column

Zettelkasten, een manier om sneller en dieper te denken

Alles komt terug. Fichebakken bijvoorbeeld.

Wie op YouTube 'Zettelkasten' zoekt, vindt massa's video's over slimme manieren om nota's te nemen. Het Duitse woordje wordt internationaal gebruikt, niet alleen omdat het hip klinkt, maar vooral omdat een Duitser de methode uit de doeken deed. De socioloog Niklas Luhmann (1927-1998) eindigde met zo'n 90.000 fiches die hem in staat stelden tientallen boeken en honderden artikels te schrijven. De fiches zijn nu digitaal ontsloten en online consulteerbaar.

De fiches zijn genummerd en bevatten 'tags' (labels) die sleutelelementen van de inhoud beschrijven en die verwijzen naar andere fiches. Zo zijn verbanden te zien die anders onopgemerkt zouden blijven. Het systeem heeft zo wat weg van een 'neuraal netwerk' en het stimuleert de creativiteit. In tal van video's en teksten vind je gedetailleerde raadgevingen zoals 'kopieer niet louter tekst op je fiche, maar formuleer dingen in je eigen woorden'.

Hoewel artikels over Zettelkasten al wel eens vergezeld gaan van foto's met prachtige houten fichekasten, omarmen de meeste Zettelkastenadepten kennismanagementsoftware. De allerhipsten onder hen maken gebruik van de nog jonge toepassing Roam Research, te vinden op roamresearch.com

Bidirectionele links

Wat Roam Research vernieuwend maakt, is dat je razendsnel links kan leggen tussen nota's. Bovendien gaan die links in de twee richtingen. Het volstaat kernwoorden tussen vierkante haakjes te zetten. Bij vorige 'note-taking'-toepassingen die ik gebruikte, zoals Evernote, verdwenen mijn oude nota's in een mentale vergeetput. Roam daarentegen activeert kennis en informatie die je ooit hebt opgeslagen. Dat wordt zelfs grafisch voorgesteld. In 'graph overview' kun je het netwerk zien van de links die je maakt. Links naar nota's die je zo (her)ontdekt kun je in een linkse zijkolom opslaan en openen in een rechtse kolom. Centraal heb je dan je werkdocument. Roam Research heeft het over 'genetwerkt denken'. In plaats van met mapjes te werken, wordt de informatie georganiseerd in netwerknodes en hun verbindingen. 

'Genetwerkt denken' verlaat het mentale 'mapjesmodel'.

Roam Research werkt in de browser, er is nog geen mobiele app. Het ding kan ook nog bugs vertonen. Toch is het zo'n hype dat er sprake is van een 'roam cult'. De heel nieuwe benadering van Roam wordt hoog geprezen. Maar eigenlijk ligt Roam Research in het verlengde van oude projecten. 

Memex

Het doet me denken aan Vannevar Bush, die in 1945 in The Atlantic Monthly in het baanbrekende artikel As We May Think beschreef hoe een moderne kennismachine er zou moeten uitzien, de Memex. Ook in de Memex zou je links kunnen leggen tussen verwante stukken. Het hele traject van links zou ook worden geregistreerd, zodat die links later opnieuw kunnen worden gevolgd. Het gedachte-experiment van Bush lijkt op wat Roam Research nu doet.

Bush vond de Memex cruciaal omdat in het toen beginnende atoomtijdperk de mensheid sneller en beter moest kunnen denken. Inmiddels heeft die mensheid er nog wat existentiële dreigingen bij, zoals de klimaatverandering en pandemieën. Ook de confrontatie met artificiële intelligentie dwingt onze menselijke breinen sneller en creatiever te denken. Redenen genoeg dus om digitale fichebakken uit te proberen.

Lees verder