Legrand inconnu | Ken uzelf

Yuval Noah Harari had als adolescent totaal niet door dat hij eigenlijk homo was. Pas op zijn 21ste besefte hij dat. Een algoritme zou zijn geaardheid veel sneller hebben vastgesteld op basis van honderden indicatoren. ©CAMERA PRESS/Charlie Surbey

‘Ken uzelf’, zou op de tempel van Apollo in Delphi hebben gestaan.

Ik moest aan die aanmaning denken toen ik een recente blogpost las van de Amerikaanse professor journalistiek Jeff Jarvis. Hij heeft het over een crisis van het kennen, een ‘Crisis of Cognition’, en verwijst uitvoerig naar een boek van de wetenschapsfilosoof Alex Rosenberg: ‘How History Gets Things Wrong: The Neuroscience of Our Addiction to Stories’.

Volgens Rosenberg hebben nogal wat mensen een naïeve opvatting over hoe ons brein werkt: we zouden overtuigingen en begeertes afwegen en vervolgens tot actie overgaan. Als we ons nadien afvragen waarom we iets deden, of als iemand vraagt wat ons dreef, vertellen we een verhaal over zo’n afweging. Dat levert vaak prachtige vertelsels op. Helaas zijn die verhalen, volgens de hedendaagse neurowetenschap, bullshit. Onze hersenen werken niet zoals wij denken dat ze werken. Rosenberg raadt desgevraagd mediamensen aan naar grote trends en structuren te kijken in plaats van alles op te hangen aan hoogstpersoonlijke verhalen.

Ook ons brein moet worden beschermd tegen hacking.

Uiteraard is het samenspel van trends en maatschappelijke structuren ingewikkeld. Mogelijk kan artificiële intelligentie al die samenhangen beter vatten dan mensen. Jarvis verwijst naar een boek van de Amerikaanse specialist in internetcultuur David Weinberger, ‘Everyday Chaos’, dat binnenkort verschijnt en waarin wordt gezegd dat algoritmes beter dan elke mens de complexiteit kunnen vatten van een universum waar alles door alles wordt beïnvloed. ‘Ken uzelf’ kan dan ook worden geïnterpreteerd als een oproep tot nederigheid: algoritmes zijn soms beter dan wij.

Een paar dagen later las en bekeek ik interviews met de Israëlische historicus en futurist Yuval Noah Harari. Die vertelde hoe hij als adolescent totaal niet doorhad dat hij eigenlijk homo was. Pas op zijn 21ste besefte hij dat. Een algoritme zou zijn geaardheid veel sneller hebben vastgesteld op basis van honderden indicatoren.

Hemdloze mannen

Stel dat Coca-Cola zo’n algoritme heeft en Pepsi niet. Coca-Cola toont Harari knappe mannen zonder hemd aan, Pepsi toont jonge vrouwen in bikini. Harari koopt vervolgens Coca-Cola, denkend dat hij een vrije en weloverwogen keuze maakt, terwijl hij in werkelijkheid gehackt is door een combinatie van data, algoritmes en reclame.

Hoe meer we de illusie koesteren dat we perfect weten wie we zijn en waarom we doen wat we doen, hoe makkelijker het is om ons te manipuleren. Plots blijkt het besef van hoe snel we onszelf verhaaltjes wijsmaken - het ‘ken uzelf’ dus - een firewall te zijn tegen het hacken van onze geest.

Het is een van de grote kwesties van deze tijd: hoe voorkomen dat onze geest wordt gehackt? Naast controle over onze data en inzicht in de werking van algoritmes is er nog iets nodig: mindfulness.

Lees verder

Advertentie
Advertentie