column

Paleis der Natie | Europees vluchtgedrag

In 2015 bestempelde Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker de vluchtelingencrisis als een Europese prioriteit. Drie jaar later verdrinken nog elke dag vluchtelingen in de Middellandse Zee en zwerven minderjarige migranten langs de Europese wegen.

Europa wist geen blijf met zijn afschuw toen bekend raakte dat in de Verenigde Staten een paar duizend vluchtelingenkinderen gescheiden van hun ouders in detentiekampen zitten. President Barack Obama had al meer migranten uit Mexico en Midden-Amerika gedeporteerd dan zijn voorgangers.

Zijn opvolger Donald Trump maakte een gruwelijke farce van het gedicht ‘The New Colossus’ van Emma Lazarus op de bronzen plak in het Vrijheidsbeeld, met de bekende uitnodiging: ‘Geef mij uw vermoeide, armtierige, samengedreven massa’s…’ Het regende commentaren op en protesten tegen de botheid van Trump, die met het opsluiten van kinderen van illegale migranten het laatste schijntje menselijkheid had afgelegd.

Veel minder luidruchtig was de opschudding toen Europol in 2016 berichtte dat in Europa nagenoeg 10.000 niet-begeleide minderjarige vluchtelingen waren verdwenen. Europees Parlementslid Hilde Vautmans (Open VLD) vestigde er in haar boek ‘Waar zijn ze?’ de aandacht op.

Rik Van Cauwelaert. ©rv

Niemand weet precies wat met de kinderen gebeurde. Velen schuilen allicht in een geïmproviseerd kampement langs een van de Europese autowegen. Europol sluit niet uit dat sommigen in de prostitutie belandden of werden omgebracht door organenhandelaars. In België alleen al verdwenen in 2017 ruim 600 minderjarige vluchtelingen van de radar van de hulporganisaties. In de Europese wandelgangen van de macht lijkt niemand zich om hen te bekommeren.

Europese prioriteit

Nochtans bestempelde Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker in 2015 de vluchtelingencrisis als een Europese prioriteit. Dat jaar arriveerden volgens Eurostat ruim 1,3 miljoen asielaanvragers in Europa. Een jaar later was dat aantal nauwelijks geslonken tot 1,2 miljoen. Die toestroom kwam bovenop de ruim 1 miljoen asielzoekers die in 2013-2014 op het continent strandden. Zelfs nadat de Europese afspraak met Turkije in werking was getreden, zakte hun aantal vorig jaar niet lager dan 700.000. De afgelopen tien jaar kwamen naar schatting iets meer dan 5 miljoen vluchtelingen naar Europa.

Het is ook niet omdat een asielzoeker werd uitgewezen dat die effectief is teruggekeerd.

Volgens de Britse journalist Daniel Trilling, die in zijn boek ‘Lights in the Distance’ het vluchtelingenprobleem scherp in beeld brengt, is het een illusie te denken dat de toestroom zal stoppen omdat de Europese Unie schimmige afspraken maakt met bedenkelijke Afrikaanse regimes, die dan geacht worden hun miserabelen thuis te houden.

Driemaandelijks levert Eurostat keurig een kwartaalrapport af met een resem asielcijfers. Beleidsmakers putten graag uit de recentste cijfers om aan te geven dat het aantal asielzoekers afneemt. Wat erop moet wijzen dat er voor Europa eigenlijk geen acuut asielprobleem meer is, zoals Guy Verhofstadt onlangs in het Europees Parlement beweerde. Maar die statistieken zijn niet altijd even betrouwbaar omdat de lidstaten ze soms eigenzinnig invullen. Het is ook niet omdat een asielzoeker werd uitgewezen dat die effectief is teruggekeerd.

Af en toe organiseert de Europese grenswacht Frontex een groepsuitwijzing van afgewezen asielzoekers uit België en de buurlanden. Dat gebeurde onlangs nog vanuit Zaventem, vlak voor het vertrek van de Rode Duivels naar Rusland. Dat ging dan over een honderdtal uitgeprocedeerde asielaanvragers. De opdracht blijft de gebleven vluchtelingen op te vangen, te scholen, op te leiden en in te passen in de samenleving. Dat is een werk van lange adem, terwijl elke dag nieuwe verschoppelingen uit Azië, Afrika en het Midden-Oosten aankomen.

