SwissLeaks: het grootste lek van bankgegevens ooit

Het logo van HSBC op het gebouw van de HSBC Private Bank in Genève. ©REUTERS

Onder de naam SwissLeaks onthullen 140 journalisten in 45 landen, onder wie De Tijd-journalist Lars Bové, het grootste lek van bankgegevens in de wereldgeschiedenis.

In oktober 2013 onthulde De Tijd al de rekeningen van duizenden Belgen bij de bank HSBC in Zwitserland. Maar nu legt het consortium van onderzoeksjournalisten ICIJ die gegevens bloot voor meer dan 100.000 cliënten uit 203 landen. Met grote namen van rocksterren zoals David Bowie, filmsterren zoals Joan Collins, sporthelden zoals Michael Schumacher, politici, criminelen, smokkelaars, diamantairs, adel,… die allemaal gelinkt zijn aan rekeningen in Genève.

Op 26 oktober 2013 onthulde De Tijd welke Belgen werden ‘betrapt’ met rekeningen bij de bank HSBC in Zwitserland. Duizenden rijke Belgen, van diamantairs, bedrijfsleiders tot adellijke families, bleken jarenlang miljarden euro’s te hebben geparkeerd op geheime bankrekeningen in Genève. En de bankgegevens die De Tijd blootlegde, toonden aan dat de Zwitserse bankiers hun Belgische cliënten actief hadden geholpen om de Europese spaarrichtlijn te omzeilen en anoniem te blijven.

Door de rekeningen op naam te zetten van dekmantelbedrijven in Panama, de Britse Maagdeneilanden en andere paradijzen, konden de Belgische cliënten hun Zwitserse rekeningen verborgen houden voor de Belgische fiscus. Het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten ICIJ vermeldde de onthulling in De Tijd in 2013 op zijn website.

De onthulling in De Tijd was het grootste lek van bankgegevens ooit in België, maar nu pakt ICIJ uit met SwissLeaks: het grootste lek van bankgegevens in de wereldgeschiedenis. Meer dan 140 journalisten in 45 landen, onder wie Lars Bové (De Tijd), Kristof Clerix (MO* Magazine) en Alain Lallemand (Le Soir), onthullen wereldwijd de gegevens van 106.458 klanten uit 203 landen.

Uit SwissLeaks blijkt dat België met 3.002 betrapte cliënten bij de tien landen zit met de meeste klanten bij HSBC in Zwitserland. Die Belgische cliënten waren samen goed voor 4.612 verschillende bankrekeningen en een totaalbedrag van 6,26 miljard dollar. Slechts negen andere landen telden nog meer cliënten. Naast de logische Zwitserse cliënten (11.235) gaat het om Fransen (9.187), Britten (8.844), Brazilianen (8.667), Italianen (7.499), Israëli's (6.554), Amerikanen (4.183), Argentijnen (3.625) en Turken (3.105).

434 miljoen euro 

De Belgische fiscus kreeg de gelekte bankgegevens al op 7 juli 2010 van zijn Franse collega's. Het Franse gerecht vond de gegevens tijdens een huiszoeking bij Hervé Falciani, de ex-informaticus van HSBC die de gegevens had gekopieerd in 2007. Het Franse gerecht speelde de gegevens vervolgens door aan de Franse fiscus, die ze op zijn beurt in 2010 doorspeelde aan de Belgische fiscus.

De rechtbank van Antwerpen oordeelde al dat de gegevens rechtmatig werden bezorgd aan ons land, op basis van ons dubbelbelastingverdrag met Frankrijk.

Op basis van de gelekte bankgegevens heeft onze Bijzondere Belastinginspectie (BBI) 494 dossiers samengesteld. Op dit moment bevinden 193 dossiers zich in de taxatiefase. De betrokken HSBC-cliënten hebben volgens de BBI zeker 632 miljoen euro aan inkomsten niet aangegeven. Op dat bedrag claimt de belastinginspectie 434,5 miljoen euro. Er staat dus heel veel op het spel voor de Belgische schatkist.

Als we kijken naar de grote vijf rechtsgebieden in ons land, spant Antwerpen de kroon met een totale belastingclaim van 251,7 miljoen euro. Dat heeft vooral te maken met de gigantische hoeveelheid betrapte cliënten die actief zijn in de Antwerpse diamantsector. Eerder onthulde De Tijd al dat alle grote namen in het Antwerpse diamantkwartier op de lijst staan: 193 diamantairsfamilies zijn betrapt met 369 dekmantelbedrijven in belastingparadijzen.

En vandaag worden de belangrijkste organen in de Antwerpse diamantsector nog altijd bestuurd door mensen die rekeningen hadden bij HSBC in Genève. Bij de sectorfederatie Antwerp World Diamond Centre (AWDC) gaat het om 5 van de 11 bestuurders. Bij de Beurs voor Diamanthandel is dat 7 van de 12 bestuurders, bij de Antwerpsche Diamantkring om 4 van de 16 en bij de Diamantclub van Antwerpen om 6 van de 14.

In het rechtsgebied Gent claimt de BBI 130,7 miljoen euro, gevolgd door Namen (37,93 miljoen euro) en Brussel (14 miljoen euro).

Voor 136 belastingplichtigen heeft de fiscus ook een dossier bezorgd aan het gerecht. In Brussel loopt ook een gerechtelijk onderzoek tegen HSBC Private Bank zelf. In november vorig jaar is de bank officieel in verdenking gesteld door de onderzoeksrechter. De beschuldigingen zijn niet mals: ernstige en georganiseerde belastingfraude, witwassen, het onwettig uitoefenen van het beroep van financieel tussenpersoon in ons land en het vormen van een criminele organisatie.

Al Qaeda

SwissLeaks legt nu bloot hoe bijna alle landen in de wereld belastingen hebben misgelopen door de geheime rekeningen bij HSBC in Zwitserland. De gelekte informatie bestrijkt een lange periode van 1988 tot 2007. Op de 81.458 gelekte bankrekeningen van meer dan 100.000 mensen stond in 2007 liefst 102 miljard dollar geparkeerd.

HSBC Geneve ©GUIRAUD Laurent_Tamedia

SwissLeaks legt voor de allereerste keer bloot wat de gevolgen zijn van de jarenlange bankdiscretie in Zwitserland. Naast bekende tennisspelers zoals Marat Safin, formule 1-racers zoals Michael Schumacher, rocksterren zoals David Bowie en Phil Collins, Hollywood-acteurs zoals Christian Slater en John Malkovich, chef-koks zoals Paul Bocuse, royalty en politici gaf de bank in Genève ook onderdak aan wapenhandelaars die mortierbommen leverden aan kindsoldaten in Afrika, aan loopjongens van dictators in derdewereldlanden, aan smokkelaars van bloeddiamanten en aan internationale outlaws.

Zo had een Spaanse projectontwikkelaar die in 2013 zeven jaar cel kreeg voor het smokkelen van cocaïne 19 bankrekeningen bij HSBC in Genève. Daarop stond meer dan 3 miljoen dollar. De drugsdealer mocht het geld altijd in cash komen afhalen in Zwitserland.

Nog een voorbeeld van het criminele cliënteel is Aziza Kulsum en haar familie. Zij mochten bij de bank blijven, ook nadat de Verenigde Naties (VN) Kulsum ontmaskerd had als een van de financiers van de burgeroorlog in Burundi in de jaren 90. Kulsum staat internationaal bekend voor het smokkelen van coltan, maar in de bestanden van de bank stond Kulsum onschuldig beschreven als ‘zakenvrouw’ en ‘eigenares van een sigarettenfabriek’.

Een andere HSBC-rekening stond op naam van het bedrijf Katex Mines Guinee. Dat was in 2003 door de VN ontmaskerd als een schermbedrijf van de regering van Guinee om wapens te smokkelen naar rebellen in Liberia. Drie jaar na de VN-rapporten stond nog altijd 7,14 miljoen dollar op de Zwitserse rekening van het bedrijf.

Als klap op de vuurpijl zouden ook drie voormalige financiers van Al Qaeda cliënten zijn geweest bij de bank in Genève.

Zelfs drie Belgen/diamantairs die geseind staan op de ‘most wanted’-lijst van de internationale politiedienst Interpol, waren HSBC-cliënten in Genève. Net als de Antwerpse diamantairsfamilie S. die handelde in bloeddiamanten. Ook een aantal verdachten in de fraudezaak ‘Omega Diamonds’, die uitmondde in de grootste schikking ooit in de Belgische geschiedenis (160 miljoen euro), zijn cliënten geweest bij HSBC in Genève.

Als klap op de vuurpijl zouden ook drie voormalige financiers van Al Qaeda cliënten zijn geweest bij de bank in Genève. Ze mochten cliënt blijven nadat in 2003, amper twee jaar na de aanslagen van 11 september 2001, bekend was geraakt dat de drie deel uitmaakten van een groepje van twintig machtige zakenmensen die Osama Bin Ladens terreurgroep steunden.

Cash

De gelekte bankgegevens bewijzen hoe HSBC in Zwitserland toeliet dat buitenlandse cliënten tijdens een bezoekje aan Genève grote sommen cash van hun rekeningen mochten plukken, soms in al gebruikte bankbiljetten. De Britse zakenmagnaat Richard Caring bijvoorbeeld mocht in 2005, begeleid door bewakingsagenten, meer dan 5 miljoen Zwitserse frank afhalen in contanten. Hij wilde het geld fysiek overdragen aan een andere Zwitserse bank en HSBC mocht niet weten welke bank dat was. Vanaf zijn Zwitserse rekening doneerde Caring ook zeker 1 miljoen dollar aan een stichting van voormalig Amerikaans president Bill Clinton.

Er waren trouwens nog meer geldschieters van Clinton die een rekening hadden bij HSBC in Zwitserland, zoals een Canadese zakenman die met de hulp van Clinton contracten in Kazachstan kon binnenhalen.

David Bowie

Belastingcontroleurs in andere landen zijn net als België opgetreden tegen de betrapte cliënten. Het gaat over Frankrijk, de Verenigde Staten, Spanje, Italië, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Ierland, India en Argentinië. Maar met 203 betrokken landen zijn er dus nog veel HSBC-cliënten die de dans zijn ontsprongen.

In geen enkel land is het vanzelfsprekend voor de overheid om de lijst met gelekte bankgegevens te gebruiken.

In geen enkel land is het voor de overheid vanzelfsprekend om de lijst met gelekte bankgegevens te gebruiken. Het simpele bezit van een buitenlandse rekening is immers niet illegaal, als alles maar correct is aangegeven. Er moet ook een gigantische filtering gebeuren. Want sommige namen op de lijst zijn slechts onrechtstreeks betrokken bij de omstreden bankrekeningen. Zo beweert de Britse actrice Joan Collins dat ze in 1993 geld stortte bij de bank in Londen en pas later ontdekte dat, zonder haar toestemming, het geld was overgeschreven op een Zwitserse rekening. ‘In elk geval is er nooit sprake geweest van enige belastingontduiking’, stelt de actrice nog.

Hollywood-acteur John Malkovich beweert zelfs helemaal niets te maken te hebben met de Zwitserse bankrekening die zijn naam vermeldt. Hij vermoedt dat het te maken heeft met geld dat hij had toevertrouwd aan Bernard Madoff, die nu een gevangenisstraf van 150 jaar uitzit voor de grootste oplichting ooit.

De Engelse rocklegende David Bowie benadrukt dan weer dat hij sinds 1976 officieel in Zwitserland woont. Ook een woordvoerder van Michael Schumacher zegt dat de formule 1-piloot al jaren in Zwitserland woont. Hetzelfde geldt voor de Amerikaanse zangeres Tina Turner, die al bijna twintig jaar in Zwitserland woont en in 2013 ook de Zwitserse nationaliteit verkreeg.

Prins en prinses

SwissLeaks zal in verschillende landen politici of voormalige politici in opspraak brengen, onder andere in het Verenigd Koninkrijk, Rusland, Congo, India en Mexico. Een voormalige Egyptische minister, Rachid Mohamed Rachid, was gemachtigd voor een Zwitserse rekening met 31 miljoen dollar. De ex-minister ontvluchtte Egypte in februari 2011 tijdens de opstand tegen president Hosni Moebarak. Hij is later bij verstek veroordeeld voor het verduisteren van overheidsgeld.

