reeks: medtech

'We hijacken uw lichaam'

Moncef Slaoui ontwikkelt met de start-up Galvani toestelletjes die elektriciteit door de zenuwbanen van het lichaam sturen. ©Dieter Telemans

Met elektrische schokjes ziektes genezen. Of onvruchtbaarheid omkeren. Dat is de ambitie van de farmareus GSK en Alphabet (Google), die 700 miljoen dollar pompen in de start-up Galvani. ‘Een fascinerend avontuur’, zegt de voorzitter en Belg Moncef Slaoui.

We treffen Moncef Slaoui op de zwevende trap in het atrium van de GSK-zetel in Waver. Hij neemt een selfie met de grote hal op de achtergrond. Als aandenken aan zijn rijke carrière bij de Britse farmareus. Slaoui zwaait af als de nummer twee van GSK, met bijna 100.000 werknemers, en komt afscheid nemen op de plek waar hij ruim tien jaar het onderzoek aanstuurde. Hier werkte hij mee aan de ontwikkeling van vaccins die het leven van miljoenen mensen hebben gered. ‘It’s so big you can’t describe it.’ Dat Slaoui GSK loslaat, betekent niet dat hij een punt zet achter zijn carrière. Hij heeft zich een strak schema opgelegd met nieuwe uitdagingen, met de start-up Galvani als prioriteit.

Die samenwerking tussen GSK en Verily - de medische divisie van Alphabet/Google - zag vorig jaar het levenslicht en kreeg bij de geboorte een startkapitaal van 700 miljoen dollar. Een bedrag om van te duizelen. En dat zijn de ambities ook: ziektes zoals astma, reuma, diabetes en obesitas genezen en zelfs onvruchtbaarheid omkeren door elektrische schokjes door het lichaam te sturen. De naam Galvani is trouwens een knipoog naar de Italiaanse wetenschapper Luigi Galvani die in de 18de eeuw per toeval ontdekte dat hij de poot van dode kikkers kon laten bewegen met statische elektriciteit.

Zo klein als een rijstkorrel

Galvani ontwikkelt miniapparaatjes ‘ter grootte van een rijstkorrel’ om in te planten in het lichaam en rond bepaalde zenuwen aan te brengen. Het idee is om signalen - in het geval van een ziekte verkeerde signalen - die via de hersenen en de zenuwbanen het lichaam doorkruisen, te veranderen en zo een ziekte te bestrijden. ‘We gaan die zenuwbanen in uw lichaam hijacken’, zegt Slaoui, de architect en voorzitter van Galvani.

We gaan de zenuwbanen in uw lichaam hijacken.
Moncef Slaoui
voorzitter Galvani

Daarmee stapt GSK binnen in een wereld waar gesproken wordt over bio-elektronica en elektroceutica. Een domein in volle opmars. Er lopen experimenten om blinden opnieuw te laten zien en om verlamde personen te laten wandelen. Het Leuvense onderzoekscentrum Imec ontwikkelde zopas een chip die hand- en armprotheses een ‘gevoelservaring’ meegeeft. De Tesla-oprichter Elon Musk ambieert met zijn start-up Neuralink zelfs de ontwikkeling van een flinterdun elektronisch netwerk om bij mensen in de hersenen in te planten. Dat netwerk moet een directe toegang tot het web bieden.

Pijn- of symptoombestrijding met ingeplante elektroden is al langer gangbaar in de geneeskunde. Wereldwijd lopen meer dan 100.000 parkinsonpatiënten rond met elektroden in het hoofd die dagelijks duizenden stroomstootjes in de hersenen afleveren, waardoor ze minder beven. ‘Maar het principe toepassen op zenuwbanen bij organen in het lichaam is nieuw’, zegt Slaoui. ‘Het wordt een fascinerend avontuur. We betreden een gebied waarin technologie en biologie samenkomen. Technologie in het lichaam inbouwen kan een volledig nieuwe industrie worden. Very exciting.’

Bio-elektronica om ziektes te genezen.

Hoe bent u met GSK in de wereld van bio-elektronica gerold?
Slaoui: ‘Vijf jaar geleden hebben we een klein team opgezet om compleet out of the box te denken. Het bestudeerde hoe we ziektes op een radicaal andere manier kunnen aanpakken. Het antwoord was: bio-elektronica. We hebben dan drie jaar lang de wereld afgespeurd naar wetenschappelijke kennis in academische centra en start-ups. Wat heb je nodig om eraan te beginnen? Wat heb je nodig om een klein toestel te ontwikkelen dat je op een zenuw kan aanbrengen, dat signalen opvangt, weet als er iets fout loopt en dan een nieuw signaal stuurt?

Hoe ver staat Galvani?
Slaoui: ‘We hebben het principe in 14 chronische ziektedomeinen getest, waaronder diabetes, hoge bloeddruk, obesitas en astma. De resultaten in dierproeven zijn amazing. Zelfs onvruchtbare ratten kunnen plots baby’s krijgen. Hopelijk zien we dat ook bij mensen. Dankzij zijn implantaat zal iemand er niet meer aan moeten denken om elke dag op hetzelfde tijdstip pillen te slikken. De bedoeling is dat het toestel enkel lokaal werkt, zonder neveneffecten.’

Kunt u een voorbeeld toelichten?
Slaoui: ‘Neem reumatöide artritis. Dat is een ziekte waarbij het immuunsysteem te actief wordt, zich keert tegen de patiënt en de gewrichten aanvalt. We gaan zo’n rijstkorrel aan een zenuw hangen juist voor die de milt binnengaat. Als we daarop dagelijks enkele seconden stroom tegen een bepaalde frequentie loslaten, krijgen cellen het signaal dat ze het kalmer aan moeten doen. Daardoor nemen de ziekteverschijnselen af. Wat we nog verder moeten verfijnen, is of we de zenuw 3 of bijvoorbeeld 6 seconden per dag moeten stimuleren. En tegen welke frequentie.’

Wat is de volgende stap?
Slaoui: ‘We moeten het toestel aanpassen zodat we het echt op mensen kunnen testen. We hebben daarvoor de groten der aarde aangesproken. Siemens, Samsung, Qualcomm. En Verily, de medische divisie van Alphabet (Googles moederbedrijf, red.), waarmee we een apart bedrijf hebben opgericht. Dat was nodig. GSK is een farmabedrijf, geen techbedrijf. We begeven ons in een markt waar alles compleet anders is dan alles wat we kennen. We spreken hier over nanotechnologie en materiaalkunde. Hoe maak je dat toestel zo klein mogelijk? Hoe ontwerp je het zodat het niet afgestoten wordt door het lichaam? Hoe kan je het aandrijven zonder schade te berokkenen aan de zenuwbanen? Draadloos energie overbrengen op de meest efficiënte manier is daarbij de sleutel. Dat zijn allemaal zaken waar we hard aan werken.’

Dat klinkt alsof het zeer dure behandelingen worden?
Slaoui: ‘Het toestel is complex, maar een klassiek medicijn ook. De kracht van zo’n toestel is dat je het, eens je het hebt, kan gebruiken voor allerhande zenuwen die gaan naar verschillende organen. Bij een nieuw medicijn daarentegen start je telkens van nul. Alles wat je leert tijdens de ontwikkeling is specifiek aan dat ene medicijn. Nu gaan we kunnen terugvallen op een platform.’

‘Ik ben mijn vrouw naar België gevolgd’

Moncef Slaoui heeft een carrière van 29 jaar bij de Britse farmagroep GSK achter de rug. De laatste tien jaren zette hij als R&D-directeur samen met de CEO de grote lijnen uit van de groep met bijna 100.000 werknemers en een omzet van 31,8 miljard euro.

Zijn carrière startte evenwel in België. ‘Ik kwam hier per toeval terecht. Ik wou in Frankrijk geneeskunde studeren, maar dat lukte niet. Waar spreken ze nog Frans? Brussel dus’, vertelt hij. Slaoui behaalde hier een doctoraat in immunologie, en vertrok samen met zijn vriendin naar Harvard. ‘In de jaren tachtig, toen HIV opdook, werd ze geheadhunt om in België bij GSK haar onderzoek naar een gelijkaardig virus verder te zetten. Ik ben meegekomen. Voilà.’

Hij werkte in België, waar GSK bijna 10.000 werknemers telt, aan vaccins tegen malaria en gordelroos (zona). Uiteindelijk stuurde hij de hele R&D in Waver aan, en was zo betrokken bij tal van vaccins tegen difterie, diarree, hepatitis b, tetanos, … In 2003 maakte hij de overstap naar het hoofdkantoor om de R&D van de hele groep te leiden, zowel vaccin- als medicijnontwikkeling. In tandem met de CEO zette hij de grote lijnen van het bedrijf uit. Hij is de architect van Galvani, dat hij nu als voorzitter verder zal uitbouwen. Slaoui is geboren in Marokko, en heeft ook de Belgische en Amerikaanse nationaliteit.

