column

Een heel lang nu

Roland Legrand

De tijd van het terug- en vooruitblikken ligt bijna achter ons. Bruce Sterling, een Amerikaan van 64 die in Turijn, Belgrado en Ibiza woont, bracht een van de mooiste oefeningen in het genre.

Hij is een eminent sciencefictionauteur en futurist. Hij gaf half oktober in San Francisco een lezing voor de Long Now Foundation. Die Long Now is een merkwaardige organisatie, die naar eigen zeggen werd opgericht in 01996 - wel degelijk in vijf cijfers - om het langetermijndenken te bevorderen.

Ze wil de mensheid een gevoel van verantwoordelijkheid bijbrengen voor de volgende 10.000 jaar. Een van de projecten van de stichting is de bouw van een mechanische klok, die 10.000 jaar moet meegaan. Een twee meter hoog prototype staat in het Science Museum in Londen.

Zes ritmes 

Futuristen zijn bezig met de tijd, en dat is een onuitputtelijk filosofisch onderwerp. Sterling liet zich inspireren door Stewart Brand, de uitgever van het iconische tegencultuurtijdschrift Whole Earth Catalog, die een zestal tijdsritmes onderscheidt in zijn boek The Clock of the Long Now. Het zal u niet verwonderen dat Brand bestuurder is van de Long Now Foundation, waar hij in het gezelschap is van Kevin Kelly, de oprichter van het techmagazine Wired en de Britse muzikant Brian Eno. Maar goed, zes ritmes of tempo’s dus. Het snelste en meest hectische ritme is dat van de mode. De grote goeroe die onwaarschijnlijk goed is in het oppikken van modetrends is Karl Lagerfeld, zo legde Sterling uit.

De toekomst staat vol megasteden met vooral oudere mensen, die constant bang zijn dat de hemel op hun hoofd gaat vallen.

Vervolgens is er de wereld van de markten. Dat is een lucratieve branche, denk aan onderzoeksbureaus zoals Gartner en Forrester. Over de volgorde van de twee volgende ritmes kan je discussiëren: politiek beleid en infrastructuur. Als je in Italië woont, zoals Sterling, dan is politiek iets dat erg snel beweegt. Sommige infrastructuur in dat land is dan weer duizenden jaren oud.

Een kampioen in beleidsconsultancy was de Amerikaanse ingenieur Vannevar Bush. Ik kende hem vooral van zijn baanbrekende artikel over informatietechnologie, As We May Think, maar Sterling verwees naar een rapport voor de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt dat Bush in 1945 schreef, Science The Endless Frontier. Bush was directeur van het wetenschappelijk overheidsonderzoek tijdens de Tweede Wereldoorlog en zijn verslag is volgens Sterling een meesterwerk in het genre.

Dan is er een nog trager ritme, dat van de cultuur. Je zou denken dat Sterling, als sciencefictionauteur, hier vooral zichzelf en zijn collega’s op de borst klopt. Maar dat is niet zo. De volgende generaties gaan nauwelijks interesse hebben voor onze voorspellingen over hoe hun tijd zou zijn. Maar een figuur zoals Charlie Chaplin bijvoorbeeld, die zal binnen een paar eeuwen nog altijd als iconisch worden beschouwd, voorspelt Sterling.

Ten slotte is er de premenselijke tijd. De natuur wordt gekenmerkt door glaciaal trage veranderingen van de temperatuur, de zeespiegel en de ligging van continenten. Alleen, dat ritme lijkt verstoord. De klimaatverandering doet die dingen juist snel gaan. Het brengt de hele classificatie van snelle naar trage ritmes in de war. Want de snelheid van de veranderingen in onze natuurlijke omgeving gaat een geweldige impact hebben op al die vorige lagen.

Megasteden

Futuristen specialiseren zich graag in een van de vermelde ritmes. Sterling voelt zich blijkbaar thuis in dat laatste ritme, dat ooit zo traag was maar nu niet meer. Er zijn een aantal zaken waar hij vrij zeker van is: we worden ouder, we gaan nog meer in steden leven, en het klimaat wordt nog veel onstabieler. Zijn beeld van pakweg het midden van de 21ste eeuw? Megasteden vol oudere mensen die constant bang zijn dat de hemel op hun hoofd gaat vallen. Futuristen kunnen daar ook niets aan veranderen.

Het grote voordeel van futurist te zijn, aldus Sterling, is dat je minder verbijsterd bent wanneer verbijsterende dingen gebeuren. Die relatieve koelbloedigheid laat hen toe anderen te troosten, terwijl ergens op een desolate bergtop een klok tienduizend jaren wegtikt.

Lees verder