column

Signalen van de overkant

Een referendum over de toekomst van België? Het is een voorstel van Marc Uyttendaele, grondwetsspecialist en echtgenoot van Laurette Onkelinx. Om maar te zeggen dat het geloof in de informateursopdracht van Paul Magnette niet in het zenit staat, ook niet in Franstalige kringen.

Het was een pittig dubbelinterview dat afgelopen weekend verscheen in de krant Le Soir: een gesprek tussen Marc Uyttendaele en Vincent de Coorebyter, twee ULB-professoren. Uyttendaele is een gezaghebbende grondwetsspecialist. Hij is ook de man van PS-passionaria Laurette Onkelinx en verneemt dus wel wat op de peluw. Filosoof en politicoloog De Coorebyter stond jarenlang aan het hoofd van het Centre de recherche et d’informations socio-politiques (CRISP), een voortreffelijk studiecentrum dat in Vlaanderen veel te weinig wordt gevolgd. Opmerkelijk genoeg kreeg het interview weinig weerklank in de Vlaamse media. Dat is jammer, want er viel wel wat te vernemen.

Uyttendaele steekt zijn PS-engagement niet onder stoelen of banken, en De Coorebyter geniet in Franstalige politieke kringen veel gezag. Beiden hadden het over de existentiële crisis, zoals België er de afgelopen decennia geen meer heeft gekend. De twee zijn het erover eens dat het verkeerd was niet meteen federale verkiezingen te organiseren nadat de N-VA bijna een jaar geleden uit de regering is gestapt.

Bovendien was het een blunder van de Franstalige partijen om de herziening van de Grondwet te blokkeren, blijkt nu. ‘In 2010-2011 duurde de formatie 541 dagen, maar er werd tenminste onderhandeld over de zesde staatshervorming’, merkte De Coorebyter op, die het voor het overige nogal eens is met Uyttendaele. Vandaag rest niks om over te onderhandelen. Men wil niet praten over het institutionele, maar er wordt over niets anders meer gepraat. Omdat alles in België institutioneel is, volgens Uyttendaele.

Het was ook hij die in de loop van het gesprek voor de pinnen kwam met het voorstel een referendum te organiseren over de toekomst, zeg maar het behoud van België. Hoe dat in zijn werk moet gaan is niet meteen duidelijk. Zeker in een land waar, zoals De Coorebyter benadrukte, ingewikkelde problemen als migratie en klimaat electoraal totaal anders worden vertaald in het noorden en het zuiden van het land, ook al wordt daar in de publieke opinie niet zo verschillend over gedacht.

Slagbijl

Opvallend is ook dat beide heren begrip hebben voor zowel de PS als de N-VA, die niet bereid zijn hun programma te laten vallen en een halfhartig compromis te sluiten om samen in een federale coalitie te stappen. Dat is een kwestie van geloofwaardigheid, klonk het eensluidend. Als het niet lukt toch een regering te vormen moeten we nadenken over de instellingen, zei Uyttendaele, en ertoe komen om ‘in een confederale logica’ het cobeheer van de federale belangen over te laten aan de deelregeringen. Want alles is beter dan de situatie waarin het land nu is verzeild. Het gesprek met de twee Franstalige opiniekneders maakte duidelijk dat ook in Franstalige België het geloof in de goede afloop van de informatieopdracht van Paul Magnette (PS) niet in het zenit staat. En toen het interview verscheen, moest zijn informatienota nog uitlekken.

In Vlaanderen zette econoom Ive Marx meteen de slagbijl in dat werkstuk van Magnette. ‘Wie gaat dat in godsnaam betalen?’ vroeg de Antwerpse prof zich terecht af. In Wallonië kwam de pijnlijkste opmerking van uitgerekend FGTB-voorzitter Robert Vertenueil, en dat was wellicht niet zijn bedoeling. De vakbondsman had vragen bij het voorstel in de informatienota om voor kmo’s de vrijstelling van socialezekerheidsbijdragen uit te breiden tot de eerste drie aanwervingen. Dat bestaat nu al voor de eerste aanwerving en zal in 2020 nagenoeg een miljard euro kosten. De kostprijs van drie zulke aanwervingen is meteen bekend. ‘Als dat door de sociale zekerheid en de overheid moet worden betaald, is dat zonder meer halsbrekend’, waarschuwde Vertenueil. En dat is maar één van Magnettes voorstellen.

De reacties in Vlaanderen op de gelekte notities van Magnette lieten geen twijfel bestaan: onverteerbaar. Zelfs bij Open VLD, altijd tot regeren bereid, is de twijfel in de rangen geslopen. Want een regering vormen op basis van Magnettes denkwerk betekent een lawine van nieuwe lasten.

Wat informateur Paul Magnette met paars-groen wil forceren, dreigt het Belgische sociale model te doen breken.

Aan de overkant van de taalgrens groeit het besef dat de solidariteit van het noorden met het zuiden financiële limieten heeft. Bovendien heeft nu ook Europa gewezen op het aandeel van de regio’s in de benarde federale begrotingssituatie.

In Brussel geeft Ecolo-minister van Klimaattransitie, Milieu en Energie Alain Maron toe dat de begroting voor 2020 het resultaat is van ‘bricolage’. Hij voegt er nog aan toe dat de vorige regering van Rudi Vervoort (PS) nogal wat lijken in de kasten hield. Volgens Maron wordt de pas aangetreden regering geconfronteerd met zwaarwichtige beloften van de vorige coalitie en een vermenigvuldiging van structuren die niet waren gefinancierd. Tegelijk moet Brussel zich opmaken voor de klimaattransitie. De kostprijs voor de subsidiëring van de isolatie van het verouderde hoofdstedelijke vastgoedpatrimonium, nodig om de klimaatdoelstelling te halen in 2050, wordt geraamd op 25 tot 30 miljard euro. Kortom: Brussel zit de komende jaren in een versmachtend begrotingskorset.

De problemen van Wallonië zijn al langer bekend: de economische kloof met Vlaanderen, maar ook met het Europese gemiddelde. De voorbije 20 jaar vertoonde het Waalse encefalogram een vlakke lijn. Er was geen verdere neergang, maar ook geen opmars. Meer dan eens hebben instellingen als het Institut Destrée, de denktank van het Waals Parlement, en het Institut wallon de l’évaluation, de la perspective et de la statistique (Iweps) daarop gewezen. Die boodschap werd lang verdrongen, maar ze begint nu door te sijpelen.

In Namen beseft men dat na deze regeerperiode de gevolgen van de nieuwe bijzondere financieringswet een extra gat zullen slaan in de begroting. Want dan begint de jaarlijkse vermindering met 10 procent van de transfers. Bovendien valt te vrezen dat als gevolg van de brexit ook de Europese steun afneemt. Tegelijk moet Wallonië zich wapenen tegen de klimaattransitie en tegen de sluiting van de nucleaire centrales in 2025, herhaalt Philippe Destatte van het Institut Destrée.

Als burgemeester van Charleroi, de hoofdplaats van het belangrijkste probleemgebied Henegouwen, kent Magnette die weinig benijdenswaardige realiteit beter dan wie ook in Wallonië. Dat weegt op zijn rol in de formatie. Treedt hij op als informateur die in opdracht van de koning mogelijke coalities onderzoekt? Of zit hij als voorzitter van de PS al in de rol van formateur die onderhandelt met zijn partijprogramma onder de hand?

Wanhoopspoging

In dat laatste geval is zijn doorzichtige manoeuvre om paars-groen te verenigen rond zijn gulle informatienota een wanhoopspoging. Want weinig van wat daar in staat, kan worden verwezenlijkt, om de eenvoudige reden dat het geld op is. De volgende regering moet dat gapende begrotingsgat van bijna 12 miljard euro dichten, en moet behalve de klimaattransitie en de vergrijzing financieren ook de toekomst van de noodlijdende sociale zekerheid veiligstellen. En de redding van de sociale zekerheid zou de eerste zorg moeten zijn van alle partijen, vooral van de Vlaamse. Wat Magnette met paars-groen wil forceren, dreigt het Belgische sociale model te doen breken.

Misschien krijgt Uyttendaele alsnog gelijk en komt er toch een referendum over het behoud van België. Zij het in de vorm van vervroegde verkiezingen.

Lees verder

Tijd Connect