Verhalenoorlog tussen algoritmes

De politie rukt uit in Washington nadat een restaurant werd beschoten door een aanhanger van de Pizzagate-theorie. ©EPA

Algoritmes kunnen loze samenzweringstheorieën onderscheiden van berichtgeving over echte samenzweringen. Maar ook die algoritmes kunnen worden misbruikt.

Steeds meer mensen leven in een parallelle werkelijkheid van samenzweringstheorieën. Denk terug aan Pizzagate. In 2016 werd de e-mail van John Podesta, de manager van de verkiezingscampagne van Hillary Clinton, gehackt. WikiLeaks bracht de e-mails naar buiten. Een aantal burgers zagen in de e-mails gecodeerde boodschappen die topleden van de Democraten en restaurants in verband brachten met mensenhandel en satanistische rituelen waarbij ook kinderen zouden worden misbruikt. Een aanhanger van de theorie nam een restaurant in Washington D.C. onder vuur. Ook al werden de verhalen ontkracht, toch staken ze weer de kop op tijdens de voorbije verkiezingscampagne.

Onderzoekers aan de University of California ontwikkelden een geautomatiseerde manier om te detecteren of conversaties op sociale media zich ontwikkelen tot een samenzweringstheorie.

Uit hun onderzoek blijkt dat samenzweringstheorieën bijzonder complex zijn en een alomvattende wereldvisie weerspiegelen. 'Het is niet één ding dat wordt uitgelegd, zo'n theorie probeert alles uit te leggen', aldus researcher Timothy Tangherlini in een blogpost op NiemanLab.

Een samenzweringstheorie weerspiegelt een alomvattende visie op de wereld.

De onderzoekers gebruiken machine learning waarbij computers grote hoeveelheden data doorploegen en identificeren tot welke categorieën bepaalde dingen behoren. Concreet gaat het over 17.498 posts op sociale media waarbij mensen, plaatsen en dingen in kaart werden gebracht. Het model detecteerde wat belangrijk was in het verhaal en wat bijkomstig was, hoe de connecties liepen.

Het model werd vervolgens toegepast op een echte samenzwering, de Bridgegate zaak waarbij stafleden van de Republikeinse gouverneur Chris Christie in 2013 samenspanden tegen de Democratische burgemeester van Fort Lee in New Jersey. Een opvallend verschil tussen beide verhalen bleek te zijn dat de verhalen rond Pizzagate in een maand tijd helemaal hun vorm kregen en stabiel waren. Die rond Bridgegate ontwikkelden zich van 2013 tot 2020.

Een tweede verschil is dat de grafische voorstelling van Bridgegate overleefde als elementen werden verwijderd. De politiek van New Jersey bleef een geconnecteerd netwerk op zich, ook als er sleutelfiguren en - relaties werden uit weggenomen. Pizzagate daarentegen viel uiteen in losse subdomeinen zoals politiek, informele etentjes, privélevens en satanische kringen.

Verhalen als wapens

Fascinerend is dat volgens de onderzoeker de onderzoeksmethodes ook kan worden gebruikt om bijkomende posts te genereren die overeenstemmen met de bestudeerde samenzweringstheorie. 'Weaponizing' wordt zoiets genoemd, een verhaal of een methode omvormen tot een wapen.

Het onderzoeksmodel kan evenwel ook worden gebruikt als een 'early warning system' om de overheid te attenderen op zich ontwikkelende samenzweringstheorieën die in een later stadium tot geweld kunnen leiden.

Waarbij ik mij plots kan voorstellen dat alogritmes worden gebruikt om posts te genereren die de samenzweringstheorie moeten ondermijnen, maar die vervolgens op algoritmes botsen van de tegenpartij die haar narratieve structuur wil beschermen. Een verhalenoorlog van algoritmes. Fascinerend, maar doodjammer dat zo'n narratieve wedstrijd mensen uiteindelijk naar echte wapens doet grijpen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie