Advertentie
Advertentie

Cultuur is ons bruto nationaal geluk

We weten uit een pak studies dat cultuur niet alleen de motor is voor creativiteit, maar ook serieuze bijdragen levert aan de economie. Andreas Tirez slaat dan ook de bal mis met zijn pleidooi om cultuursubsidies af te schaffen (De Tijd, 30 april).

Door Pascal Gielen. Doceert cultuursociologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en leidt onderzoek bij de Fontys Hogeschool voor de Kunsten in Tilburg. Auteur van het boek Repressief Liberalisme en co-auteur van het onderzoeksrapport De waarde van cultuur.

Met de verkiezingen voor de deur lijken we voor een kantelmoment te staan. De politieke kaarten die via partijprogramma’s op tafel worden gelegd duiden alvast op twee mogelijke senario’s. Ofwel kiest men voor een stevig sociaal beleid met een Rijnlands model dat de welvaartstaat verfijnt zoals in sommige Scandinavische landen, ofwel hollen we Groot-Brittannië en Nederland achterna via de invoering van een neoliberaal systeem.

Advertentie

Met zijn pleidooi voor de afschaffing van cultuursubsidies (De Tijd, 30 april) situeert Andreas Tirez zich in het tweede kamp. Hij plaatst zichzelf daarmee in de welgekende strijd tussen links en rechts, tussen sociale en economische maatregelen.

Het siert Tirez dat hij aandacht heeft voor cultuur. De meeste partijprogramma’s en debatten beperken zich immers tot economische dan wel sociale maatregelen. Niet bij Tirez dus. Zijn argumenten steunen echter op een gebrek aan wetenschappelijke kennis. We weten ondertussen uit een pak studies dat cultuur niet alleen de motor is voor creativiteit, maar ook serieuze bijdragen levert aan de economie. Tirez’ uitspraken zijn dan ook ongegrond. Bovendien bestaat er wel degelijk empirisch bewijs dat cultuurparticipatie niet alleen economische effecten genereert maar ook tot sociale integratie en kapitaalverhoging leidt.

Het grootste probleem met Tirez is echter dat hij cultuursubsidiëring enkel afrekent op de economische return on investment. Nochtans weten we dat welvaart vanaf een zeker peil niet echt meer gelukkig maakt. Vlaanderen is een van de rijkste regio’s in Europa maar kent beschamend hoge zelfmoordcijfers, en de antidepressiva gaan er rijkelijk over de toonbank. Wat de volksmond al eeuwenlang verkondigt, lijken politici straal te negeren: ‘geld maakt niet gelukkig’.

Cultuur doet dat echter wél, zo weten we uit onderzoek. Cultuurparticipanten hebben een substantieel hogere kans op een betere mentale en zelfs fysieke gezondheid. Wie ziek is en een roman leest voelt zich beter dan wie ziek is en dit niet doet. Ook dat is ondertussen een wetenschappelijk bewezen feit.

Kortom, cultuur levert een substantiële bijdrage aan ons Bruto Nationaal Geluk. Dat komt omdat cultuur de enige maatschappelijke bouwsteen is die zin kan geven aan een mensenleven. Zowel ons leven als onze plaats in een samenleving krijgt slechts betekenis via cultuur. Maar ook een gehele samenleving steunt op cultuur om zichzelf zin en betekenis te geven. Een maatschappij krijgt niet in de eerste plaats vorm door economie, maar wel via cultuur.

Wie dat negeert dreigt een samenleving in het ongeluk te storten. Sociale onrusten zoals we die de afgelopen jaren zowel in Parijse banlieus als in Londense suburbs, of dichter bij huis in Molenbeek of op en rond de Antwerpse Turnhoutsebaan hebben mogen meemaken, zijn daar de pijnlijke getuigen van.

Bij dergelijke conflicten spelen zeer zeker sociaal-economische ongelijkheden, maar ook het gebrek aan (h)erkenning van cultuur. Politici en journalisten noemen zulk geweld nogal eens gemakkelijk ‘zinloos’. Met die duiding zitten ze volledig juist. Alleen bedoelen beleids- en opiniemakers er wellicht iets anders mee. Zinloos geweld ontstaat namelijk wanneer mensen iedere zin wordt ontnomen. Er is niets zo dramatisch dan zichzelf geen zin te kunnen geven, of dat je betekenis door anderen wordt ontzegd, ontkend of eenvoudigweg niet eens wordt opgemerkt.

Of je nu migrant of illegaal, alleenstaande moeder of ‘hardwerkende’ Vlaming bent, wanneer je jezelf geen zin kan geven verwerf je geen plek binnen een samenleving. En net dat maakt mensen fundamenteel ongelukkig. Zingeving aan een mensenleven en mensen een waardevolle plaats geven in een samenleving, dat is de core-business van cultuur. Het lijkt me dan ook nogal problematisch om zo’n cruciaal maatschappelijke opdracht over te laten aan de onvoorspelbare grillen van een vrije markt.  

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.