reeks: medtech

Alzheimer voorspellen met een foto van het oog

De software IFlexis van VITO neemt een digitale foto van het netvlies om ziektes op te sporen. ©rv

Onze ogen zijn een spiegel van ons lichaam, een raam naar ons hart en onze hersenen. Door te kijken naar het netvlies en de bloedvaten die er in zijn verweven, kunnen artsen niet alleen het risico op hart- en vaatziekten opsporen, maar ook alzheimer voorspellen.

Het klinkt te simpel om waar te zijn, en toch: de arts neemt een foto van ons oog, onderzoekt de vertakkingen en de vernauwingen van de bloedvaten op het netvlies, en krijgt zo een beeld van de mogelijke chronische ziektes die ons kunnen overvallen.

‘Als iemand het risico op een beroerte loopt, zijn de bloedvaten veel nauwer. Dat kunnen we meten op een digitale foto. Op die manier kunnen we vijf à tien jaar op voorhand voorspellen of iemand in aanmerking komt voor een beroerte’, zegt Patrick De Boever, project manager van VITO, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek.

Hersenziektes

Meer nog, sinds kort kwamen de wetenschapper en zijn team tot het besef dat ook hersenziektes te herkennen zijn in het netvlies, omdat ze zich aankondigen volgens specifieke kenmerken op het oog. Meteen rees de vraag of het oog alzheimer kan voorspellen.

‘Om dat te beantwoorden, beginnen we een studie samen met het UZ Leuven. Op 100 à 200 mensen, al is dat nog niet helemaal afgebakend. Via een hersenscan zullen we mensen selecteren met een verhoogd risico op alzheimer. De plaques in hun hersenen zullen daarop wijzen. We gaan die mensen dan vier jaar volgen en met onze software geregeld hun bloedvaten in het netvlies meten’, duidt De Boever.

‘Er bestaat geen behandeling tegen alzheimer die het aftakelingsproces afremt. Door vroegtijdig het mechanisme van de ziekte in beeld te brengen, zullen we misschien een beetje dichter bij de sleutel komen om alzheimer te doorgronden.’
Patrick De Boever
project manager van VITO

Zijn droom is alzheimer te voorspellen nog voor de symptomen van de ziekte optreden. ‘Er bestaat geen behandeling tegen alzheimer die het aftakelingsproces afremt. Door vroegtijdig het mechanisme van de ziekte in beeld te brengen, zullen we misschien een beetje dichter bij de sleutel komen om alzheimer te doorgronden.’

Uniek aan het onderzoek is dat niet alleen de kaart van de bloedvaten geregeld zal worden gelezen, maar ook de beroemde plaques in de hersenen in de gaten worden gehouden. Die hersenplaques, typisch voor alzheimer, zijn immers ook zichtbaar op de retina. Bovendien zal ook het neurologisch weefsel, of de optische zenuwen die leiden van het oog naar de hersenen, worden getest. ‘Die combinatie heeft nog nooit iemand bestudeerd in alzheimer’, benadrukt De Boever.

Bezoek aan de oogarts

Wil dat zeggen dat binnenkort alzheimer niet meer met een scan zal worden gevonden, maar eenvoudigweg via een bezoekje aan de oogarts? ‘Nu nog niet. Daar is het nog te vroeg voor. Trouwens, een scan zal wellicht altijd interessant blijven om het vermoeden van een diagnose te bevestigen.’ De doorbraak van de technologie is met andere woorden nog enkele jaren veraf voor alzheimer, maar de software, IFlexis gedoopt, is wel al inzetbaar om alarmbelletjes te doen afgaan bij hartproblemen.

‘Het netvlies geeft duidelijk een indicatie van hartaandoeningen en zelfs chronische ziekten in het algemeen. Onze software is een verkliksysteem dat op een foto van de retina, of het netvlies, aangeeft wanneer de doorbloeding en de bloedvaten niet meer volgens normale patronen verloopt. Met die methode is het perfect mogelijk het risico op een beroerte in te schatten.’

Hoge bloeddruk

De oogfoto kan wijzen op vernauwde bloedvaten en dus hoge bloeddruk. Als dat naast onrustwekkende laboresultaten wordt gezet met ook een te hoge cholesterol of nog BMI, dan kan de arts het grotere risico op hartaandoeningen bespreken met zijn patiënt en daar een mouw proberen aan te passen. De Boever: ‘Onze technologie is gemaakt om mensen te screenen. Om preventief te handelen en ziektes te voorkomen. Bij de oogarts, maar binnenkort misschien ook gewoon bij de huisarts. Het volstaat dat die van tijd tot tijd een oogfoto neemt van zijn patiënten.’

‘Onze software doet een beroep op artificiële intelligentie. Net zoals Facebook gezichten herkent van foto’s, herkennen wij patronen in het oog.’
Patrick De Boever
project manager van VITO

Hoe werkt IFlexis, uit te spreken als ‘eye-flexis’, precies? De onderzoekers ontwikkelden een toestel, dat sterk gelijkt op de apparatuur die je bij de oftalmoloog aantreft. Ook hier moet je kin op een steuntje en moet je recht in een lens kijken. De lens van een digitale camera. Door een flitsend licht wordt een foto genomen dwars door het oog. Van het netvlies dus. Op de foto is een perfect beeld te zien van de bloedvaten en de gele vlek, de optische zenuw die ons oog met onze hersenen verbindt. En ook van het lichtgevoelige weefsel aan de achterkant van het oog. Door die structuren met de computer te meten, kan de gezondheid van het lichaam worden ingeschat. De software vertaalt de foto in een dertigtal parameters, die de veranderingen in de structuren blootleggen.

Wat is VITO?

De Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) is een onderzoekscentrum dat zich richt op cleantech en duurzame ontwikkeling. VITO focust vooral op de energieproblematiek, materialen en chemie, maar ook op gezondheid. Een snelle diagnose en preventie van ziekten zijn de speerpunten van de wetenschappers. Ze hopen met hun oplossingen de steeds hogere kosten voor de gezondheidszorg wat terug te kunnen brengen.

VITO telt 784 medewerkers van 34 nationaliteiten, goed voor ruim 200 wetenschappelijke publicaties per jaar. De organisatie kreeg in 2016 174 miljoen euro inkomsten. Precies 76 kmo’s doen een beroep op de expertise van VITO.

Facebook

De Boever: ‘Onze software doet een beroep op artificiële intelligentie. Net zoals Facebook gezichten herkent van foto’s, herkennen wij patronen in het oog.’ Op die manier kunnen oogartsen zich laten assisteren bij het opsporen van oogziektes. Bij diabetes of suikerziekte onder andere. ‘Het lijkt banaal, maar het is al een enorme vooruitgang voor oogdokters om computers in te zetten die hun helpen bij het stellen van een diagnose. Dit is dan ook onze eerste markt. Wat het hart en de hersenen betreft, zijn we nog aan het experimenteren.’

IFlexis is een project dat vijf jaar geleden het licht zag bij VITO. Aanvankelijk als een doctoraatsstudie om de invloed van luchtvervuiling te meten op onze gezondheid. Gaandeweg werd duidelijk dat er meer medische toepassingen mogelijk waren. De Boevers team bestaat uit zes medewerkers die min of meer dagelijks zijn betrokken. Hij hoopt dat ze zich ontpoppen tot een start-up. De exploratieve gesprekken daarover zijn alvast begonnen.

‘Maar we hebben nu al universiteiten en ziekenhuizen die een licentie hebben genomen op iFlexis. Ze betalen daar 3.000 à 4.000 euro per jaar voor. Een bescheiden prijs, waar we niet rijk van worden, maar het is een begin. Er gebeurt nu enkel nog onderzoek met onze software, maar we hopen snel de brug te kunnen maken naar de oogarts. En misschien ook wel de huisarts.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect