Raf De Rycke: ‘Veel verschil tussen de zakenwereld en de zorg is er niet'

©Wouter Van Vooren

Met zijn visie op euthanasie wekte hij de toorn van Rome op. Maar de voorzitter van de Belgische Broeders van Liefde blijft geloven in dialoog. Ontbijt met De Tijd.

Even is er twijfel. Ontbijten we in Monasterium PoortAckere, een voormalig klooster in hartje Gent dat zichzelf omschrijft als ‘een eiland, verloren in de draaikolk van de rumoerige stad’? Of gaan we voor de Boutique, een trendy zaak aan de rand van het verstilde miljonairsdorp Sint-Martens-Latem? Raf De Rycke (71) gaat voor het laatste.

©Wouter Van Vooren

Het lijkt een tegendraadse keuze voor de voorzitter van de organisatie achter de Broeders van Liefde die in België een netwerk van 15 psychiatrische instellingen, 50 scholen en 15 orthopedagogische centra beheert en 13.500 medewerkers overkoepelt. Maar de Oost-Vlaming is ‘wereldser’ dan je zou denken. ‘Ik ben een sociaal ondernemer. Net als de CEO van een beursgenoteerd bedrijf maak ik gebruik van moderne managementtechnieken.’

Zijn vestimentaire keuze onderstreept dat. De Rycke draagt een blauw geruite blazer waarmee hij niet zou misstaan op een receptie van ondernemers in de nabijgelegen golfclub. ‘Waarom zou ik anders zijn?’, zegt hij met pretoogjes. ‘Veel verschil tussen het zakenleven en de zorg is er niet. Wij moeten evengoed verantwoorde risico’s nemen en ons innovatief opstellen.’

Klacht bij Vaticaan

In 2002 schreef De Rycke een handboek over strategisch management in de gezondheids- en welzijnssector. Het was in 2015 aan zijn derde herziene druk toe. ‘Ook wij doen aan sterkte-zwakteanalyses en werken met balanced scorecards om complexe doelstellingen te bereiken. Maar ik heb liever niet dat je me een manager noemt. Eerder een leider met de moed om dingen te veranderen en de wijsheid om te weten hoever je daarin kan gaan. Want als je niets riskeert, dan zet je de eigen organisatie op het spel.’

De ober komt langs om de bestelling op te nemen: toast met kaas en ham, vers fruitsap, koffie en een croissant. We beginnen over het risico dat De Rycke vorig jaar nam door met de Belgische afdeling van de Broeders van Liefde een visietekst goed te keuren die in de eigen instellingen euthanasie mogelijk maakt bij psychisch lijden in een niet-terminale fase.

Het resulteerde in een hevig conflict. René Stockman, Belg en generaal-overste van de orde in Rome, liet weten het niet eens te zijn met die visie en diende een klacht in bij het Vaticaan. Rome dreigde met uitzetting uit de orde van de vzw’s die de ziekenhuizen en zorginstellingen in België beheren. Een vergelijk bleef uit en sindsdien hangt er een loden stilte over de gevoelige kwestie.

De Rycke aarzelt om op het onderwerp in te gaan. ‘We zitten in een fase van overleg. De afspraak is dat niemand in die periode commentaar geeft. Om de sereniteit in het dossier te bewaren.’ Begin dit jaar werd De Rycke naar Rome geroepen om uitleg te geven. Hij hoopt nog altijd op een regeling, al wil hij niet van een compromis spreken. ‘Een ethische tekst is niet zoals een zakelijk contract waarover je onderhandelt.’

Een modus vivendi lijkt een mogelijke uitweg. ‘Er zijn voorbeelden van leerstellige thema’s in de kerk - denk aan het homohuwelijk - waar een pastorale vertaling is gebeurd tussen het doctrinaire standpunt van het Vaticaan en de dagelijkse praktijk. Misschien is dat ook hier haalbaar.’

Geen euthanasie

De zaak weegt op hem. Vorige zomer, bijna gelijktijdig met de botsing met Rome, overleed zijn zoon Bernard na een slepende ziekte. ‘Hij had een hersentumor. Hij was 41, getrouwd en liet een echtgenote en twee kinderen na. De laatste twee, drie maanden waren een langzaam aftakelingsproces. Een zware confrontatie.’

Het verlies van mijn zoon valt niet te verwerken. Ik moet ermee leren leven.
Raf De Rycke
Voorzitter Broeders van Liefde

Euthanasie was niet aan de orde. ‘Maar we werden wel geconfronteerd met andere levenseindevragen. Hoelang ga je nog door met medicatie? Dan besef je pas hoe groot het verschil is tussen de theorie en de praktijk. Je ervaart een complexiteit die je niet altijd kan vatten in een tekst. Er moet ruimte blijven voor interpretatie.’

Het verlies is nog niet verwerkt. ‘Dat kan ook niet. Je moet ermee leren leven. En aanvaarden dat het leven eindig is. Ik probeer er dan ook zo veel mogelijk over te praten. We moeten leren de dood een plaats te geven in ons leven en ervan uitgaan dat de liefde veel sterker is dan de dood.’

Hij roert met een rietje in zijn sinaasappelsap en staart voor zich uit. ‘Ik ben ervan overtuigd dat er iets is na de dood. Ik probeer me er niets bij voor te stellen, maar het geeft zin aan mijn leven.’

Maar het hiernamaals heeft plaatsgemaakt voor het ‘hiernumaals’, en dat betreurt hij. ‘Mensen gaan ervan uit dat alles bij de dood stopt en willen dan ook zo veel mogelijk realiseren tijdens het leven. Dat voedt hun prestatiedrang. Het moet allemaal meer, sneller en beter. Zo kom je in een neerwaartse spiraal terecht: een onrealistisch geluksideaal dat eigen is aan ons meritocratische gedachtegoed.’

©Wouter Van Vooren

Of ons samenlevingsmodel ziekmakend is? ‘Dat denk ik wel. We hoppen van de ene naar de andere activiteit, zoals een kolibrie die van de ene bloem naar de andere duikt. Het gaat allemaal zo snel. Dat kan niet zonder gevolgen blijven. Kijk naar de prikkels die kinderen en jongeren te verwerken krijgen. Ze moeten op alle vlakken uitblinken: goed presteren op school, tijdens de muziekles en in de dans- of sportclub.’

Ons leven is een paradox, vindt de topman van de Broeders van Liefde. ‘We hebben nog nooit zoveel vrije tijd gehad en toch zie je veel meer mensen overspannen dan vroeger. Dat betekent dat we in een kortere werktijd meer moeten doen. Vroeger kreeg je genoeg middelen om te presteren. Dan kwam er een periode dat je minder middelen had om hetzelfde te presteren en nu moet je met minder middelen meer presteren. Dat spanningsveld is niet langer houdbaar.’

Wachtlijsten

Begin deze maand voerde het personeel van de Broeders van Liefde actie. De sector worstelt met ellenlange wachtlijsten, aanhoudende personeelstekorten en overwerkte zorgverstrekkers. Volgens experts is 640 miljoen euro nodig om de onderfinanciering weg te werken. Sommige bronnen hebben het over minstens 1 miljard.

‘Het is onze plicht de overheid erop te wijzen dat ze genoeg moet blijven investeren in deze sector. Niet alleen in cure, maar ook in care’, zegt De Rycke idealistisch. ‘We moeten zo veel mogelijk wegen op het beleid. Dat is lobbyen, maar op een positieve manier.’

De overheid moet genoeg blijven investeren. In cure maar ook in care.
Raf De Rycke
Voorzitter Broeders van Liefde

De zorgsector was niet De Ryckes eerste keuze, toen hij eind jaren zeventig afstudeerde als econoom aan de Antwerpse universiteit. ‘Het was mijn doel in de diplomatie te gaan. Ik was een mei 68’er. Stond op de barricaden omdat ik vond dat er dingen moesten veranderen in de wereld. We streden voor meer inspraak en transparantie.’

Maar een loopbaan in het buitenland was moeilijk, omdat hij vaak moest bijspringen in de elektriciteitszaak van zijn ouders. Dus ging De Rycke na zijn studies aan de slag in de centrale administratie van de Broeders van Liefde. ‘Als leek op een verantwoordelijke positie terechtkomen was toen een hele omwenteling in de orde. Ik liet het bevrijdende gedachtegoed van eind jaren zestig binnensijpelen. Deugdelijk bestuur en autonomie voor de patiënt waren belangrijke strijdpunten.’

De Rycke omschrijft zichzelf als een ‘onecompanyman in de zorgsector’. Twaalf jaar al staat hij aan het hoofd van de vzw die de zorginstellingen van de Broeders van Liefde in ons land beheert, eerst als gedelegeerd bestuurder en sinds 2013 als voorzitter. De cirkel is bijna rond, het moment van de waarheid lijkt aangebroken. Wat als de euthanasiezaak tot een scheiding tussen de vzw’s en de orde leidt? ‘In theorie kan dat, maar het is een worstcasescenario. Niemand wil dat het zover komt. Ik blijf hopen dat we via overleg en dialoog een uitweg vinden. Dat moet wel, want diplomatie is mij in zekere zin op het lijf geschreven.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content