column

Open circuits

Het internet is een vijftiger geworden. Tijd om terug te keren naar het enthousiasme van het prille begin.

De eerste tekst op het internet was een ongelukje. Op 29 oktober 1969 stuurde het team van de computerwetenschapper Leonard Kleinrock op de University of California, Los Angeles (UCLA) een bericht naar een computer op het Stanford Research Institute. Het bericht ging via ARPANET, de voorloper van wat we nu kennen als het internet. Een computercrash deed het bericht afbreken, en het woord ‘LOGIN’ werd gereduceerd tot ‘LO’.

Het kunstwerk 'TV is Kitsch' van Nam June Paik. ©AFP

De rest is geschiedenis. Het was nog wachten tot 1989 vooraleer de Brit Tim Berners-Lee het web uitvond, waardoor het internet begin jaren 90 toegankelijk werd voor de gewone mens.

Een tentoonstelling in het Londense Tate Modern leert dat al heel vroeg mensen buiten de selecte kringen van computerexperts iets als een ‘elektronische snelweg’ zagen aankomen. De tentoonstelling is gewijd aan het werk van de Zuid-Koreaanse kunstenaar Nam June Paik, de in 2006 overleden ‘vader van de videokunst’.

In 1974 al lanceerde hij de term ‘electronic super highway’ in een rapport voor de Rockefeller Foundation. Hij had het over een wereldwijd breedbandnetwerk dat kennis en entertainment wereldwijd beschikbaar zou maken. Het rapport had als ondertitel ‘Nog maar 26 jaar te gaan voor de 21ste eeuw’.

Nam June Paik | Trailer | Tate

Eerder, in 1968, had hij al een soort Facebook in gedachten toen hij het in de tekst ‘Expanded Education for the Paper-less Society’ had over studenten die zich zouden voorstellen met korte video’s die voortdurend kunnen worden bekeken. In 1966 had hij het over versleutelde communicatie met ‘videotelefoons’. In 1971 knutselde hij ‘TV Glasses’ ineen, die wat doen denken aan Google Glass.

Al die ideeën zijn fascinerend, maar de tentoonstelling heeft nog iets extra’s: je wordt er gewoonweg goedgezind van. Of het nu gaat over kleurrijke televisieschermen die opgesteld zijn tussen planten, over robotten die opgetrokken zijn uit de televisiekastjes van die tijd of over cameraopstellingen die experimenterende bezoekers in verschillende kleuren projecteren, de mediatoekomst van Paik was doordrongen van positieve verwachtingen. Wereldwijde connecties en begrip lagen in zijn visie voor het grijpen.

‘We are in open circuits’, jubelde Paik, die in disruptief gedrag niet moest onderdoen voor de latere internetgeneraties. Hij organiseerde performances met avant-gardekunstenaars, waarbij de das van muzikant John Cage werd afgeknipt, celliste Charlotte Moorman werd opgepakt wegens ‘indecente ontbloting’ en kunstenaar Joseph Beuys huilde als een coyote. Performances werden voor het eerst live uitgezonden per satelliet, en alles baadde in een sfeer van vrijheid, blijheid.

Fast forward naar nu. Berners-Lee herdacht de verjaardag van het internet met de vaststelling dat het leven van miljarden mensen wel degelijk beter werd dankzij de elektronische snelweg. Tegelijk waarschuwt hij voor de bedreigingen die wegen op de digitale wereld. ‘Deze verjaardag moet het moment zijn waarop we het gevecht aangaan voor het web dat we willen.’

Hij heeft zijn schouders gezet onder het Contract for the Web, dat volgende maand wordt gepubliceerd. Dat moet overheden, bedrijven en burgers bijeenbrengen in een project voor een veilige online wereld, die iedereen nieuwe mogelijkheden biedt. Tegelijk is hij bezig met het Solid-project, dat mensen moet toelaten hun eigen data te bezitten en te controleren.

De Electronic Super Highway blijkt flink wat renovatiewerken nodig te hebben. Maar de overzichtstentoonstelling doet ons de energie en de hoop voelen die aan de grondslag ligt van het hele project. Als u zich wil laven aan een van de bronnen van het enthousiasme van het eerste begin: de expo loopt nog tot 9 februari.

Lees verder