Onderlinge argwaan

Tot voor kort lag een twaalftal schepen van hulporganisaties voor de Noord-Afrikaanse en Turkse Middellandse Zeekusten, klaar om de roekeloze overstekers uit hun lekkende zodiacs en andere gammele vaartuigen te plukken en aan boord te hijsen. Tot groot ongenoegen van de overbelaste frontstaten Griekenland, Italië en Malta, waar die schepen doorgaans binnenlopen.

Volgens het akkoord van Dublin moeten die landen al dat volk opnemen en de formaliteiten van de asielaanvragers vervullen of ze terugwijzen. Vandaar de recente weigering van de Italiaanse regering, bij wijze van waarschuwing aan de rest van Europa, om de Aquarius van SOS Méditerranée te laten aanmeren.

Een gecoördineerd optreden van de Europese Unie en de ngo’s lijkt door onderlinge argwaan bijzonder moeilijk. Het jongste akkoord over de asielkwestie, gesloten tijdens een nachtelijke marathon van de Europese Raad, is zo vaag dat alleen EU-exegeten er een touw aan kunnen vastknopen. Maar de truc met de voorlopige opvangkampen aan de grenzen, waar vluchtelingen die elders al geregistreerd en afgewezen werden, kunnen worden teruggewezen, moest de verdeeldheid in de EU maskeren en vooral om de Duitse regering van kanselier Angela Merkel overeind houden.

Het is bij de EU-kopstukken nog niet opgekomen dat asielzoekers en zelfs economische migranten humaan kunnen worden begeleid.

Het duurde niet lang of er kwam van alle kanten verzet tegen dergelijke plannen. Vooral de Oostenrijkers dreigden ermee de zuidelijke grenzen met Slovenië en Italië dicht te gooien voor asielzoekers mochten de Duitsers opvangkampen aan hun grenzen opslaan. De ngo’s vrezen dan weer dat men de detentiekampen zal laten verkommeren, zoals die op het Griekse eiland Lesbos. Daar worden vluchtelingen in de goorste omstandigheden aan hun lot overgelaten, wellicht in de hoop dat ze uiteindelijk vanzelf terugkeren.

Humaan

Het is bij de EU-kopstukken kennelijk nog niet opgekomen dat de asielzoekers en zelfs economische migranten op een humane manier kunnen worden begeleid. De internationale christelijke lekenorganisatie Sant’Egidio heeft dat voorgedaan met haar zogeheten humanitaire corridors. Via die weg werden al duizenden asielzoekers uit Turkse en Libanese kampen naar Europa gehaald, zowel Syrische christenen als Koerden en Syrische soennieten.

Het Europese vluchtgedrag wordt schrijnend.

Dat gebeurde na een grondige screening ter plekke en na onderhandelingen met Europese regeringen als die van België, Italië en Frankrijk. Op die manier kunnen na overleg met de herkomstlanden economische migranten in hun thuisland worden geselecteerd volgens hun bekwaamheden en opleiding voor tijdelijke of permanente verblijfsvergunningen in Europa. Het is bovendien een aanpak die de wind uit de zeilen van extreemrechts en van ultranationalisten neemt.

Net als de vorige Franse president François Hollande toont zijn opvolger Emmanuel Macron oprechte belangstelling voor de aanleg van zulke humanitaire corridors. Tijdens zijn bezoek in Rome had de Franse president daarover een langdurig overleg met de hoofdvertegenwoordigers van Sant’Egidio. In het Europees Parlement kwam de mogelijkheid al enkele keren ter sprake. Maar de belangstelling blijft beperkt. In de Raad blijven de lidstaten zich opsluiten in het eigen gelijk, uit vrees voor hun publieke opinie. Dat leidde telkens tot de onwerkbare compromissen van de afgelopen jaren.

De komst van de Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz, die de komende maanden het EU-voorzitterschap waarneemt, was voor het Europees Parlement een uitstekende gelegenheid om de aanleg van zulke humanitaire corridors met enige kracht aan te kaarten. Maar het optreden van Kurz verliep in een zo goed als leeg Europees Parlement, dat hiermee de eigen mediocriteit nog eens etaleerde. De tegenwerpingen van enkele fractieleiders na de uiteenzetting van Kurz regen de gemeenplaatsen aaneen. Kennelijk zijn de Europese Parlementsleden meer begaan met hun riante maandelijkse kostennota. Het Europese vluchtgedrag wordt schrijnend.

Gesponsorde inhoud

Partner content