Zwarte sporters schoppen VS geweten

American footballspelers knielen, uit protest tegen de raciale ongelijkheid, tijdens het volkslied voor een recente wedstrijd. ©Getty Images

Van gespierde American footballvedetten tot popdiva Beyoncé: steeds meer Afro-Amerikaanse entertainers wagen zich op politiek terrein. ‘Na 50 jaar is de raciale ongelijkheid allerminst opgelost.’

Voetbal mag dan wereldwijd bedreven worden door aficionado’s van Lionel Messi, in de Verenigde Staten is het een sport waar twee keer elf gepantserde kolossen, met nog tientallen vervangers aan de zijlijn, om een ovalen bal vechten. American Football geldt er, meer nog dan honkbal en basketbal, als het populairste, lucratiefste en meest patriottische spelletje. Dus toen dit weekend het nieuwe seizoen van de National Football League (NFL) begon, betekende dat voor miljoenen Amerikanen, biertje en hotdog in de hand, opnieuw uren obsessief discussiëren over ‘rushing yards’, ‘touchdowns’, ‘sacks’ en ‘interceptions’. Al wordt dat gezellige geouwehoer dit jaar overgoten met een ongewone politiek-maatschappelijk saus.

Ik ga niet opstaan om trots te tonen voor een vlag van een land dat zwarten onderdrukt.
colin kaepernick
Spelverdeler San Francisco 49ers

Zondagnacht, uitgerekend 15 jaar na de aanslagen van 9/11, stak Marcus Peters, de Afro-Amerikaanse ‘cornerback’ van de Kansas City Chiefs, zijn vuist in de lucht toen het volkslied gezongen werd dat voor elke NFL-match met veel vaderlandsliefde en pathos weerklinkt. Vier spelers van de Miami Dolphins gingen op een knie zitten, het hoofd gebogen. Ook bij andere wedstrijden maakten spelers een soortgelijk gebaar. En kopieerden zo het stille protest dat Colin Kaepernick, de spelverdeler van de San Francisco 49ers, eind vorige maand begon.

Beyoncé, met moeders van slachtoffers van politiegeweld, op de MTV Awards. ©AFP

Black Lives Matter

‘Ik ga niet opstaan om trots te tonen voor een vlag van een land dat zwarten onderdrukt’, verklaarde Kaepernick waarom hij tijdens oefenmatchen was blijven zitten bij het volkslied. Raciale ongelijkheid en politiegeweld zijn al enkele jaren weer een ‘hot issue’ in de VS, sinds ongewapende Afro-Amerikanen als Trayvon Martin, Michael Brown en Eric Garner neergeschoten werden door agenten, of overleden na een onnodig hardhandige arrestatie. Amper een agent die ervoor veroordeeld werd. Bekijk statistieken over armoede, werkloosheid en gevangenen in de VS, en Afro-Amerikanen zijn steevast oververtegenwoordigd.

Een en ander leidde tot de oprichting van Black Lives Matter (BLM), een beweging die tal van protestmarsen op gang bracht en racisme luidkeels op de politieke agenda wist te zetten. Ook steeds meer Afro-Amerikaanse entertainers uiten hun sympathie. Vorige maand verscheen de popdiva Beyoncé met de moeders van Martin, Brown en Garner op de MTV Awards. Basketbalvedetten LeBron James, Dwayne Wade en Carmelo Anthony lazen in juli een boodschap van BLM voor tijdens de uitreiking van een belangrijke sporttrofee. ‘De problemen zijn niet nieuw. Het geweld is niet nieuw. En de raciale scheiding is zeker niet nieuw. Maar de noodzaak van verandering was nooit groter.’ Maar ook de blanke voetbalster Megan Rapinoe steunt dezer dagen Kaepernicks protest, omdat ze als lesbienne vindt dat ‘onze vlag niet al onze vrijheden beschermt’.

Op de Spelen van 1968 toonden Tommie Smith en John Carlos al hun vuist. ©John Dominis

Toch oogsten Kaepernick en co. bakken kritiek. Niet meezingen met de ‘The Star-Spangled Banner’, waarvan de tekst nochtans geschreven werd door de slaveneigenaar Francis Scott Key? Veel Amerikanen vinden het onpatriottisch, een belediging ook van ’s lands beaat bewonderde militairen, zeker op 9/11. Een gewezen Afro-Amerikaanse NFL-vedette verweet Kaepernick ‘niet echt zwart’ te zijn, omdat hij een blanke moeder heeft en geadopteerd werd door blanke pleegouders. Ook de commerciële druk is enorm, wat verklaart waarom vetbetaalde entertainers zich doorgaans ver weg houden van al te omstreden standpunten. Hoewel Kaepernicks shirt ondertussen het best verkochte van de NFL is, verloor zijn sympathiserende ploeggenoot Eric Reid al zeker een sponsorcontract. ‘Het deert me niet’, reageerde Reid. ‘Dit gaat over iets veel groters. Ik doe dit vanuit de grond van mijn hart, voor een hele bevolkingsgroep.’

Gehandschoende vuist

Door de megafoon van de celebrity’s raakt het heikele thema nog meer politiek geladen. Barack Obama, de eerste zwarte president in de Amerikaanse geschiedenis, verdedigde Kaepernicks ‘grondwettelijke recht’ om te protesteren. En hoewel ook Obama vragen had bij de vorm, erkende hij dat raciale ongelijkheid een ‘onderwerp van veel meer gesprek’ zou moeten zijn. De Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump zei dan weer, in de hem kenmerkende vuilgebekte stijl, dat Kaepernick maar ‘een land moet vinden dat beter voor hem werkt’.

Het is net dat soort xenofobe onverschilligheid dat voor veel Afro-Amerikanen stilaan de woede en het burgerrechtenactivisme uit de bewogen jaren 60 doet herleven. Het doet het besef groeien dat er sinds de Civil Rights Act, waarmee president Lyndon B. Johnson in 1964 de rassenongelijkheid uit de grondwet schreef, te weinig vooruitgang geboekt is. En het dwingt Afro-Amerikaanse sport- en muzieksterren steeds meer tot maatschappelijk engagement.

Het gebaar dat Marcus Peters zondag maakte, herinnert aan de Olympische Spelen in 1968 in Mexico. Een half jaar na de moord op Martin Luther King staken de sprinters Tommie Smith en John Carlos de vuist, gehuld in een zwarte handschoen, combattief in de lucht toen ze hun medailles omgehangen kregen en het Amerikaanse volkslied weerklonk. Hoon was hun deel. Even iconisch was destijds hoe Cassius Clay zijn ‘slavennaam’ afwierp en als Muhammed Ali weigerde in Vietnam te vechten, wat hem een jarenlange boycot opleverde. Beyoncés statement klinkt dan weer als een echo van wat James Brown toen al zong: ‘Say it loud: I’m black and I’m proud.’

‘Kaepernick wordt nu gebrandmerkt omdat hij de waarheid vertelt’, steunde Smith zijn morele erfgenaam. ‘Wat afschuw zou moeten wekken’, besloot de legendarische basketter en activist Kareem Abdul-Jabbar, ‘is niet Kaepernicks actie, maar het feit dat bijna 50 jaar nadat Ali, Smith en Carlos publiek verbannen werden en doodsbedreigingen kregen, we nog altijd aandacht moeten vragen voor dezelfde raciale ongelijkheid. Ons falen dit probleem op te lossen, is pas echt on-Amerikaans.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud