column

Terugkijken om vooruit te kijken

‘Het gaat allemaal te traag. De overheden beseffen niet wat voor snelle technologische vernieuwing op ons afkomt. De gevolgen van artificiële intelligentie en automatisering? Ze zijn er niet echt mee bezig. Daarom wil ik mijn doctoraat halen en deze cursus volgen. Zodat ze naar mij luisteren.’

De jonge vrouw kijkt intens ongeduldig vanop het Zoom-scherm mijn woonkamer binnen. Het is het begin van de cursus 'Foresight Essentials' van het Institute for the Future (IFTF) in het Calfornische Palo Alto en de toon is gezet. De meer dan 30 deelnemers willen de toekomst niet voorspellen, maar veranderen. Daarom leren we er toekomstscenario's schrijven die aanzetten tot conversatie en vervolgens tot actie. Die scenario's worden zo concreet mogelijk gemaakt op basis van fenomenen die hier en daar al te zien zijn. 

Zo'n 8.850 kilometer van Palo Alto is er nog een ongeduldige mens, in de Hogeschool VIVES campus Kortrijk. Thomas D’hooge wil dat scholieren worden voorbereid op de toekomst en de technologische disruptie. Hij is de promotor van zes studenten die lesmateriaal maakten over ‘toekomstkunde’. Ze lieten zich inspireren door bekende futuristen en trendwatchers van de Lage Landen. Eerder pleitte de Nederlandse toekomstonderzoeker Patrick van der Duin al voor een heus schoolvak toekomstkunde.

Wie wint en wie verliest als meer en meer dingen online gebeuren?

Het lespakket van VIVES (projectforesight.be) werd deze week gelanceerd. Het is zo opgebouwd dat leerkrachten in het middelbaar onderwijs zelf kunnen beslissen hoeveel tijd ze ervoor willen voorzien. Gamification vormt de rode draad. In het lesmateriaal zitten ‘tools’, denkmethodes eigenlijk, zoals het ‘toekomstwiel’.

In het centrum van zo'n schema zet je bijvoorbeeld een verandering zoals Covid-19. In een eerste cirkel rond dat centrum komen de directe gevolgen: mensen werken van thuis uit, er is minder verkeer. In een volgende cirkel zet je de gevolgen van die gevolgen, en als je de lijn genoeg doortrekt, krijg je in de vierde of vijfde cirkel mogelijke gevolgen zoals het uiteenvallen van de Europese Unie wegens budgettaire en politieke crisissen. 

Terugkijken

Het toekomstwiel wordt ook bij het IFTF aangeleerd, maar er zijn nog heel wat andere tools om na te denken over de toekomst. Bijvoorbeeld ‘looking back to look forward’. Als je in een sector tien jaar wil vooruitkijken, schrijft die methode voor minstens twintig jaar terug te kijken. Meestal blijkt dan hoe ontzettend veel in die tijd is veranderd, en hoe illusoir het is te denken dat die stroom van veranderingen gaat stoppen. Ook kan je over die lange periodes patronen ontwaren. Dat soort analyses is in trek bij instellingen en bedrijven. De wereld verandert in sneltempo, en overal worden strategische denkoefeningen gemaakt. 

Toekomstkunde gaat ook over geschiedenis.

Met ons dertigtal maken we tijdens de IFTF-opleiding in geen tijd een indrukwekkende spreadsheet over de geschiedenis van de communicatiesector. We gaan vlot terug naar de jaren zestig. Hodari Davis van het IFTF maant ons aan ook de uitgeslotenen een plaats te geven. Grote technische veranderingen maken ook slachtoffers of gaan voorbij aan hele bevolkingen. Wie wint en wie verliest als meer en meer dingen online gebeuren?  

‘Als je mensen die worden gemarginaliseerd vergeet te vermelden in de geschiedenis die je schrijft, ga je ze ook vergeten in je toekomstplannen’, zegt Hodari. Toekomstkunde gaat dus ook over de geschiedenis. En de geschiedenis gaat ook over wie mag meedoen en wie niet. Ik hoop dat ‘toekomstkunde’, of zoals sommigen zeggen ‘tijdskunde’, eerder snel dan laat aan bod komt in onze scholen. 

Lees verder