Stad van sinjoren en sensoren

©Dries Luyten

Antwerpen wil dé ‘smart city’ van België en zelfs van Europa worden. Samen met de Leuvense innovatiereus imec, de universiteit, de haven en groeibedrijven bouwt de stad aan Europa’s grootste proeftuin voor slimme technologie.

Een zaterdagmiddag hartje Antwerpen. Op het pleintje aan de Sint-Andrieskerk spelen vijf jongeren basketbal. De vrieskou deert hen niet. Twee oudjes op een bank in de zon kijken toe. Toeristen zijn van de haute couture en de vintage van de Nationalestraat op weg naar het antiek en de brocante van de Kloosterstraat. Niets doet vermoeden dat hier binnenkort de technologie van de toekomst wordt getest, die de basis moet leggen voor een beleid dat steunt op datastromen die aangeleverd worden door honderdduizenden sensoren verspreid over de hele stad en de haven.

Sint-Andries is een volkse buurt tussen de Groenplaats en de Scheldekaaien die vroeger wegens haar arme bewoners ‘de parochie van miserie’ werd genoemd. Vandaag is ze als ‘smart zone’ een van de speerpunten van het ambitieuze Antwerpse plan om van de stad een pionier inzake het ‘internet of things’ te maken.

OOK DE HAVEN WORDT ‘SMART’

De Antwerpse haven ontbreekt niet in het smart city-verhaal. Piet Opstaele, hoofd innovatie van de haven, koos in een eerste fase tien testprojecten. ‘De haven heeft al duizenden sensoren op onder meer bruggen (slagbomen), gebouwen (temperatuur) en boten (oliedruk), maar slechts 5 à 10 procent is slim of verbonden met een centraal beheersysteem. Binnen vijf jaar leveren honderdduizenden sensoren big data.’

Clevere kaaimuren

Camera’s en sensoren geven aan als een schip aan- of afmeert. Andere sensoren monitoren de staat van sluisdeuren zodat het onderhoud kan worden voorspeld.

Havenhuis omarmt AR

Het gebouw wordt uitgerust met augmented reality en laserprojectie. Bezoekers zullen verschillende types schepen voorbij zien varen en kunnen (virtueel) aan boord gaan voor een rondleiding.

Superdatabank NxtPort

Rederijen, logistieke bedrijven en stouwers werken nog te veel naast elkaar, wat tot tijdverlies en extra kosten leidt. De bedoeling is de aankomsttijden van schepen, de gewichten van de vrachten, de planning van de ladingen en de douanegegevens in één grote ‘bibliotheek’ te stoppen en op elkaar af te stemmen. Ook het spoor, de binnenvaart, de transportfederaties, de loodsen en externe appontwikkelaars kunnen op het systeem aansluiten. Het is een project van 5,2 miljoen euro.

Zelfvarende boot

Binnen twee maanden wordt een testvaart gedaan met een zelfvarende inspectieboot.

PROEFPROJECTEN IN DE STAD

Straatverlichting

Er wordt geëxperimenteerd met led-verlichting die zich aanpast aan het weer en langer blijft branden als basketbal wordt gespeeld op de SintAndriesplaats.

Parkeercontrole

Aan het Centraal Station meten sensoren in de grond hoelang een auto op een bepaalde plek staat. Is dat langer dan een kwartier, dan wordt de parkeerwachter gealarmeerd.

Autonoom rijden

Op de E313 worden geconnecteerde auto’s getest. Volgend jaar volgen autonoom rijdende auto’s.

Luchtkwaliteit

In Londen werden duiven uitgerust met sensoren om de luchtkwaliteit te meten. Antwerpen werkt met twintig busjes van Bpost en vaste meetpunten.

Riolen

Sensoren in riolen zullen inwoners waarschuwen voor overstromingsgevaar.

Verkeerslichten

Door de data van verkeerslichten te ontsluiten kunnen hulpdiensten en trams een groene golf krijgen.

 

Is de ambitie om de Europese hoofdstad van het internet der dingen te worden niet te hoog gegrepen? Steden als Barcelona, Helsinki en Wenen pompen daar al jaren miljoenen euro’s in. ‘Je moet de lat hoog genoeg leggen om de bedrijven en mensen warm te krijgen. Aim for the moon. If you miss, you may hit a star’, zegt techpionier en -investeerder Jurgen Ingels. Ingels is voorzitter van het strategisch comité dat het stadsbestuur adviseert over digitale innovatie. De leden zijn Martin De Prycker (het interuniversitaire technologiefonds Qbic Fund), Siddy Jobe (de telecomoperator Orange), Ingrid Willems (het digitalemarketingbedrijf Datascouts), Luc De Mey (ex-CEO van de sensorenproducent CMOSIS) en Silvia Lenaerts (vicerector UA).