Daar komen nog kosten bij voor de chirurgische ingreep?
Slaoui: ‘Dat klopt. Maar dat is precies de reden waarom we in zee gaan met Verily, dat ook actief is in microrobotchirurgie. We willen de chirurgie zo eenvoudig en snel mogelijk maken. Je komt binnen in het ziekenhuis, je lichaam wordt gescand, en op basis van die beelden wordt de te volgen route gepland om het toestel te implanteren.’

Wanneer denkt u een eerste ‘medicijn’ op de markt te brengen?
Slaoui: ‘De bedoeling is in 2019 de eerste resultaten van patiëntentesten te hebben. Binnen zeven jaar hopen we een eerste behandeling te lanceren. Maar voor alle duidelijkheid: ik denk niet dat die klassieke medicijnen zal vervangen. Met deze technologie heb je er wel een extra tool bij.

Hacking van het lichaam

Bestaat er geen gevaar voor hacking van die elektronica in uw lichaam?
Slaoui: ‘Dat hoort nu eenmaal bij de wereld waarin we leven. We werken hard om zeker te zijn dat het niet kan gebeuren. Pacemakers zijn er ook al twintig jaar of meer en zolang je niet de vicepresident van de VS bent, hoef je je geen zorgen te maken (hij verwijst naar Dick Cheney, die zijn dokters vroeg de draadloze verbinding van zijn pacemaker uit te schakelen, red.).

Hoe kijkt u naar de plannen van Elon Musk, die met zijn start-up Neuralink een ‘brain computer interface’ nastreeft om het brein te lezen?
Slaoui: ‘Ons idee was oorspronkelijk ook om rechtstreeks in de hersenen te werken. Maar dat hebben we afgeblazen. Ik herinner me een meeting in Lausanne, waar aan het Human Brain Project wordt gewerkt. Ik ben daar buitengegaan met veel enthousiasme over wat er allemaal gebeurt, maar ik besefte dat de complexiteit van de hersenen niet te vatten is. In de hersenen werken is zoals een olifant in een porseleinwinkel loslaten. Als je iets doet in de hersenen om impact te hebben op de pancreas, wek je misschien zelfmoordneigingen op. We weten er gewoon nog te weinig over. Maar de ambitie van Elon is grandioos en zal de kennis over onze hersenen verbeteren. Ik heb bewondering voor de man.’

Hebt u naast de uitbouw van Galvani nog plannen, nu u bij GSK de deur dichttrekt?
Slaoui: ‘Ik zal niet meer operationeel in bedrijven actief zijn, maar ik zal wel mee helpen initiatieven opstarten. Ik ben een sterke believer in de preventie van ziektes. De levensverwachting is in amper een eeuw verdubbeld, vooral dankzij vaccinaties voor infectieziektes én dankzij drinkbaar water. Nu is het de beurt aan het voorkomen van chronische ziektes. Onze voeding speelt daarbij een cruciale rol. Het onderzoek naar het microbioom, waarbij gekeken wordt naar de link tussen bacteriën in ons lichaam en ziektes, is in opmars. Neem je het microbioom - het geheel van de bacteriën in de darmen - van een obese rat en steek je dat in een gewone rat, dan wordt die obese. En vice versa. De vraag is of je voeding kan aanpassen om het microbioom van een patiënt te beïnvloeden. Dat schrijf ik een mooie toekomst toe.

U breidt uw vertrouwde wereld van medische wetenschappers uit met ingenieurs. Hoe valt dat mee?
Slaoui: ‘Ik kom terecht in een nieuwe wereld. Zelfs de notie van risico is voor een ingenieur anders. Als hij een brug wil bouwen, kan dat enorm complex zijn, maar hij weet dat het zal lukken. Dat is een kwestie van wiskunde en fysica. In de geneeskunde kan je nooit zo zeker zijn. We weten niet altijd waarom iemand ziek wordt en hoe we dat kunnen oplossen. We hebben jaren nodig om een stukje van de puzzel te vinden. Er is geen zekerheid. None. Zero. Maar als wetenschappers en ingenieurs de handen in elkaar slaan, is de kruisbestuiving fantastisch.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect