interview

Mohamed Takhim: ‘Ik moest een advocaat inschakelen om te mogen studeren'

©Wouter Van Vooren

De oprichter van de fosfatenfabriek Ecophos geldt als ‘een chemisch genie’. Maar de Marokkaanse Belg herkent zich niet in die omschrijving. Ontbijt met De Tijd.

Eigenlijk heeft hij geen tijd voor een interview. Mohamed Takhim (41) zegt het zachtjes, verontschuldigend bijna. ‘Maar ik wilde het ook niet uitstellen. Onze afspraak ligt al zo lang vast. Hadden we ze verzet, dan zou het er wellicht nooit van komen.’

En dus zit de chemicus en ondernemer achter de multinational in wording Ecophos stipt om 9 uur toch voor ons, op een vintage ogende zetel in een hippe koffiebar in Duinkerke. Online wordt deze plek aangeprezen voor haar ontbijt, maar je moet niet alles geloven wat op het internet staat. De ontbijtformules blijken te bestaan uit een toast met choco of speculoospasta en een yoghurt, die niet voorradig blijkt. Takhim bestelt dan maar een koffie, een verse fruitsap en een chocolade muffin, die hij onaangeroerd zal laten.

Ontbijt met De Tijd

Duinkerke, 9 uur, in een hippe koffiebar zonder yoghurt.

Met Mohamed Takhim praten we over de bouwstenen van de natuur, vakantiedagen in de bib en de spirituele kant van wetenschap.

De Marokkaanse Belg - Takhim heeft de dubbele nationaliteit - was de jongste maanden veel in Duinkerke. Zijn bedrijf Ecophos bouwde net buiten de Noord-Franse stad in recordtijd een nieuwe fabriek, die straks 220.000 ton fosfaat per jaar zal produceren volgens een procedé dat Takhim op zijn 19de in een thuislabo ontdekte. In een notendop: hij slaagde er als eerste en voorlopig enige in om fosfaat te onttrekken uit onzuiver fosforerts en uit afvalwater. Het eindresultaat is kwalitatiever én goedkoper in productie dan ‘traditioneel’ fosfaat. Een gouden vondst, aangezien de fosfaatvoorraden in de wereld slinken

‘Fosfaat is een onderschatte en zelfs misbegrepen stof’, zegt Takhim. ‘Toen de vervuiling van waspoeders en afwasmiddel enkele jaren geleden in de aandacht kwam, vonden producenten in fosfaat een dankbare zondebok, terwijl slechts een miniem percentage in die middelen zit. Weinig mensen weten dat, maar fosfaat is een even cruciale bouwsteen voor het leven op aarde als water of lucht. Het laat planten, maar ook mensen en dieren, toe te groeien. Zonder fosfaat in kunstmest zou de productie van sommige cruciale gewassen zoals mais tot een vijfde terugvallen. We zouden misschien nog 2 miljard mensen kunnen voeden.’

Takhim lijkt voorbestemd voor de fosfatenbusiness. Hij groeide op in Khouribga, de wereldhoofdstad van fosfaat. Zijn vader werkte voor een grote fosfaatontginner. ‘We woonden in een dorp dat was opgetrokken door het bedrijf. Toch is het eerder toeval dat ik nu ook met fosfaat werk. Mijn passie is de chemie, in al haar vormen. Dat ik met fosfaat ben gaan werken, komt vooral doordat ik stage mocht doen bij het bedrijf van mijn vader. Het had net zo goed iets anders kunnen zijn.’

©Wouter Van Vooren

Het is niet het enige toeval. Nadat Takhim zijn uitvinding had gepatenteerd, kreeg hij de kans in Europa enkele uitvindersbeurzen af te dweilen om zijn vondst aan de wereld te tonen. De ‘tour’ zou langs Duitsland, Zwitserland en België passeren. ‘Ik wilde in België beginnen, omdat ik toen nog geen Engels sprak’, zegt Takhim. Even later won hij de gouden medaille op de uitvindersbeurs Eureka in Brussel en werd hij opgemerkt door Belgische financiers als Gimv en Capricorn, die een bedrijf rond het Marokkaanse wonderkind van de chemie wilden bouwen. ‘In Duitsland en Zwitserland ben ik niet meer geraakt.’

Twintig jaar later heeft Ecophos drie fabrieken operationeel, zijn er twee in opbouw in Egypte en India, en duiken wereldwijd fabrieken en joint ventures op die het procedé en de technologie van Takhim hebben gekocht. Wat de wetenschapper en de ondernemer jaren in stilte heeft gepland, is plots erg zichtbaar.

‘We zitten in een paradigmashift. Nu we geld beginnen te verdienen, heeft iedereen in de wereld plots door wat de mogelijkheden zijn. Maar wij hebben jaren voorsprong. Heb ik straks een monopolie? Misschien wel. Of toch voor even. Het kost jaren onderzoek om het proces perfect te krijgen, je krijgt het niet zomaar gekopieerd.’

Achter de bescheiden en timide façade zit een man die verdomd goed weet wat hij in handen heeft. ‘Wat we in Duinkerke van nul hebben opgebouwd, is een etalage van ons kunnen. Over elk kleinste detail en proces is nagedacht. Dat bewijst waar we staan als industriële speler.’

Ik heb niet het gevoel dat mijn afkomst ooit van tel is geweest in mijn carrière.
Mohamed Takhim
Oprichter Ecophos

De term genie wordt te pas en te onpas bovengehaald. Maar iedereen die Takhim kent, is het erover eens dat het in dit geval gepast is. Wie zonder opleiding chemie een chemisch proces weet heruit te vinden, is zonder meer ‘un enfant prodigue’, klinkt het.

Takhim houdt niet van de term, omdat hij suggereert dat hij er niets voor heeft moeten doen. ‘Ik heb een aanleg voor chemie. Het is mijn passie, en net daarom heb ik me er extra hard in verdiept. Mijn vakanties als kind zagen er altijd hetzelfde uit: in de voormiddag zat ik in de bibliotheek en las ik elk mogelijk boek over chemie, in de namiddag ging ik naar het zwembad.’ (lacht)

Ook toen hij op zijn 19de Ecophos oprichtte, maakte Takhim er een punt van zijn kennis te blijven aanscherpen. ‘Mijn investeerders wilden dat niet. Ze vonden dat ik moest focussen op het bedrijf, en dat ik later nog kansen zou krijgen om te studeren. Uiteindelijk heb ik een advocaat moeten inschakelen om af te dwingen dat ik twee weken per maand aan studies mocht wijden. Ik heb nu drie masters, en prijs me daar gelukkig mee.’

Voelt hij zich meer wetenschapper of ondernemer? ‘Het zal 50/50 zijn’, antwoordt hij zo wetenschappelijk mogelijk. ‘Ik ben natuurlijk veel meer dan vroeger met de zakelijke kant bezig. Maar tegelijk houd ik de vinger aan de pols in de labo’s. Die twee dingen versterken elkaar. Ik hoor de noden van onze klanten en kan die overbrengen naar mijn ingenieurs. Aan wetenschap voor de wetenschap heeft niemand iets. Pas als je ergens naartoe wil, kan de weg zichtbaar worden.’

©Wouter Van Vooren

‘Eigenlijk verschillen ondernemerschap en chemie niet zo gek veel. Mijn grote sterkte is dat ik goed ben in het doorgronden van processen. En dat is even belangrijk in beide disciplines. Ik zie waar je moet ingrijpen om het geheel te doen kloppen.’

In Duinkerke draait de fabriek intussen, al wordt ze pas half juni officieel ingehuldigd. Het was oorspronkelijk de bedoeling Takhim dan te interviewen. Maar daarvoor zat een praktisch bezwaar in de weg. Van half mei tot half juni is het ramadan, de jaarlijkse vastenperiode voor moslims. ‘Het spirituele ligt me’, zegt Takhim. ‘De ramadan is een goed ritueel om daar bewust mee bezig te zijn, maar op zich interesseert het me niet wie op welke manier zijn spiritualiteit belijdt.’

Of we het opmerkelijk mogen vinden dat een man van de exacte wetenschap een religieuze kant heeft? Takhim glimlacht. ‘Ik heb net enkele hoofdstukken van ‘Les illuminations de la Mecque’ van Ibn Arabi gelezen. Hij was wetenschapper en theoloog. Die domeinen zijn altijd hand in hand gegaan. Omdat ze allebei op zoek gaan naar antwoorden op existentiële vragen. Ze willen verkennen hoe de wereld in elkaar zit. Sommige vragen beantwoord je met het ene, andere met het andere.’

Sinds goed tien jaar heeft Takhim, die op een boogscheut van Louvain-la-Neuve woont, ook de Belgische nationaliteit. ‘Dat vond ik belangrijk. Ik woon hier al twintig jaar, werk hier, heb hier mijn sociaal netwerk. Ik lééf hier. Ik ben gewoon voor de helft Marokkaans en voor de helft Belg. Ik vond het dus maar normaal dat ik dan ook die keuze maakte qua nationaliteit.’

Eigenlijk verschillen ondernemerschap en chemie niet zo gek veel.
Mohamed Takhim
Oprichter Ecophos

Voelt hij zich een rolmodel voor de Marokkaanse gemeenschap in ons land? ‘Ik heb niet die pretentie. Maar als mijn verhaal sommige mensen kan inspireren, zal me dat plezier doen. Ik besef dat ik een positief verhaal kan zijn in een gemeenschap die veel te vaak negatief in beeld komt. Ten onrechte, trouwens. Waarom wordt altijd ingezoomd op die paar negatieve verhalen, terwijl er zoveel positiefs te rapen valt? Marokkaanse Belgen zijn ondernemers, dokters, wetenschappers, artiesten, atleten. Maar op een of andere manier weegt al dat positieve niet op tegen die enkele negatieve uitschieters.’

Desondanks vindt Takhim ons land allesbehalve racistisch. ‘Ik heb niet het gevoel dat mijn afkomst ooit van tel is geweest in mijn carrière. Ja, ik heb wel eens een onnozele opmerking naar mijn hoofd geslingerd gekregen. Maar die negeer ik, net zoals ik eender welke onnozele opmerking zou negeren. Ik ben er nooit door gaan denken dat daarom de hele maatschappij racistisch is. Meer zelfs, ik probeer uit negatieve energie altijd iets positiefs te putten. Een motivatie om er nog harder voor te gaan.’

Heb ik straks een monopolie op de productie van fosfaten? Misschien wel.
Mohamed Takhim
Oprichter Ecophos

Na wat voor een ontbijt moest doorgaan, mogen we nog even de nieuwe fabriek in volle glorie bewonderen. Als ze opdoemt tussen de velden, zo’n 20 minuten buiten Duinkerke, glimt Takhim van trots. ‘Er is heel wat gebeurd sinds ik in mijn amateurlabo thuis aan het experimenteren was.’

Hij vindt maar één ding jammer, en dat is dat de fabriek niet in België staat. ‘We hebben ons huiswerk gemaakt, maar het was niet mogelijk. Er was nergens plaats genoeg. Dat is doodjammer. Als je de investeringen van onze toeleveranciers bij de onze optelt, kom je aan een project van 200 miljoen euro. Dat is niet niks.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content