Hans Bourlon: 'Doemdenken is vaak de makkelijke weg'

©Dries Luyten

Hoewel is bewezen dat de toekomst zich moeilijk laat voorspellen, probeert de Studio 100-topman het toch. Gedreven door nieuwsgierigheid.

Je hebt twee soorten boekenlezers. Er zijn er die een boek lezen en het dan schijnbaar onaangeroerd weer in de kast leggen, alsof het straks opnieuw in de verkoop moet. En er zijn er die een boek uitwonen. Die paragrafen omcirkelen, notities maken in de marge en pagina’s omplooien om als bladwijzers te dienen. Als zij een boek uit hebben, is het alleen nog van hen.

Hans Bourlon (57), de oprichter en CEO van het entertainmentbedrijf Studio 100, is een boekenlezer van de tweede soort. Als hij in de cafetaria van Standaard Uitgeverij, met zicht op de Schelde, aan tafel aanschuift, legt hij een beduimeld exemplaar van ‘Future Days’ voor zich. In dat boek bespreekt de Amerikaanse sciencefictionschrijver en futurist Isaac Asimov prentkaarten uit 1900 die weergeven hoe mensen zich het leven in 2000 voorstelden. Dat hij er bijna evenveel in heeft geschreven als Asimov, zeggen we als we het boek even doorbladeren. ‘Als ik er niet in heb geschreven, heb ik een boek niet gelezen’, grinnikt Bourlon.

Ontbijt met De Tijd

Antwerpen, 9 uur, in de cafetaria van Standaard Uitgeverij.

Met Hans Bourlon praten we over beduimdelde boeken, praktische bezwaren en binnensluipende geesten.

Door een 21ste-eeuwse bril gezien zijn de toekomstscenario’s uit ‘Future Days’ vaak grappig. Of aandoenlijk. ‘Mensen vertrekken vanuit wat ze al kennen als ze naar de toekomst kijken. De prenten moeten het jaar 2000 voorstellen, maar iedereen draagt victoriaanse kleren’, zegt Bourlon. Hij glimlacht. ‘Bovendien hebben ze de neiging zich te verliezen in wat nieuw en opwindend is. Rond 1900 werd volop geëxperimenteerd met vliegen. En dus speelt vliegen een centrale rol in veel toekomstbeelden. Je ziet een postbode die al vliegend de post rondbrengt, of een gevleugelde brandweerman die een brand blust. Dat staat heel ver van wat vliegen vandaag voor ons betekent.’

©Dries Luyten

Asimovs boek leert hoe moeilijk het is de toe-komst te voorspellen, zegt Bourlon. Toch doet hij een voorzichtige poging. In zijn nieuwe boek ‘De tijdreiziger’ bezoekt hij de verre toekomst en beeldt hij zich in wat de impact van technologische ontwikkelingen - van klonen en genetische manipulatie tot kweekvlees of zelfs het transporteren van gedachten - op ons leven zijn. Het boek is geboren uit tientallen knipselmappen waarin Bourlon al jaren alles bewaart wat hem interesseert. ‘Op een bepaald moment kwam daar de map ‘toekomst’ bij, die zich heeft opgesplitst in zo’n veertig subdomeinen.’

Het boek doet wat denken aan de Netflix-serie ‘Black Mirror’, maar dan zonder de aardedonkere zwartgalligheid. Meer dan eens lijkt Bourlon de impact van technologie vooral te willen relativeren. ‘Ja, de ontwikkelingen die we nu zien, zullen onze context wellicht grondig veranderen. Maar fundamenteel zal een mens altijd een mens blijven, met dezelfde interesses, begeertes en zwakheden.’

Die relativerende, vaak zelfs optimistische invalshoek is zeldzaam aan het worden als het over de toekomst gaat. Maar zijn ervaringen bij Studio 100 helpen de ondernemer aan het nodige perspectief. ‘Er zijn bij ons genoeg goeroes over de vloer gekomen die leven van een radicaal verhaal. Maar het is niet omdat iets spectaculairs opkomt, dat je dat meteen exponentieel moet doortrekken. Het is niet omdat je in een boom kan klimmen en de eerste meters vlot gaan dat je straks ook de maan zal bereiken. Zo zijn er altijd limieten en praktische bezwaren die dat radicale denken te vaak negeert.’

‘Net als Immanuel Kant vind ik optimisme een morele plicht. Doemdenken is populair omdat het vaak intellectueler overkomt. En het zit ingebakken in de mens, blijkbaar. Toen het schrift werd ontwikkeld, waarschuwde Plato al dat ons geheugen daaronder zou lijden. In de 17de eeuw had je de luddieten, die machines in fabrieken gingen kapotslaan omdat ze de werkmens zouden vervangen. En toen de telefoon doorbrak, werden geruchten verspreid dat er geesten konden binnensluipen in huis langs de telefoonlijnen. Zo’n vaart liep het dus niet. (lacht) Doemdenken is vaak de makkelijke weg. Maar de mens heeft al bewezen enorm vindingrijk te zijn, dus vertrek ik liever vanuit hoop, zij het met kanttekeningen. Doe mij maar Harari in plaats van ‘Black Mirror’.’

©Dries Luyten

In zijn boek mag Bourlon zijn blik dan op de toekomst richten, hij houdt ook steevast een oog op het verleden. Zelfs in verhalen die zich over honderd jaar afspelen, schemert een soort weemoed door, een hang naar traditie. ‘Ik zit met mijn wortels diep in de Vlaamse klei, ja. Wie we zijn, waar we vandaan komen, dat houdt me bezig. Maar ik hoop dat ik dat met een blik op de wereld doe. Niets is enger dan het bekrompen Vlaams-nationalisme dat we vandaag zien.’

‘Je mag een bepaalde fierheid hebben over wie je bent en waar je vandaan komt. Onze cultuur en onze taal maken ons tot wie we zijn. Maar in de geglobaliseerde wereld moet je zoiets in een ruimer kader durven te plaatsen. Het begrip identiteit geraakt meer verbrokkeld. 70 procent van de Antwerpse kleuterklassen wordt bevolkt door kinderen met niet-Vlaamse wortels. Hun identiteit zal niet één op één overeenkomen, maar ze zullen een gemeenschappelijk kader delen. Of die identiteit dan Antwerps, Vlaams of Europees is, maakt niet zo heel veel uit.’

Bourlon kan de evolutie vanop de eerste rij volgen. Hij is sinds 2014 de peter van de Somalische jongen Abdulfatah, die de oorlog in zijn land ontvluchtte en op zijn 14de in een opvangcentrum in Kapellen terechtkwam. Via via hoorde Bourlon dat ze vrijwilligers zochten om die minderjarige vluchtelingen te begeleiden. ‘Je hoort altijd vanalles over migratie, en dan krijg je plots de kans daar een gezicht op te plakken. Dat móést ik doen. Het gevoel iets niet geprobeerd te hebben vind ik verschrikkelijk. Dat is de essentie van ondernemerschap, zeker?’ (lacht)

In Abdulfatah ziet Bourlon een nieuwe identiteit vorm krijgen, en merkt hij welke rol onderwijs daarin speelt. ‘Hij was deze week bij ons thuis, waar een plastic replica van een dinosaurus op tafel stond. Ik heb hem moeten uitleggen dat die beesten niet meer bestaan. Hij wist dat niet. Is dat nu niet erg? Toen hij 14 was, heb ik hem ook moeten uitleggen wat sterren en planeten waren. Had hij nog nooit van gehoord. Het heeft me doen inzien hoe belangrijk onderwijs is als hoeksteen van onze welvaart. In Somalië heeft Abdi twee jaar schoolgelopen, waar ze hem wat Arabisch hebben geleerd, en hoe hij de Koran moest lezen. Een schande. Hij heeft er een achterstand opgelopen die niet bij te benen valt. Doodzonde.’

‘Tegelijk is Abdi een pientere kerel, die goed op weg is een bekwame elektricien te worden. Dat hij hier nu toch iets van zijn leven kan maken, in plaats van in Somalië te moeten vechten voor het leger of Al-Shabaab, dat is waardevol. En er zitten dan misschien gaten in zijn kennis over wat jij of ik Vlaanderen zouden noemen, maar hij wordt wel een geweldige Vlaming. Dat bedoel ik dus concreet.’

Buiten passeert een cruiseschip, op weg om aan te meren. Bourlon grinnikt. ‘Dat heb ik ooit één keer gedaan. Een Disney-cruise, met Gert (Verhulst, co-CEO bij Studio 100, red.). We waren nogal benieuwd wat we ons daarbij moesten voorstellen.’

Als je niet oplet, schuiven ze overal waar je komt een stoel onder je gat.

Bourlon stelt graag dingen in vraag, inclusief zichzelf. In ‘De tijdreiziger’ zit een passage waarin CEO’s faalherinneringen laten inplanten om niet zot te worden van de glorie over hun eigen verwezenlijkingen. De strijd tegen ‘Icarus-neigingen’ houdt de ondernemer ook vandaag bezig. ‘Ik zie het net iets te vaak gebeuren, dat CEO’s en ondernemers zich laten vangen. De hele tijd je zin krijgen is aanlokkelijk. Als je niet oplet, schuiven ze overal waar je komt een stoel onder je gat en staat er koffie klaar. Voor je het weet, kan je niets meer zelf. Ik probeer mezelf altijd weer met twee voeten op de grond te trekken.’

‘Je ziet het soms bij BV’s. Die krijgen na een tijdje zo’n aura dat hun limieten verdwijnen en een nieuw normaal ontstaat. Dezelfde dynamiek kan spelen als je baas bent in een bedrijf. Als ik nu bij Studio 100 een seksistische grap zou vertellen, wordt er wellicht eens mee gelachen en kan ik tevreden voort. Maar als baas zet ik de toon, hè. Ik zeg zo ook: dit kan bij Studio 100, dit is het nieuwe normaal. Daar moet je tegen blijven vechten. Als je een bepaald aanzien geniet, bekend bent, baas bent over mensen, dan moet je daar oog voor hebben. Continu.’

De beste verzekering tegen ontsporingen bestaat erin je kritisch te omringen. ‘Te veel CEO’s verzamelen jaknikkers om zich heen, terwijl je zoveel meer hebt aan mensen die beter zijn dan jij, die excelleren als je hun kansen geeft. Dat is het fundament voor het succes van een bedrijf. Alleen Gert en ik met duizend soldaten die in de pas lopen, dat gaat niet lang goed. Ideaal is dat je tegen een groep mensen kan zeggen: ‘Wij faciliteren het veld, twee goals en een bal. Nu gaan jullie spelen en wij komen wel kijken.’ Dan geven mensen het beste van zichzelf, niet als je ze in de schaduw zet.’

Ik heb dan wel een boek geschreven, een schrijver ben ik niet.

De praktijk blijkt moeilijker. ‘In een vergadering maak ik me het best zo klein mogelijk, om nadat iedereen heeft gesproken even de conclusies te trekken of de neuzen in dezelfde richting te zetten. Soms is een simpele ‘goed gedaan, mannen’ meer dan genoeg uit mijn mond. Maar ik betrap me er soms nog op dat ik het hoge woord voer, of ideeën van tafel veeg zonder echt te luisteren. Omdat ik in al mijn enthousiasme dan mijn vlag wil planten, of denk het beter te weten. Daartegen ingaan is een aandachtspunt.’

Bourlon neemt zijn boek en legt het op dat van Asimov. Twee sciencefictionauteurs samen, zeggen we. Bourlon lacht. ‘Laat het uit. Ik heb dan wel een boek geschreven, een schrijver ben ik niet. Ik zou het niet aankunnen, elke dag een wit blad. Ik zou een alcoholprobleem krijgen, vrees ik. Ik kan je dus geruststellen: ik word nooit een beroepsschrijver.’

Bourlon knipoogt, staat op en zet zijn grijze hoed op. Hij ziet eruit als een auteur.

Lees verder

Advertentie
Advertentie