column

Gered door cyborgs

Het had een tragische dag kunnen worden. Op 25 juli passeerde de asteroïde 2019 OK de aarde op een luttele 72.000 kilometer, met een snelheid van bijna 88.500 kilometer per uur.

De ruimterots had een grote stad kunnen verpulveren. De informatie over de omvang en de baan van 2019 OK was slechts uren voor de passage bekend, veel te laat dus om een eventuele ramp af te wenden met een welgemikte raket.

Ik moest aan dat kosmische bijna-incident denken, terwijl ik in ‘Novacene’ zat te lezen. In dat fascinerende boek zet de Britse uitvinder en futurist James Lovelock aan tot nadenken. Hoopgevend voor ouder wordende columnisten is overigens dat de auteur 99 was toen hij het schreef. Op 26 juli is hij honderd geworden.

Lovelock was de eerste om de wijdverspreide aanwezigheid van chloorfluorkoolwaterstof (cfk) in de atmosfeer te detecteren. Maar het was zijn Gaia-hypothese die hem helemaal internationaal bekend maakte. Volgens die - omstreden - hypothese is onze planeet een complex interactief systeem dat als één organisme kan worden gezien. Als we ooit een asteroïde met een raket vernietigen of van koers doen veranderen, is dat voor Lovelock onze planeet zelf die dat doet. Het is het hele aardse systeem dat de raket maakt.

‘Een vriend van de Groenen’, hoor ik sommigen al denken. Maar daarvoor is de Brit te eigenzinnig. Zo is hij een groot pleitbezorger van kernenergie, volgens hem noodzakelijk om de opwarming van de aarde te helpen milderen.

Fragiel

Onze aarde is al oud en wordt alleen maar fragieler, schrijft Lovelock in zijn jongste boek. Een impact van een asteroïde zou leiden tot een escalerende en fatale oververhitting. De aarde koel houden is een noodzakelijke veiligheidsmaatregel voor een oudere planeet die rond een ster van middelbare leeftijd cirkelt.

Is de mensheid in staat zo’n beleid te voren? Het is een overbodige vraag, want volgens Lovelock gaan cyborgs de aarde redden. Hij heeft het niet over terminatorachtige wezens die er als mensen uitzien, maar over anorganische entiteiten die tienduizend keer zo snel handelen en denken als wij. Zij zullen naar onze traagheid kijken zoals wij naar planten kijken.

Lovelock ziet het als ons grote geluk dat we toch nog nuttig kunnen zijn voor onze nieuwe heersers, want zowel voor de op siliconen gebaseerde intelligentie (de cyborgs) als voor de mens is 47 graden Celsius zowat de grens om te kunnen overleven. We hebben er dus een gedeeld belang bij de aarde onder die temperatuur te houden.

Novaceen

Het tijdperk van de cyborgs heet het novaceen, volgend op het holoceen, de huidige geologische periode die zo ideaal was voor de ontwikkeling van de mens. Dat nieuwe tijdperk is pas begonnen. In 2017 triomfeerde het computerprogramma AlphaZero in het go-spel. Het gaat om software die zichzelf leert en bovenmenselijke prestaties neerzet.

In het novaceen zullen computers zichzelf maken en continu verbeteren, zonder dat we nog begrijpen hoe ze dat doen. Gelukkig zullen ze ons gedogen omdat we moeten helpen in de strijd tegen de opwarming. Zoals de Amerikaanse dichter Richard Brautigan het in 1967 in ‘All Watched Over by Machines of Loving Grace’ omschreef , zal de relatie mens-machine zelfs liefdevol zijn. Of toch in een eerste fase. In een latere fase zal de mens gewoon een briljante schakel zijn geweest in een nieuwsoortige evolutie. Niets minder, maar ook niets meer.

Lees verder