Smart zone

Waarom wordt de Sint-Andrieswijk de proeftuin? Wegens haar diversiteit in de meest brede zin van het woord. Op 2,5 km² wonen 7.500 mensen van diverse pluimage: hipsters en bejaarden, welgestelden en minder gegoeden, geboren sinjoren en inwijkelingen. Tel daarbij de vele winkels, toeristen en drukke straten met veel voetgangers, fietsers, auto’s, bestelwagens, trams en bussen en u begrijpt waarom het stadsbestuur dit ‘dorp’ uitkoos om de mobiliteit en logistiek van de toekomst uit te dokteren.

Vandaag valt in de ‘smart zone’ echter nog maar bitter weinig te zien. Er staat enkel een ‘big belly’, een slimme vuilnisbak die de stadsdiensten waarschuwt als hij vol zit. En aan verschillende huizen en gebouwen hangen beacons, zenders die via bluetooth informatie naar de smartphones van passanten sturen. Op die manier en met de Wappr-app bevroeg imec, de technologiepartner van het Antwerpse bestuur, bewoners, passanten, winkeliers en klanten over onder meer parkeren, de veiligheid en zwerfvuil. Eens de technologie wordt getest, zullen ze via dezelfde weg feedback kunnen geven. ‘On the spot’, wat veel efficiënter is dan een rondvraag achteraf.

Het hele proeftraject verloopt binnen de contouren van de strenge privacywetgeving. Daarmee verschillen we van Lyon dat tijdelijk een regelluwe zone invoerde.
Ann De Jonghe
Coördinatrice smart city Antwerpen

Het was van meet af aan de bedoeling de burgers te betrekken. ‘Ze worden vanaf dag één geïnformeerd dat we 100 procent binnen de strenge privacywetgeving opereren. Dat in tegenstelling tot Lyon dat tijdelijk een regelluwe zone invoerde’, zegt Ann De Jonghe, de coördinatrice van smart city Antwerpen. Uit onderzoek blijkt dat negen op de tien burgers bezorgd zijn over hun privacy. Maar de meerderheid is bereid een deel van zijn privacy op te geven in ruil voor oplossingen voor de files, de parkeerproblemen en de slechte luchtkwaliteit. Hun data geven ze liever aan de overheid dan aan bedrijven.

Slimme verkeerslichten

In de Sint-Andrieswijk hielp de feedback van 375 app-gebruikers (5% van de bewoners) en de respons op de buurtwijkvergaderingen het bestuur en imec de eerste projecten te selecteren: slimme led-verlichting, slimme laad- en loszones (zie inzet) en veilig oversteken. De verkeerslichten aan het Tropisch Instituut (kruispunt Volkstraat en Kronenburgstraat) worden uitgerust met slimme camera’s. Op de beelden laat het Gentse Robovision artificiële intelligentie los. Die kan direct herkennen of er een schoolklas, een oude vrouw of een rolstoelgebruiker aan het zebrapad staat. Op basis van die informatie kan het licht voor de voetgangers langer op groen worden gezet. Robovision, een groeibedrijf met een omzet van 2 miljoen euro, is niet aan zijn proefstuk toe. Oprichter Jonathan Berte: ‘Onze videotechnologie werd al uitgetest door de Nederlandse Spoorwegen en wordt vandaag gebruikt in Amsterdam en Utrecht. Ook de Antwerpse politie kent Robovision.’

De Gentse onderneming is lang niet het enige jonge bedrijf waarmee Antwerpen in zee gaat voor zijn ‘smart city’. De stad pionierde in ons land met een start-upmanager en voert sinds twee jaar een ‘buy from start-ups’-beleid. Ze zag dat start-ups, die vaak nog geen officiële producten of diensten hebben, niet deelnamen aan de klassieke aanbestedingen. Wegens te bureaucratisch en te veel papierwerk. Peter Crombecq, chief information officer van de stad: ‘Daarom lanceerden we op hun maat een website voor eenvoudigere aanbestedingen.’ Grote opdrachten worden op die manier in kleinere projecten gehakt - waardoor grote IT-bedrijven ze links laten liggen - zodat ze behapbaar zijn voor kleine ondernemers.

REEKS Silicon Belgium
Silicon Belgium

De Tijd ging in de reeks 'Silicon Belgium' een hele week op verkenning in de Belgische techscene.

Wat bloeit er? Waarin blinkt ons land uit?

Herlees alles in ons onlinedossier.

Doorzoek de Belgische techscene zelf op onze interactieve kaart: tijd.be/techkaart.

Op die manier bouwde Crombecq aan een ecosysteem van 400 à 500 kleine ondernemingen. Met succes. De stad spendeert ondertussen meer dan de helft van haar aankoopbudget voor technologie (10 miljoen euro) bij jonge en creatieve bedrijfjes. ‘Het is een openbaring’, zegt Crombecq. ‘Start-ups en kleine ondernemers komen met veel creatievere en flexibelere oplossingen dan de klassieke bedrijven waar je vasthangt aan één backbone.’

De stad investeerde op die manier onder meer in chatbots, blockchain en artificiële intelligentie. Ook het open en modulaire dataplatform (Antwerp City Platform as a service, ACPAAS), de websites Slim naar Antwerpen (de beste route in realtime) en Antwerpen Morgen (over alle stadshernieuwingsprojecten) zijn het resultaat van ‘buy from start-ups’.

Voor dat aankoopbeleid ontving Antwerpen eind 2015 de prestigieuze Global Startup Nations Award van het Global Entrepreneurship Network (GEN) in Washington. De stad trad daarmee in de voetsporen van Singapore, een van de ‘slimste’ landen/steden van de wereld. Technologie-expert Omar Mohout van het Brusselse innovatiecentrum Sirris: ‘Crombecq is veel te bescheiden. Als hij een Amerikaan was, reisde hij de wereld rond om te stoefen over het feit dat zijn stad zo nauw samenwerkt met kleine bedrijven en creatieve ondernemers.’

Wakker geschud

Die kleine spelers liggen ook aan de basis van het hele smart city-verhaal in Antwerpen. Drie, vier jaar geleden stond de havenstad nog nergens op het vlak van het internet of things. En dat terwijl Kortrijk, Gent en Brussel al wel experimenteerden met zaken als slimme mobiliteit.

De komst van Startit@KBC naar de Boerentoren was een eerste stimulans voor de ambitieuze smart city-plannen.
pieter ballon
VUB-Professor en hoofd smart cities bij IMEC

‘De bedrijven en kennisinstellingen hebben het Antwerpse bestuur wakkergeschud’, zegt professor Pieter Ballon (imec, VUB), een autoriteit op het vlak van smart cities. ‘De komst van Startit @KBC naar de Boerentoren in 2014 was een eerste incentive. Plots was er in Antwerpen ook een hub voor start-ups.’ Ruim een jaar later lanceerde het onderzoekscentrum iMinds (opgericht door de Vlaamse regering, ondertussen opgeslorpt door imec) het plan voor een Antwerpse proeftuin voor de producten en diensten van die start-ups. Ballon: ‘Die piste vond steun bij het stadsbestuur, dat er vervolgens het ‘buy from start-ups’-beleid aan koppelde.’

Startit @KBC is vandaag de grootste start-up-community van het land. In haar hubs in Antwerpen, Brussel, Gent, Hasselt, Leuven, Kortrijk en New York konden al 550 starters gebruikmaken van gratis kantoorruimte, begeleiding en expertise. De 65 bedrijfjes in de Boerentoren verhuizen tegen juli naar een andere, nog onbekende locatie. Dat gebeurt noodgedwongen, want in de 96 meter hoge toren - in 1931 de eerste wolkenkrabber van Europa - is asbest ontdekt.

Iets verderop, aan het Mechelseplein, is ook een andere hub op zoek naar een nieuw, groter onderkomen. Na goed één jaar blijkt StartupVillage, een initiatief van de stad in een historisch pand, al te klein voor de toevloed van innovatieve bedrijfjes. Terwijl de huidige locatie onderdak biedt aan zes start-ups, wordt in het nieuwe pand op een 30 à 40 bedrijfjes gemikt. Daarnaast huisvest StartupVillage ook een afdeling van imec, het BlueHealth Innovation Center (een incubator die focust op e-health) en The Cofoundry. Die laatste is de investeerder en incubator van de Cronos Groep, Belgiës grootste IT-bedrijf met 560 miljoen euro omzet, 350 dochterbedrijven en 4.800 werknemers.

5 miljoen
De haven bevat vandaag al duizenden sensoren op bruggen (slagbomen), gebouwen (temperatuur) en schepen (oliedruk). Maar slechts 5 à 10 procent is slim of verbonden met een centraal beheerssysteem. Binnen vijf jaar zullen honderdduizenden sensoren big data leveren.

Smart city Antwerpen wordt dus lang niet alleen door start-ups opgebouwd. Ook de gevestigde waarden trekt de stad mee in het bad. Voor digitale gezondheidszorg (eHealth) wordt samengewerkt tussen de Antwerpse ziekenhuizen, Agfa-Gevaert, UCB, Microsoft, Cronos en de IT-strateeg inno.com. De uitbouw van het internet of things gebeurt in samenwerking met onder meer Nokia (het vroegere Alcatel Bell dat zijn kantoren en labo’s aan het Centraal Station heeft), de telecomoperatoren, Bosch, IBM, NewTech, Philips, Materialise, Klarrio, Sentiance en Rombit. ‘Die partners schakelen verder naar wereldspelers gaande van DEME tot Amazon en Uber’, zegt Johan Vermant, de woordvoerder van de Antwerpse burgemeester Bart De Wever (N-VA).

Er beweegt dus heel wat in de sinjorenstad. Dat komt ook tot uiting in de drukke congresagenda van de komende weken: het imec Technology Forum, de IOT Convention en het digitale festival Supernova. De stad organiseert ook bedrijfsmissies naar innovatiehubs zoals vorig jaar naar Tel Aviv.

Of hoe een achterloper er alles aan doet om in eigen land én in Europa een digitale voorbeeldstad te worden. Met 40 miljoen euro Vlaams geld (verspreid over vijf jaar) zet Antwerpen de lijnen uit voor Smart Flanders. Want wat werkt in ’t stad wordt later ook uitgerold naar ‘de parking’.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect