Oud-Commissievoorzitter Barroso: 'Sofagate zou mij niet overkomen zijn'

©saskia vanderstichele

Na tien jaar voorzitterschap van de Europese Commissie stapte hij over naar de grootbank Goldman Sachs. Vandaag lobbyt hij voor vaccins voor ontwikkelingslanden. Ontbijt met De Tijd.

Het is kwart over negen als José Manuel Barrosso (65) me mailt met de vraag waar ik blijf. Hij heeft zich aangemeld in Zoom en wacht al een kwartier. Ons videogesprek begint met gesteggel over wie zich van timing heeft vergist. Barroso bevindt zich in een andere tijdzone en een van zijn twee assistenten heeft enkele dagen geleden het tijdstip met een uur verlaat. ‘Wilt u Engels of Frans spreken?’, vraagt de polyglot - hij kan ook vloeiend Spaans en Duits. ‘Laten we Engels kiezen, het ligt dichter bij uw taal.’

Ontbijt met De Tijd

Londen, 9.15 uur, in zijn flat. Met de voormalige voorzitter van de Europese Commissie José Manuel Barroso praten we over het oprukkende vaccinnationalisme en de stoel van Erdogan.

Na ruim een uur praten zal hij zich met de glimlach verontschuldigen voor zijn gemopper bij aanvang van het gesprek. De Europese vaccinatiepolitiek, de opvolger van de Duitse bondskanselier Angela Merkel, het gemis van zijn geliefde opera zijn dan de revue gepasseerd. En sofagate, natuurlijk.

De man die altijd wil behagen. Zo werd Barroso als voorzitter van de Europese Commissie weleens omschreven. Konkelfoezend met de toenmalige Britse premier Tony Blair over de op til zijnde inval in Irak, en even vlot ginnegappend met de Amerikaanse president Barack Obama, die de troepen uit het land terugtrok. En al is Barroso al zeven jaar weg uit de Europese toppolitiek, hij insinueert nog altijd dicht bij de wereldleiders te staan.

Ik begrijp dat het lastig is vaccins naar andere landen te sturen als de eigen bevolking nog niet helemaal is ingeënt.

Het is de reden waarom hij het voorzitterschap opnam van Gavi, een internationale organisatie die ijvert voor de brede toegankelijkheid van vaccins in arme landen. Barroso vertelt dat hij onlangs met ‘mister Blinken’, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, heeft geijverd voor middelen voor een eerlijkere verdeling van de vaccins. ‘Een deel van de oplossing is dat landen die te veel vaccins hebben, ze delen. Maar ik begrijp als voormalig premier dat het lastig is vaccins naar andere landen te sturen als de eigen bevolking nog niet helemaal is ingeënt.’

‘Maar eigenlijk is het de logica zelve. No one is safe until everyone is safe’, zegt hij, breed glimlachend bij zijn eigen quote. ‘Het virus kent geen grenzen. Als bepaalde landen groepsimmuniteit bereiken, is er nog altijd de kans op uitbraken zolang het virus in andere landen woedt. Je kan niet zeggen: jouw kant van de boot is aan het zinken.’ Hij lacht weer. ‘Er is een morele plicht tot solidariteit met de armste landen ter wereld. Maar ik geloof echt dat we in de tweede helft van dit jaar genoeg vaccins gaan hebben.’

Barroso zit in zijn flat in Londen. Omdat hij net is teruggekeerd uit zijn verblijf in Lissabon, waar hij sinds de kerstperiode verbleef, zit hij in quarantaine. Hij zegt dat hij elke dag rond halfzeven opstaat en begint te werken. ‘De rust van de ochtend is beter voor de focus die je nodig hebt voor intellectueel werk. Ik hou ervan.’ Zijn ontbijt bestaat uit koffie en water. ‘Goed voor mijn dieet. Ik was - en ben nog altijd - te zwaar.’

Hij draagt een wit hemd, het bovenste knoopje losjes open, maar hij heeft wel goudkleurige manchetknopen in. Mogelijk de thuiswerkoutfit in het bankenmilieu. Sinds zijn vertrek als Commissievoorzitter is Barroso niet-uitvoerend voorzitter van de internationale tak van zakenbank Goldman Sachs, met Londen als uitvalsbasis. Dat is zijn thuis sinds hij uit Brussel vertrok, al zegt hij dat hij ernaar uitkijkt om opnieuw naar Brussel te reizen. ‘Ik heb er veel vrienden, en niet alleen in de Commissie.’ Hij is een fervent operaliefhebber en frequenteerde de Brusselse cultuurhuizen. ‘Ik heb fantastisch herinneringen aan Bozar en La Monnaie.’

Gevaccineerd is hij nog niet, al komt hij als Britse ‘resident’ vermoedelijk snel aan de beurt. De Britten prikken zo snel dat het openbare leven met winkels, cafés en restaurants al volop herneemt. De brexit draait voor de Britten goed uit, zeggen we plagerig. ‘Een mythe’, zegt Barroso ferm. ‘De oorspronkelijke aanpak van de pandemie was hier echt niet goed. We weten intussen ook vrij zeker dat Boris Johnson (de Britse premier lag op intensieve zorg na een coronabesmetting, red.) echt in levensgevaar is geweest.’

Het is typisch voor politieke leiders om verlies op Europa af te schuiven en succes te nationaliseren.

Dat landen die solo gaan meer succes boeken in de vaccinatiecampagne spreekt hij tegen. ‘Stel je voor dat landen als Duitsland, België en Zweden voor vaccins gaan strijden in een globale markt. Die onderlinge competitie zou zeker nog veel slechter zijn geweest. Het is typisch voor politieke leiders om verlies op Europa af te schuiven en succes te nationaliseren. De waarheid is dat de wereld niet klaar was voor een pandemie. Bovendien heeft de Europese Unie amper bevoegdheden en expertise op het vlak van volksgezondheid, ze is wel top in handel en de interne markt. Het zijn de lidstaten zelf die hebben gevraagd voor hen te onderhandelen, en ze hadden elk het recht hieruit te stappen.’

Hij betwist ook dat het oprukkende vaccinnationalisme de EU verder uit elkaar drijft. ‘Dat riedeltje heb ik eerder gehoord, en ik geloof het niet. Heel wat columnisten, inclusief Nobelprijswinnaars economie en grote Amerikaanse academici, voorspelden in de nasleep van de financiële crisis dat Griekenland binnen het jaar de EU zou verlaten. Ik ben met hen gaan spreken, circa 2011. ‘De euro is gedoemd, zeiden ze. En: ‘Griekenland is binnen het jaar weg uit de EU.’ Ze deden die voorspellingen op basis van een analyse van de publieke schuld. Ze hadden het helemaal mis. Ze hebben de politieke factor totaal onderschat.’

Trumps lessen

Barroso ziet net veel kansen voor de EU om politieker te worden. ‘Sterker nog, het is aan het gebeuren. En dat komt zeker niet alleen door de brexit. Dat gaat over Donald Trump die de Europeanen duidelijk heeft gemaakt dat ze niet langer op de Verenigde Staten konden steunen, over een agressiever Rusland en over een assertiever China. Op het niveau van Europees leiderschap hebben die evoluties een grote impact. Ze bevorderen eerder de integratie dan het omgekeerde. Natuurlijk kunnen ook stappen terug worden gezet. Maar kijk naar de lange termijn. De realiteit is dat de EU sterker staat dan dertig jaar geleden.’

Ik herinner me niet dat we één keer een probleem met het protocol hebben gehad. Dus ik hoop voor het imago van de EU dat de hoofden van de verschillende instellingen verenigd voor de dag komen, en met een gemeenschappelijk doel.

De EU slaat internationaal een modderfiguur, dringen we aan. De Amerikanen en de Britten vaccineren volop, Rusland speelt handig in op de Europese traagheid en loodst het Spoetnik-vaccin Hongarije en Slovakije binnen. Daar kan hij zich als voorzitter van de vaccinalliantie niet over uitspreken, zegt hij verontschuldigend. Maar was er een betere illustratie dan het gebrek aan leiderschap dan de gênante vertoning in Ankara, waar de Turkse president Recep Tayyip Erdogan maar één stoel liet klaarzetten voor het Europese duo Charles Michel en Ursula von der Leyen, de ene de voorzitter van de Europese Raad, de andere van de Europese Commissie?

‘Ik spreek me niet uit over mijn opvolgers. Maar ik kan wel dit zeggen: in mijn tijd was het voorzitterschap van de Raad nog roterend. Ik heb met een stuk of tien regeringsleiders gewerkt, van premier Blair tot president Sarkozy. En daarna met Herman Van Rompuy. Ik herinner me niet dat we één keer een probleem met het protocol hebben gehad. Dus ik hoop voor het imago van de EU dat de hoofden van de verschillende instellingen verenigd voor de dag komen, en met een gemeenschappelijk doel. Ik vond het triest die beelden te zien. Heel triest.’

Wat zou hij hebben gedaan als hij met Van Rompuy bij Erdogan op de koffie was en er stond maar één stoel klaar? ‘Die vraag ga ik niet beantwoorden. Het zou me niet overkomen zijn, in de eerste plaats. Ze zouden zoiets nooit hebben gedaan. Ik wil wel zeggen dat ik het grootste respect heb voor president von der Leyen en dat ze in een heel vreemde situatie is gebracht. Ik weet het niet zeker, maar vermoedelijk heeft de genderkwestie meegespeeld. Waar de verantwoordelijkheid ligt, weet ik niet. Maar het was zeker niet haar schuld. Ze heeft mijn volledige solidariteit.’

‘Aha, u hebt een kop zoals ik.’ Barroso houdt zijn kop koffie voor de camera als hij me koffie ziet bijvullen. De gelijkenis is eigenlijk niet erg treffend. Ik vraag wat hij het gevaarlijkst acht voor de EU: de twijfel over de opvolging van Angela Merkel als leider van Duitsland of de mogelijke komst van Marine Le Pen als president van Frankrijk?

‘Ik sprak met Angela toen duidelijk werd dat ze geen kandidaat was om zichzelf op te volgen. Ik denk dat ze het me wel zal vergeven dat ik haar citeer. Ze zei, heel bescheiden: ‘José Manuel, weet je nog wat mensen zeiden toen ik eraan begon? Hoe kan zij de schoenen van Helmut Kohl vullen?! En nu zeggen ze dat ze me gaan missen.’’ Duitsland is pro Europa, zegt hij. ‘Niet alleen de CSU overigens, maar ook de SPD en de Groenen, die nu zo populair zijn. Het enige wat voor de EU telt, speelt op het niveau van het systeem: de toewijding van de staten aan het project.’

De kansen van Le Pen op het Franse presidentschap noemt hij ‘zorgwekkend. ‘Maar het is interessant te zien dat zij niet langer zegt dat Frankrijk uit de EU moet, weg van de euro. Want dat strookte niet met de mening van de Fransen. Dat neemt niet weg dat het zeer lastig zou zijn met een euroscepticus - om niet zeggen: eurofoob - aan het hoofd van zo’n belangrijk land. Dat is mijn heel eerlijke antwoord.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie