interview

‘Ik denk niet dat ik beste vrienden kan worden met een machine'

©Kristof Vadino

Als oprichter van Apple en bedenker van de pc veranderde Steve Wozniak de wereld. 35 jaar later heeft hij nog altijd de reputatie van techorakel. De Tijd haalde hem naar Brussel voor een blik in de toekomst. ‘Artificiële intelligentie? Die is vooral artificieel en weinig intelligent.’

‘Weet je waar ik een hekel aan heb? Aan maanden.’ Steve Wozniak zit twee seconden op zijn stoel, als hij, zonder dat we één vraag hebben gesteld, losbarst. ‘Onze samenleving zit vol met inefficiëntie en een gebrek aan logica, fouten die we met zijn allen blijven maken. Omdat het nu eenmaal zo is, omdat het altijd zo geweest is. Maanden zijn daar het beste voorbeeld van. Optellen naar 30 of 31, en dan weer van nul beginnen, wie verzint het? En dan één korter maandje met 28 of 29 dagen, omdat bepaalde maanden naar ijdele mensen zijn genoemd en die moesten dan absoluut 31 dagen tellen. Waarom houden we in godsnaam vast aan zo’n ridicuul systeem?’

New Insights

Tien werelddenkers blikken vooruit op de toekomst. In ons extra magazine 'Tien nieuwe inzichten' leest u de inzichten van onder meer ex-gouverneur van de Indiase Centrale Bank Raghuram Rajan, auteur Yuval Noah Harari en professor internationale politiek Ian Bremmer. Ontdek hier het dossier online.

Wozniak gniffelt als hij ons verbaasd gezicht ziet, en schakelt een versnelling hoger. ‘Waarom zeggen we niet gewoon welke dag van het jaar het is? Vandaag is het 142, klaar. Of als je toch absoluut wil opdelen, begin dan met het seizoen. Lente 42. Of nee, wacht. Je maakt er een viercijferige code van. Een eerste cijfer voor het seizoen - 1, 2, 3 of 4 - en dan de dag van het seizoen, en een laatste cijfer om aan te duiden welke dag van de week het is. En die weken tellen tien dagen, met een driedaags weekend. Veel logischer. Maar neen, dat kan niet. Want dit systeem is er al sinds de Romeinen! Als het altijd zo geweest is, zal het wel het beste systeem zijn, zeker? Niet, dus!’ Welkom in de wervelstorm die het brein van Steve Wozniak is.

Eens een ingenieur, altijd een ingenieur. Hoe de 67-jarige Amerikaan naar onze kalender kijkt, zo kijkt hij naar de wereld. Hoe is iets georganiseerd, en hoe kan dat simpeler, efficiënter, gebruiksvriendelijker? Die drang is oncontroleerbaar, en vormt de basis van zijn mythe.

Briljant ingenieur

Het was Wozniak die eind jaren ‘70 als eerste meer zag in computers dan enorme, peperdure bakken met lampjes en schakelaars met als enige doel het helpen van bedrijven met eenvoudige maar tijdsintensieve taken. Er werd wel volop gewerkt aan het goedkoper maken van die toestellen, maar niemand stelde hun essentie in vraag.

Niemand behalve ‘The Woz’. Die zag in dat door zo’n toestel niet enkel betaalbaar maar ook gebruiksvriendelijk te maken iets speciaals in gang kon worden gezet. Een personal computer, eentje in elk huis.

Steve Wozniak tijdens het New Insights-event.

‘Mijn toenmalige werkgever Hewlett-Packard geloofde er niet in’, glimlacht Wozniak. ‘Vijf keer hebben ze me wandelen gestuurd toen ik voorstelde om voor hen een computer voor persoonlijk gebruik uit te werken.’ Gelukkig liep Wozniak toen iemand tegen het lijf die wel visie en branie had. Zelfverklaard mede-nerd Steve Jobs was wild van wat Wozniak had uitgewerkt en overtuigde de ingenieur om, samen met Ronald Wayne, de sprong te wagen en er een bedrijf rond te bouwen.

In 1976 zag Apple het levenslicht, en de rest is geschiedenis. ‘Steve begreep weinig van computers’, blikt Wozniak terug. ‘Maar hij begreep mensen.’ De combinatie van de briljante ingenieur en de briljante marketeer legde de basis voor wat het meest waardevolle bedrijf ter wereld werd.

Met die waardering heeft The Woz zelf nog weinig te maken. Hoewel hij er nog altijd op de loonlijst staat, is hij als sinds 1985 niet meer actief bij Apple. Lang voor de techreus zijn waarde, met dank aan eerst de iPod en vervolgens de iPhone, exponentieel zag stijgen dus. Meer dan dertig jaar na zijn laatste werkdag bij Apple luistert de wereld nog altijd naar hem als het over technologie en innovatie gaat. Er eigenhandig verantwoordelijk voor zijn dat iedereen een computer in huis heeft, geeft een mens wat krediet. En dus toert Wozniak permanent de wereld rond om, in een spervuur aan woorden, zijn visie te delen met iedereen die daarom vraagt.

Steve Wozniak (rechts) in gesprek met De Tijd-redacteur Ben Serrure. ©Kristof Vadino

Welaan dan. Bent u wat tevreden over het tempo waarin vandaag geïnnoveerd wordt?

Steve Wozniak: ‘Ik volg alles wat in technologie gebeurt al decennia op de voet, en wat ik je kan zeggen: it never stops. We hebben in de geschiedenis altijd ongeveer op dezelfde manier de drang gevoeld om dingen beter te maken met technologie.’

‘Daarin vallen natuurlijk wat tempowisselingen waar te nemen. Soms zet een ontdekking alles op zijn kop. Zoals de uitvinding van de chip, waarmee je vandaag miljarden transistoren kan maken voor de prijs waarvoor je er mijn jonge jaren eentje had. Zo’n ontwikkeling zet de deur open voor een hele nieuwe golf aan uitvindingen en ontwikkelingen. Zulke grote omwentelingen zijn uiterst zeldzaam. Maar ook in tussentijd dendert innovatie gewoon voort. Je kan elke week een krant openslaan en iets lezen over een ontwikkeling die het leven beter of eenvoudiger zal maken.’

Nochtans wordt af en toe verzucht dat techbedrijven vooral teren op het verleden. Toestellen worden wel sneller en krachtiger, maar er verandert weinig aan hoe we ze gebruiken. Dat verwijt krijgt Apple onder andere. 

Wozniak: ‘Wat jij beschrijft, is stapsgewijze verbetering. Dat zou ik zelf geen innovatie noemen. Maar vergis je niet, er gebeuren ook vaak kleinere dingen binnen bestaande producten die toch echte innovatie zijn. Apple is daar misschien wel het beste voorbeeld van. De hele wereld zeurde dat het vermogen van Apple om te innoveren met Steve Jobs verdwenen was. Maar als je inzoomt en let op wat Apple de voorbije jaren allemaal gedaan heeft, dan is dat geweldig. Je telefoon openen met je vingerafdruk! Wie had ooit gedacht dat zoiets deel zou uitmaken van hoe je met een smartphone omging? Maar nadat Apple ermee aankwam, moest iedereen volgen.’

‘Dat leidde dan weer tot Apple Pay, een systeem dat het nodeloos omslachtige proces van een elektronische betaling doodeenvoudig wist te maken. Je telefoon uitsteken en een keer tikken, meer is het niet. Geweldig, toch? Met mijn Apple Watch moet ik zelfs mijn telefoon niet meer bovenhalen om te betalen. Is dat geen innovatie die je leven verandert?’

Broeit in de techwereld iets dat de basis voor een nieuwe omwenteling kan vormen?

Steve Wozniak (67). ©Kristof Vadino

Wozniak: ‘Sommigen zien dat potentieel in artificiële intelligentie. Ik niet. Of toch niet meer. Een paar jaar geleden was ik er nog van overtuigd dat artificiële intelligentie ons zou inhalen en dat veel slimmere machines ons zouden overheersen. I bought into all that stuff. Mijn fantasie sloeg op hol naar een wereld waarin computers een bewustzijn krijgen. Het is ook een aantrekkelijk doemverhaal. Het ultieme sciencefictionscenario. Maar vandaag geloof ik er geen snars meer van. Het is onzin. Artificiële intelligentie is vooral artificieel. En maar weinig intelligent. Het is het meest overschatte domein in tech.’

Waarom is artificiële intelligentie overschat?

Wozniak: ‘Mensen willen zo graag geloven in een toekomst met machines als goden, die ons naar ongekende horizonten leiden. Diezelfde mensen praten met de spraakassistent op hun telefoon en geloven dat het ding bijna menselijke vermogens heeft. Nee! Zodra je een zin ietwat complex maakt of iets minder articuleert, is dat ding hulpeloos.’

‘Hetzelfde met beeldherkenning. Als Google tienduizenden foto’s heeft gezien van een hond, kan een algoritme een hond herkennen. Maar als je peuters een hond toont, dan weten die voortaan niet alleen wat een hond is, maar ook hoe die hond beweegt, ruikt en aanvoelt. Ze weten dat de staart kwispelt. Ze snappen hoe iets structureel in elkaar zit, in plaats van enkel een afbeelding te herkennen. Daar staan we mijlenver af met technologie.’

‘Toon mij een machine die me ’s morgens uit zichzelf een nuttig project voor die dag voorstelt, en ik ben onder de indruk. Maar die komt er niet. We snappen zelfs nog niet hoe we zelf herinneringen aanmaken en opslaan. We begrijpen nauwelijks iets van ons eigen brein, wat zouden we er dan een kunnen programmeren?’

‘Nu ik hier met jou zit te praten, kan ik van alles afleiden uit je lichaamshouding, je ogen, je kleding, noem maar op. Dingen die ik heb opgepikt door te leven. Kan je zoiets in een computer steken, vallen zulke subtiele zaken aan te leren aan technologie? Ik denk niet dat ik ooit beste vrienden kan worden met een machine. Ik heb lang gedacht van wel, maar ik ben ervan teruggekomen.’

Vanwaar die ommekeer in uw denken?

We begrijpen nauwelijks iets van ons eigen brein, wat zouden we er dan een kunnen programmeren?
Steve Wozniak
Medeoprichter Apple

Wozniak: ‘Slimme mensen als Bill Gates, Elon Musk en Stephen Hawking volgden me in mijn argwaan dat de technologie ons zou gaan overheersen. Daardoor dacht ik lang dat ik goed bezig was. Tot mijn zoon zei dat het hem niet beviel hoe negatief ik nadacht over artificiële intelligentie. Nu is mijn zoon zo slim dat ik meer naar hem opkijk dan hij naar mij (lacht). Hij daagde me uit om meer als een ingenieur na te denken dan vanuit de buik. Pas als je er zo over nadenkt, heb je door hoe belachelijk het is om te denken dat we straks onderworpen worden aan machines.’

‘Nee, met artificiële intelligentie is best veel mogelijk, maar we gaan de technologie inzetten om ons te helpen met onze menselijke verlangens en om ons leven makkelijker te maken. Net zoals we dat hebben gedaan met elke andere technologie in de geschiedenis van de mensheid. Toen in de negentiende eeuw in Manchester machines werden ontwikkeld die goedkoop textiel konden produceren, bestond daar ook veel angst voor. Vandaag graven machines grondstoffen op, die andere machines verwerken in fabrieken. Zowat de hele productieketen is geautomatiseerd, en toch is er geen massale werkloosheid. Jobs veranderen, maar ze zullen nooit verdwijnen. Uiteindelijk was het een hele opluchting om hier op een positieve manier over na te denken.’

Dat positieve denken staat wel onder druk. Na jaren ongebreideld vooruitgangsoptimisme heerst de jongste tijd meer en meer wantrouwen tegenover technologie. Hoe komt dat?

Wozniak: ‘Je kan het wijzigende sentiment perfect plaatsen op de curve van eender welke grote ontwikkeling in de maatschappij. Wat aanvankelijk lijkt op een fantastische manier om ons vrijer en blijer te maken, blijkt na een tijdje toch onderhevig te zijn aan dezelfde wetten van het kapitalisme. Bedrijven verwerven de controle en de consument heeft nog weinig in de pap te brokken. Als een paar bedrijven buitensporig veel macht krijgen en concurrentie verdwijnt, krijg je uitwassen. Dat is wat we vandaag zien.’

Is het daarom dat u onlangs uw Facebook-account hebt opgezegd?

Wozniak: ‘Goh, eigenlijk niet echt. Ik spreek al tien jaar over de zaken die Facebook nu verweten wordt, het is niet dat ik uit de lucht viel over zijn businessmodel.’

Sociale media zijn nooit mijn ding geweest. Ik ben nu eenmaal niet zo sociaal. En als ik mijn tijd nutteloos wil besteden, speel ik wel patience.
Steve Wozniak
Medeoprichter Apple

‘Eigenlijk zijn sociale media nooit zo mijn ding geweest. Ik ben nu eenmaal niet zo’n sociaal persoon. Ik zat wel op Facebook en Twitter, maar deed er eigenlijk nauwelijks iets mee. Eigenlijk deelde ik enkel mijn locatiecheck-ins op Swarm, een sociaal netwerk waarmee je deelt waar je je bevindt. Dat vond ik wel een geestig idee, ook om mijn vrouw op de hoogte te houden van waar ik zoal uithing. Maar enkele maanden geleden heb ik op een dood moment die Facebook-app op mijn iPhone eens opengeklikt en ben ik beginnen scrollen tussen mijn 5.000 vrienden, van wie ik de overgrote meerderheid van haar noch pluimen ken. Al scrollend kom je hier en daar wel iets grappigs of interessants tegen, dus blijf je scrollen. Maar na een maand of drie had ik door wat een enorme verspilling van mijn tijd dat was. Dus heb ik de stap gezet. Als ik mijn tijd nutteloos wil besteden, speel ik voortaan wel patience.’

‘Mijn vrouw heeft het trouwens ook gedaan, en mijn zoon ook. It’s like a breath of fresh air. We missen het voor geen meter. Het is te vergelijken met die keer dat ik drie weken op cruise ben geweest zonder laptop of smartphone. Aanvankelijk denk je: wat ga ik in godsnaam doen? En even later blijkt dat je leven gewoon doorgaat. Ik ben blij dat ik de stap heb gezet. En nu is Google aan de beurt.’

Hoezo?

Wozniak: ‘Ik gebruikte sowieso nog amper Google-diensten. Om op het internet te zoeken gebruik ik DuckDuckGo (een zoekmachine die geen data van gebruikers verzamelt, red.), ik gebruik geen Chrome-browser. Het enige wat ik nog gebruikte was Google Calendar, omdat die meer kon dan die van Apple, en ik een nogal ingewikkelde agenda heb. Maar Apple heeft Google bijgebeend, dus stap ik over. Ik wil zelfs geen mail van Gmail-adressen meer aanvaarden, want het bedrijf leest gewoon mee. De seconde dat ik terug ben van deze trip, knip ik de laatste banden met Google door.’

Waarom?

Het uitgebreide gesprek van Steve Wozniak met De Tijd.

Wozniak: ‘Ik word niet graag in een hokje gestopt. Ik hou niet van gerichte reclame. Vroeger bestond die ook min of meer. Dan keek je op tv naar een sciencefictionreeks en was de reclame aangepast aan dat publiek. Bij een soap overdag was de reclame gericht op huisvrouwen. Maar iedereen kreeg uiteindelijk wel min of meer hetzelfde te zien. Vandaag word je zo onderverdeeld dat ik er ongemakkelijk van word. Bedrijven die onze data verzamelen, delen ons op in kampen van gelijkgezinden. Van mij mag het allemaal wat homogener.’

Mochten uw ondertussen volwassen kinderen vandaag opgroeien, hoe zou u hen aanraden om met technologie om te gaan?

Wozniak: ‘Concreet zou ik ze misschien adviseren een zelf gehoste mailserver aan te maken. Je blijft beter weg bij die gratis maildiensten van grote bedrijven, of die nu Google, Microsoft of Yahoo heten, als je niet wil dat ze meelezen.’

‘Maar ik geloof vooral dat kinderen en jongeren de ruimte moeten krijgen om hun eigen fouten te maken. Als je jong bent, weet je nu eenmaal weinig over de wereld. Fouten zijn dan nuttige leermomenten. Ik heb mijn kinderen nooit iets opgelegd. Als ik toch advies wilde geven, deed ik dat aan hun vriendjes als die langskwamen, en zorgde ik ervoor dat zij het ook hoorden (lacht). Laat kinderen vooral zelf creatief zijn en zoeken naar hun passie. En ondersteun ze als ze die gevonden hebben.’

Na uw vertrek bij Apple hebt u zich voornamelijk op onderwijs gestort. Vanwaar die carrièreswitch?

Na mijn tijd bij Apple schreef ik me opnieuw in aan Berkeley. Onder een valse naam. Ik wilde niet dat iedereen mijn punten zou afzetten tegen mijn bekendheid.
Steve Wozniak
Medeoprichter Apple

Wozniak: ‘Ik heb onderwijs altijd enorm belangrijk gevonden. Toen ik in 1981 betrokken was in een vliegtuigcrash en vijf weken aan geheugenverlies leed, was dat een wake-upcall. Ik was altijd van plan geweest om mijn ingenieursdiploma nog te halen, maar er was tien jaar gepasseerd sinds ik de schoolbanken verlaten had. Als ik het toen niet deed, zou het er waarschijnlijk nooit van komen, besefte ik. Bij Apple liep alles op wieltjes in mijn afwezigheid, dus heb ik me opnieuw ingeschreven aan Berkeley. Weliswaar onder een valse naam. Mijn naam was toen al bekend van Apple, ik wilde niet dat iedereen mijn punten tegen die bekendheid zou afzetten. En dus heb ik vandaag een diploma op naam van Rocky Raccoon Clark (lacht).’

‘De dag dat ik afstudeerde, was een van de meest trotse van mijn leven. Ik ben ook een groot fan van afstudeerceremonies. Omdat ik allesbehalve sociaal ben, hou ik niet van grote momenten als huwelijken of begrafenissen. Maar afstuderen, daar ben ik graag bij.’

U gaf zelf ook jaren les.

Wozniak: ‘Als kind zei ik al tegen mijn vader dat ik ingenieur wilde worden zoals hij, en dat ik les wilde geven. Ik heb beide gedaan. Aanvankelijk dacht ik dat ik mijn onderwijsmissie kon vervullen door geld te doneren. Maar als je veel geld hebt, is dat geen opoffering. Als ik echt het gevoel wilde hebben dat ik iets betekende, dan moest ik mijn tijd erin steken. En dus ben ik zelf les gaan geven.’

Wat doceerde u?

Wozniak: ‘Ik heb van nul een cursus samengesteld die kinderen leerde hoe ze computers konden gebruiken in elk vak dat ze op school kregen. Ik leidde dus geen computerexperts op, maar ging heel praktisch kijken hoe een computer een meerwaarde kon betekenen voor hun schoolwerk. Die cursus was 200 uur per schooljaar, na de schooluren, in weekends en vakanties. Dat heb ik acht jaar gedaan, zeven dagen per week, in alle vrijheid. Als ik iets uitlegde en zag dat het niet bleef hangen, herschreef ik de volgende dag mijn cursus. Die vrijheid heb je niet in het gewoon onderwijs. Dat waren mooie jaren. Jonge mensen inspireren, daar leef ik voor.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n