column

Economische sciencefiction

Wanneer iets 'economische sciencefiction' wordt genoemd, is dat zelden vleiend bedoeld. Maar misschien kan de confrontatie van economie en sciencefiction toch inspirerend werken.

Ik hou van ‘near future science fiction’. Dat zijn verhalen die zich nu zouden kunnen afspelen, maar die een futuristisch aspect hebben. Of de gebeurtenissen zouden in de komende paar decennia kunnen voorkomen. Het is een heel ander genre dan de sciencefiction die zich eeuwen verder in de toekomst afspeelt en waar zowat alles kan. Near future sciencefiction helpt te speculeren over hoe de technologie evolueert en wat de gevolgen kunnen zijn in verschillende soorten maatschappijen. Artificial intelligence (AI) in een autoritaire staat is waarschijnlijk een ander beestje dan in een democratie waar iedereen zijn gedacht zegt. Sciencefiction om na te denken over technologie dus, maar zouden we het genre ook kunnen gebruiken om te speculeren over economische toekomstscenario’s?

Scifi Economics

Scifi Economics Lab probeert net dat te doen: sciencefictionauteurs en economen samenbrengen om na te denken over een menselijke beschaving met een andersoortig en mogelijk beter economisch systeem. Het Lab bracht maandag de Canadees-Britse sciencefictionauteur Cory Doctorow naar Brussel. Een paar jaar geleden schreef ik in deze column nog over zijn boek ‘Walkaway’. Het gaat over een wereld die zwaar getroffen is door de klimaatverandering en waar de tegenstelling tussen arm en rijk nog spectaculairder is geworden. Sommige burgers lopen weg van de gewone (crisis)samenleving en bouwen met behulp van opensourcetechnologie een beter leven uit in een wildernis van verlaten steden en braakliggende terreinen. Precies die methodes van opensourceproductie - denk aan de Wikipedia-encyclopedie - wekken de interesse van het Scifi Economics Lab.

Wat sciencefiction ons leert, is dat er een alternatief is.

Uit ervaring weet ik dat dit soort initiatieven op allianties van tal van alternatieve groepen steunt. Ook nu. Het Lab werkt samen met Extinction Rebellion, een radicale organisatie die focust op de klimaatverandering en is georganiseerd door Edgeryders, een platform van ruim 5.000 leden die verhalen, problemen, inzichten en oplossingen delen. Ze halen hun inspiratie bij monniken uit de 10de eeuw die lokale gemeenschappen dienden (nu hip ‘unMonastery’ genaamd) en bij koraalriffen voor een nieuwe manier van coleven en cowerken (‘The Reef’ genoemd). Het is tegelijk een ‘postkapitalistisch bedrijf’, dat de expertise van het platform in kaart brengt en samenwerkt met steden en internationale instellingen.

Nog een bondgenoot is EIT Climate-KIC, waarbij KIC voor Knowledge and Innovation Community staat. Daar wordt gewerkt aan een versnelde overgang naar een ‘zero-koolstofeconomie’.

Ik zou nog een tijd kunnen doorgaan met het opsommen van een raderwerk van alternatieve organisaties die betrokken zijn bij het organiseren van events, het schrijven van teksten en het experimenteren met nieuwe manieren van wonen en werken. Meestal gaat het om technisch onderlegde mensen die naar radicale alternatieven zoeken zonder zich van de rest van de samenleving af te keren.

Owen en Ostrom

Alberto Cottica, onderzoeksdirecteur bij Edgeryders en de man achter Scifi Economics Lab, verwijst naar denkers zoals de 19de-eeuwse industrieel Robert Owen, die aan de wieg stond van het utopische socialisme en de coöperatieve beweging. Owen experimenteerde met nieuwe vormen van werken en wonen. Tom Bauler, een ‘ecologische econoom’ van de ULB, had het tijdens het event maandagavond over de Nobelprijswinnaar Elinor Ostrom, die zich toelegde op de analyse van hoe mensen gemeenschappelijke goederen (de ‘commons’ ) beheren - denk aan gemeenschappelijke gronden, visserijgebieden of irrigatiesystemen. Ostrom vertrok vanuit realiteiten op het terrein die niet meteen pasten in het wereldbeeld van de gemiddelde econoom.

Pas dat soort analyses toe op bijvoorbeeld de opensourcewereld, op de meer speculatieve werelden van sciencefictioneconomieën en op tal van experimenten die nu al bestaan, en het resultaat kan fascinerend zijn. Dinsdag was er alvast een brainstorm op de Solvay Brussels School en tegen volgend jaar kunnen we papers verwachten. Cory Doctorow van zijn kant geeft toe dat sciencefiction geen machine is die de toekomst voorspelt. Wat het genre ons wel duidelijk maakt, aldus de auteur, is dat er wel degelijk alternatieven zijn.

Lees verder