HSBC Geneve ©Guiraud Laurent_Tamedia

SwissLeaks ontmaskert ook een handlanger van de voormalige Haïtiaanse president Jean-Claude ‘baby doc’ Duvalier, die 900 miljoen dollar heeft gestolen voor hij het land ontvluchtte. Een handlanger van de Syrische president Bashar al-Assad had bij HSBC in Genève een rekening op naam van zijn vrouw, waarop 1,3 miljoen dollar stond. En een dochter van de voormalige Chinese eerste minister Li Peng, bekend voor het bloedbad op het Tiananmenplein, had een Zwitserse rekening met 2,5 miljoen dollar.

Bij de koninklijke klanten van de Zwitserse bank vinden we onder anderen prins en prinses Michael of Kent, die deel uitmaken van de Britse koninklijke familie. Het koppel had een Zwitserse rekening op naam van hun bedrijf Cantium Services Limited. De prins en prinses beweren dat er nooit geld is gestort op de Zwitserse HSBC-rekening en dat die rekening al in 2009 werd afgesloten. Andere royalty zijn koning Mohammed VI van Marokko, de kroonprins van Bahrein en verschillende leden van de koninklijke familie van Saudi-Arabië.

Veel veranderd

Het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten ICIJ kon de volledige lijst met bankgegevens op de kop tikken dankzij de Franse krant Le Monde. De Britse bank HSBC, een van de grootste banken ter wereld, heeft er in het begin op aangedrongen dat ICIJ de bankgegevens zou vernietigen.

Maar vorige maand volgde een minder heftige reactie van HSBC: ‘We erkennen dat de compliancecultuur en due-diligencenormen in onze Zwitserse private bank, maar ook elders in de bankwereld, vroeger beduidend lager lagen dan vandaag. We hebben de voorbije jaren belangrijke maatregelen getroffen. We hebben ook cliënten de deur gewezen die niet konden voldoen aan de nieuwe HSBC-normen, ook cliënten die hun fiscale verplichtingen niet nakwamen. Daardoor is het cliëntenbestand van HSBC’s private bank in Zwitserland sinds 2007 met bijna 70 procent verminderd.’

HSBC Geneve ©Guiraud Laurent_Tamedia

Het is duidelijk dat we evolueren naar een volledige opheffing van het Zwitserse bankgeheim, die evolutie is niet meer te stoppen.
Dirk De Wolf
auteur ‘Het einde van het Zwitserse bankgeheim’

Springt Zwitserland intussen meer verantwoordelijk om met zijn notoire ‘bankgeheim’? Volgens Dirk De Wolf, de auteur van het boek ‘Het einde van het Zwitserse bankgeheim’, is er veel veranderd sinds de bankgegevens in 2007 werden gestolen. ‘Een scharnierjaar was 2009, toen de G20-top in Londen grote verklaringen aflegde over het einde van het bankgeheim. Ook de aanvallen van de Verenigde Staten op verschillende Zwitserse banken hebben de veranderingen in een stroomversnelling gebracht.’

‘Voor Zwitserse ingezetenen blijft het bankgeheim overeind, maar niet voor buitenlandse cliënten’, weet De Wolf. ‘Er zijn vorige maand nog belangrijke wetswijzigingen ingediend in het Zwitserse parlement die het Zwitserse bankgeheim nog verder doen afbrokkelen voor buitenlandse cliënten. We zien trouwens al sinds het najaar van 2012 dat Belgische en andere buitenlandse zwartgeldspaarders de deur worden gewezen bij de Zwitserse banken. Het is duidelijk dat we evolueren naar een volledige opheffing van het Zwitserse bankgeheim. Die evolutie is niet meer te stoppen, maar het valt nog af te wachten met welke snelheid dat zal gebeuren. Het is nog niet duidelijk hoe snel Zwitserland al zijn goede voornemens zal omzetten in wetgeving.’

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud