opinie

De schuldfactuur van de banken

De regering van premier Charles Michel draait op halve kracht. Terwijl de openbare schuld oploopt en de begroting dreigt te ontsporen, zijn de ministers vooral in de weer met het weerleggen van verklaringen van hun collega’s.

David Cooper, een Zuid-Afrikaanse psychiater die naar eigen zeggen de antipsychiatrie beoefende, kwam ooit tot een schokkende vaststelling. Volgens de bekende zielenarts is de normale mens eigenlijk gestoord. En uitgerekend zij die dat doorhebben, worden, althans volgens Cooper, als gestoord beschouwd.

Gewapend met die theorie schiet de Wetstraatwandelaar een eind op, zeker na een week als deze. Want terwijl de oplopende Belgische schuld en een ontsporende begroting de Europese wrevel opwekken, zijn federale ministers vooral in de weer met de eigen medianummers en met het weerleggen van verklaringen van hun collega’s. Als gevolg van die soms verbijsterende vertoningen groeit de vertwijfeling, vooral bij de Vlaamse christendemocraten, die nog altijd niet gewoon zijn aan hun tweedeplansrol.

Desintegratie

In The World in 2015, de traditionele vooruitblik van The Economist op het komende jaar, staat over België alweer weinig opbeurends. Het blad bestempelt het federaal koninkrijk als ‘een gefragmenteerde sociale en politieke constructie op de rand van de desintegratie’. Voor 2015 voorspellen de analisten van het blad een vooruitschuifelende Belgische economie, opgezadeld als die is met een hoge schuld en werkloosheid.

Rik Van Cauwelaert ©Saskia Vanderstichele

Een treffend voorbeeld van de manier waarop de Belgische overheid zelf haar inefficiëntie organiseert en tegelijk de schuld opjaagt, stond in de brief die NMBS-baas Jo Cornu naar de bonzen van de spoorvakbonden stuurde. ‘Zonder dat iemand zich ernstige zorgen maakt,’ schreef Cornu, ‘nam de schuld van de NMBS sinds 2005 ieder jaar met 200 tot 250 miljoen euro toe. Als we nog vijf jaar op dezelfde manier voortdoen, zullen we aankijken tegen een schuld van 4 miljard euro. Een onhoudbare situatie.’

Over die bedragen kan worden getwist, zegt men in NMBS-kringen. Maar wat Cornu wel onvermeld liet, is dat de immer gulle regering van Guy Verhofstadt (Open VLD) in 2004 al eens 7 van de 10 miljard euro van de NMBS-schuld overnam. Die miljarden stutten nu mee de Belgische schuldenberg, die intussen naar 107 procent van het bruto binnenlands product is gestegen en die de Europese Commissie tegenstaat.

Minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) hoopt dat de bezwaren van de Europese Commissie tegen de Belgische begrotingsopmaak niet tot bijkomende besparingen leiden. Dat zou weleens kunnen tegenvallen. Herman Van Rompuy (CD&V), die eerstdaags terugtreedt als voorzitter van de Europese Raad, stelde in een gesprek met Le Soir de nog te leveren inspanning van de regering-Michel gelijk met de sanering die Jean-Luc Dehaene met zijn Globaalplan doorvoerde. En Van Rompuy kan een begroting lezen. Een eigenschap die huidig minister van Begroting Hervé Jamar (MR) vooralsnog niet mag worden toegedicht. Zijn andere bevoegdheid, de Nationale Loterij, lijkt hem beter te liggen.

In elk geval zijn de begrotingscijfers waarmee Jamar nu en dan uitpakt al te onbetrouwbaar, zoals het Rekenhof eerder deze week aantoonde. Bovendien heeft de regering al enkele van haar maatregelen, zoals de bankentaks, moeten intrekken. Die bankentaks zou liefst 100 miljoen opbrengen, meldde de regering bij haar aantreden. Maar uiteindelijk bleek het om amper 10 miljoen te gaan.

Het intrekken van die bankentaks maakt een bijzonder slechte indruk bij de gewone belastingbetaler, want die wordt niet ontzien. Zoals econoom Etienne de Callataÿ ooit zei: ‘Mensen zijn bereid belastingen te betalen, maar dan wel op twee voorwaarden: dat die niet worden verspild, en dat de inspanningen redelijk worden verdeeld.’

Kleptomane staat

Ooit veroorzaakte de Duitse filosoof Peter Sloterdijk enorme stampij in linkse kringen met zijn denkoefening ‘De graaiende hand van de fiscus’. Daarin had hij het over de moderne staat die zich heeft ontwikkeld tot ‘een kolossaal kleptomaan monster dat geld ademt en spuwt’.

Sloterdijk hakte er in zijn uiteenzetting fors op in: ‘Ruim de helft van de bevolking bestaat uit mensen met weinig of geen inkomsten, die daarom geen belastingen moeten betalen en wier overleven voor een groot deel afhangt van de prestaties van de andere helft van de bevolking, die wel belastingen betaalt.’

De banken en institutionele beleggers hebben in het verleden altijd goed verdiend aan de Belgische schuld. Er mag van hen een inspanning worden gevraagd.

Rik Van Cauwelaert

En die situatie zal, zo voorspelde Sloterdijk, in de loop van de 21ste eeuw tot een grote breuk in de solidariteit leiden en resulteren in een groot sociaal conflict. Hij werd daarin bijgetreden door Karel Volckaert, financieel analist bij Riverrun. Die vreest dat de kloof tussen steuntrekkers en de belastingbetalers zo groot zal worden dat dat, onvermijdelijk, op een bepaald moment tot een opstand zal leiden.

Dat pijnlijke moment komt stilaan in zicht. Alleen een fundamentele herstructurering van de fiscaliteit en van het belastingstelsel biedt hier een uitweg. De rest is gepruts in de marge.

Aan die herstructurering mag de federale regering nu wel eens beginnen. Ze mag dan nog een sociaal overleg nastreven, op een gegeven moment zal ze toch een beslissing moeten nemen. En ze heeft, zoals Herman Van Rompuy opmerkte, geen vijf jaar meer om tot zaken te komen.

Verder lineair snoeien in het sociaal systeem is zonder meer roekeloos in het huidige deflatoire klimaat. Bovendien blijft, als gevolg van die deflatie, de schuldgraad maar stijgen.

Het lijdt geen twijfel dat de regering, zoals enkele specialisten nu al aangeven, de grote banken op hun plichten zal moeten wijzen. Want zij hebben de financiële crisis mee veroorzaakt.

Zware inlevering

De financiële steun die de Belgische belastingbetaler aan de banken heeft verleend, komt neer op nagenoeg 15 procent van de kolossale Belgische schuld die nu door diezelfde belastingplichtige moet worden afgelost. Op die manier worden de progressieve inkomstenbelasting en andere taksen een jaarlijkse onteigening van het moeizaam opgebouwde patrimonium van de gemiddelde belastingbetaler, met bovendien een zware inlevering op de diensten die de staat hem of haar is verschuldigd.

Zonder de bijdrage van de banken raakt de federale regering niet uit het begrotingsmoeras. Tenzij de centrumrechtse regering zo vermetel zou zijn de sociale zekerheid helemaal op de helling te zetten.

De banken en institutionele beleggers hebben in het verleden altijd goed verdiend aan de Belgische schuld. Er mag van hen een inspanning worden gevraagd. Een bail-in die in verhouding staat tot hun aandeel in de schuld is een billijke maatregel.

Net als voor gewone belastingbetalers bestaat er ook voor banken en financiële entrepreneurs geen gratis lunch.

Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.