column

Herdenkingsavatars

Rouwen, het zou over een jaar of tien weleens heel anders kunnen.

Deze week was het de verjaardag van mijn moeder Yvonne, tot op haar sterfbed een groot vertelster van verhalen. De week daarvoor was het de verjaardag van mijn tante Anita, een talentrijke lerares die kort na haar pensioen overleed na een brand. Om maar te zeggen, het zijn zo’n beetje weken van herinnering en weemoed. Als bij toeval hadden we het over de toekomst van het rouwen en de dood in de cursus Futures Thinking. Die wordt gedoceerd door de Amerikaanse futuriste en gamingexperte Jane McGonigal op het leerplatform Coursera. 

We bekeken een toekomstscenario dat een collega van McGonigal, Jamais Cascio, tien jaar geleden maakte voor het jaar 2021. Hij had het over digitale avatars die zo geprogrammeerd zijn dat ze de persoonlijkheid van iemand kunnen imiteren. Veel van wat in het scenario stond, lijkt pas nu door te breken.

Mother meets her deceased daughter through VR technology

In mijn speurtocht naar een mogelijke toekomst van het rouwen stootte ik op een recent project van een Zuid-Koreaans televisiestation. Dat had een virtualrealityavatar gemaakt naar de beeltenis van een overleden meisje van zeven jaar. De moeder kreeg een headset opgezet en tastgevoelige handschoenen en kon zo praten met de ‘memorial avatar’ (‘herdenkingsavatar’) en die aanraken. Moeder en dochter-avatar hadden zelfs een verjaardagspartijtje. Uiteraard vloeiden heel wat tranen.  

In deze tijd van sociale media is van veel mensen overvloedig mediamateriaal ter beschikking. Posts, foto’s, audio en video worden met kunstmatige intelligentie, video- en audiotechnologie, virtuele en geaugmenteerde realiteit omgevormd tot avatars die echte mensen voorstellen. De notie ‘avatar’ komt zo dicht bij zijn oorspronkelijke betekenis in het Sanskriet: de belichaming van de essentie van een bovenmenselijke entiteit of een godheid. 

Grenzeloos

De mogelijkheden lijken grenzeloos. De software kan de sociale media van de nabestaanden in de gaten houden en de herdenkingsavatars daarop laten reageren, geheel volgens de persoonlijkheid van de overleden geliefde. En waarom zouden de herdenkingsavatars geen onderlinge connecties opstarten? Er kunnen virtuele gemeenschappen  ontstaan van dat soort avatars.

Meer columns 'Legrand Inconnu' vindt u hier. 

Is dat een creepy ontwikkeling? Stel dat zo’n avatar bijna perfect is maar toch ergens in de fout gaat, dan kom je terecht in wat de ‘enge vallei’ wordt genoemd. De avatar lijkt een levend wezen te zijn, maar toch ook weer niet.

Maar wat als het wel goed loopt, wat mogelijk kan over een jaar of tien? Dit jaar speelt de in 1955 overleden James Dean een rol in de film ‘Finding Jack’ dankzij het gebruik van archiefbeelden, software (computer generated imagery) en een acteur die de stem inspreekt. Tal van Hollywood-figuren keurden het project al af. Doden tot virtueel leven wekken is een heikele zaak. 

Zelf neem ik liever op de klassieke manier afscheid, waarbij de pijn door de jaren milder wordt. Maar ik kan mij voorstellen dat mensen in de eerste rauwe pijn van het verlies herdenkingsavatars omarmen. Misschien worden die avatars wel wijs genoeg om ons, sterfelijke wezens, te leren hoe we verder kunnen leven zonder onze geliefden. 


Lees verder