interview

Neelie Kroes: ‘Ik wil niet in een fotokadertje op de Vossenmarkt belanden'

©Patrick Post

De Nederlandse voormalige Europees commissaris Neelie Kroes heeft op haar 77ste nog steeds een overvolle agenda. ‘Pas als ik achter de geraniums ga zitten, mag men zich zorgen beginnen te maken.’ Ontbijt met De Tijd.

Tot voor enkele maanden was Neelie Kroes nog lid van de internationale adviesraad van de Amerikaanse taxireus Uber. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat ze uit een Amsterdamse Uber stapt voor het ontbijtcafé De Bakkerswinkel, waar we afgesproken hebben. In de lichte, gezellige ruimte lezen enkele locals hun krant en zit een oma met haar kleinkind te keuvelen bij een stuk zuurdesembrood met jam. Dit deel van de wijk Oud-Zuid is van de toeristentsunami gespaard gebleven. Het is vooralsnog het terrein van de Amsterdammers, tenminste van zij die de torenhoge vastgoedprijzen hier kunnen betalen.

Ontbijt met De Tijd

Amsterdam, 9 uur, in ontbijtcafé De Bakkerswinkel in de wijk Oud-Zuid.

Met Neelie Kroes praten we over gauwdieven, de uniciteit van het vrouwenhart en machismo in de politiek.

Onder hen ook de gewezen Nederlandse toppolitica en Europees commissaris. ‘Na mijn tien jaar als Commissielid in Brussel wou ik terug naar mijn villa in Wassenaar’, vertelt ze. ‘Omdat het er vrij afgelegen was en er een stalker rondliep die twee keer ingebroken heeft, vond mijn zoon het op mijn leeftijd toch verstandiger dat ik in de stad ging wonen.’ Ze is 77, maar door haar heldere blik, innemende glimlach en stijlvol voorkomen is het alsof hier dezelfde dame voor mij zit die in haar jonge jaren het predicaat ‘flirt’ of ‘Split-Kroes’ kreeg. Toen was ze nog getrouwd met haar eerste echtgenoot Wouter Jan Smit, ging ze als Neelie Smit-Kroes door het leven en droeg ze rokken die in die tijd als uitdagend beschouwd werden.

Terwijl ze een cappuccino en een ‘croissantje’ met jam bestelt, vertelt ze over haar tijd in Brussel, waar ze vaak ging ontbijten in Le Pain Quotidien op de Zavel. Ze woonde in de buurt en maakte bijna elke morgen de fikse wandeling naar de Commissie. Ze houdt nog altijd van de stad, vertelt ze, al draaide haar laatste bezoek twee weken geleden op een kleine nachtmerrie uit. ‘In de buurt van de Hoogstraat werd ik overvallen. Ik liep overdag op straat toen twee Marokkanen mijn ketting afritsten. Gelukkig brak die, en ben ik niet gevallen of gewond geraakt, maar het was wel enorm schrikken.’ De vermoedelijke dieven werden opgepakt, maar toen ze gevraagd werd hen te identificeren, zat Kroes al terug op de trein richting Amsterdam.

Ze is er de vrouw niet naar om bij de pakken te blijven zitten, en kijkt niet graag achteruit. Daar hoeft ook niet, want Kroes heeft nog altijd een overvolle agenda. Zelfs deze afspraak maken was niet zo vanzelfsprekend. ‘Pas als ik achter de geraniums ga zitten, mag men zich zorgen beginnen te maken.’ Over doodgaan zei ze ooit: ‘Het liefst in mijn stoel, achter mijn bureau.’ En dat meent ze nog altijd honderd procent, glimlacht ze.

Haar termijn bij de adviesraad van Uber was enkele maanden geleden afgelopen, maar ze blijft nog altijd adviseur bij de zakenbank Merrill Lynch en lid van de raad van bestuur van Salesforce. Dat Amerikaanse miljardenbedrijf is minder bekend bij het grote publiek, maar de leverancier van software as a service wordt het beschouwd als een parel van Silicon Valley. Kroes reist nog meermaals per jaar naar de westkust van de VS, waar ook haar zoon en kleinkinderen wonen. ‘Ik heb wel eens overwogen er te gaan wonen, maar wellicht is het voor mijn familie daar beter dat ik niet om de hoek woon’, lacht ze. ‘Nu is het altijd feest als ik er kom.’

Daarnaast begeleidt ze enkele start-ups en zet ze zich in voor een organisatie die de uniciteit van het vrouwenhart in kaart wil brengen. ‘Een hartaanval voelt bij een man heel anders dan bij een vrouw. Als u het krijgt, voelt u wellicht druk op de borst en een kramp in de arm. Maar als ik het zou krijgen, zijn de symptomen heel diffuus, zodat veel huisartsen de hartaanval niet meteen herkennen. Mijn personal assistant is een ervaringsdeskundige. Haar huisarts dacht aan een burn-out of een vroege overgang, en stuurde haar weg met een paracetamolletje. Tot ze aan het eind van de dag op het bureau door de schoonmaker gevonden werd en de hartaanval daardoor net nog overleefde. In Nederland overlijden 57 vrouwen per dag aan hart- en vaatziekten. Dat zijn er te veel.’

Wellicht is het voor mijn familie beter dat ik niet bij hen om de hoek woon. Nu is het altijd feest als ik er kom.

De aanleiding voor dit ontbijt is het feit dat Kroes plots opdook als Europees lijstduwer bij de opvolgers van Open VLD. Ambities om verkozen te worden had ze niet, wat op die plaats ook vrijwel onmogelijk was. Uiteindelijk haalde ze maar 17.000 stemmen. Het ging dan ook meer om een symbolische geste, geeft ze toe. ‘Ik geloof heilig in een liberale invulling van Europa.’

Ze werd op de lijst gevraagd door liberaal fractieleider Guy Verhofstadt en hoefde niet lang na te denken. Het feit dat hij een belangrijke rol speelde bij de verlenging van haar termijn als Europees commissaris is daar wellicht niet vreemd aan. ‘Ik vind Guy een inspirerende man. En het is ook politiek belangrijker dan ooit: voor het eerst volstaan de twee traditionele fracties van de christendemocraten en de sociaal-democraten niet om een meerderheid te vormen in het Europees Parlement. De liberale fractie krijgt dus een cruciale rol, en die wou ik daarom nog wel eens steunen.’

Kent ze de kritiek die je in België soms hoort dat Verhofstadt te voluntaristisch is en veel te snel wil gaan met Europa? Kroes is politiek slim en ontwijkt de vraag met een anekdote. ‘Toen ik aan mijn Uber-chauffeur van daarnet vroeg wat hij van de uitslag van de Europese verkiezingen vond, zei hij net dat het allemaal te traag gaat op Europees vlak. Dat is nu eenmaal een gevolg van de democratie: je hebt overleg nodig tussen de Raad, het Parlement en de Commissie. In anderhalf jaar er een wetsvoorstel doorkrijgen is al fantastisch. Ik begrijp die kritiek: zeker met de digitale ontwikkelingen dreig je nog meer achter de muziek aan te hollen. En het spreekt me net aan in Guy dat hij wel voluit gaat en resultaten probeert af te leveren.’

Terwijl ze nog een koffie bestelt, benadrukt Kroes dat er op Europees niveau werk gemaakt mag worden van meer vrouwen in de topfuncties. ‘De politiek is goed in regels opleggen voor de vrouwelijke aanwezigheid in de bestuurskamers van het bedrijfsleven, maar ze doet dat nog te weinig voor zichzelf. Bij de voorzittersfuncties die vrijkomen, voor de Commissie, de Raad en de Europese Centrale Bank, moeten voldoende vrouwen zitten. Kijk naar Dalia Grybauskaitė, de gewezen Europees commissaris die nu president van Litouwen is. Zij zou de geknipte opvolger van Raadsvoorzitter Donald Tusk kunnen zijn.’

©Patrick Post

Vindt ze de politiek toch nog een beetje een machowereld? ‘Een beetje?’, lacht ze. ‘Het is gewoon een enorm old boys network. Ergens snap ik dat, omdat het een soort veiligheid is om te kiezen voor wie je kent. Maar kom niet meer af met het argument dat er te weinig competente vrouwen zijn.’ Heeft de politiek net als in de culturele wereld een #Metoo-beweging nodig? Is ze zelf al fysiek lastiggevallen? ‘Niet tegen mijn wil’, zegt ze met een monkellachje. ‘Maar in elke organisatie, ook in de politiek, is er nood aan vertrouwenspersonen bij wie je met elke klacht of met ieder gevoel van onbehagen terechtkan.’

Klachten over seksisme leidden tot een grote crisis bij Uber en het vertrek van topman en oprichter Travis Kalanick. ‘Ik heb me in die periode zeker geroerd en de juiste mensen aangesproken om iets aan de situatie te verhelpen. De whizzkids van het eerste uur hadden een succesformule uitgevonden, maar ze gingen zo in hun eigen wereld op dat de normen en waarden wat vervaagden. Dat leidde tot een vrijpostige houding in de hogere regionen.’

Uber krijgt ook kritiek wegens oneerlijke concurrentie met bestaande taxibedrijven en uitbuiting van chauffeurs, die veel uren moeten kloppen voor soms een hongerloon. Wat vindt ze van het feit dat veel bedrijven in Silicon Valley zich boven de wet wanen en hun eigen regels willen bepalen? ‘Salesforce is een goed tegenvoorbeeld van die houding. Kijk naar wat onze topman Marc Benioff anderhalf jaar geleden op Wereld Economisch Forum in Davos zei: ‘We hebben nagelaten onze verantwoordelijkheid te nemen, dus is het duidelijk aan Washington om de regels te bepalen waarnaar wij ons moeten schikken.’ Daarna hebben de Googles en Facebooks zich meer bij die redenering aangesloten.’

De politiek is gewoon een enorm old boys network.

Zelf deelde ze tijdens haar commissariaat van Mededinging een miljardenboete uit aan de Amerikaanse softwaregigant Microsoft. Had ze het als volbloed liberaal niet moeilijk met het opleggen van regels en boetes voor bedrijven? ‘Toen werd ik daarvoor soms aangesproken op straat. ‘Die producten van Microsoft zijn zo mooi, waarom blijf je er niet met je tengels van af?’ En toen al maakte ik er een punt van om het beleid goed uit te leggen, namelijk dat te dominante bedrijven minder geneigd zijn nieuw onderzoek te doen en dat het volgende product dus lang niet zo goed zou zijn. Als je niet communiceert, kan je ook niet verwachten dat je ook begrip krijgt voor maatregelen die niet gezellig zijn.’

Kroes kreeg vaak kritiek over haar te nauwe banden met het bedrijfsleven, en enkele jaren geleden kwam ze in opspraak omdat ze haar functie bij een vennootschap op de Bahama’s verzwegen had. Ze wist die beschuldigingen altijd van zich af te schudden. Ook nu benadrukt ze dat ze niet wil terugkijken op het verleden. ‘Ik heb nergens spijt van.’

Ze zei ooit dat ze al haar persoonlijke archieven, brieven en foto’s verbrandde. Is die houding veranderd nu de dood stilaan wat dichterbij komt? ‘Neen, helemaal niet. Ken je die fotokaders die ze verkopen op brocantes? Daar zit vaak nog een foto in van de vroegere eigenaar. Wel, ik wil niet op zo’n fotokadertje op de Brusselse Vossenmarkt belanden.’ En voor ze de deur uitgaat op weg naar haar volgende afspraak voegt ze er nog aan toe: ‘Als ik straks onder de tram sukkel - wat ik niet van plan ben - dan zou mijn zoon, die op 10.000 km afstand woont, nog eens al mijn rommel moeten komen opruimen? Dat wil ik hem echt niet aandoen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie