Advertentie
interview

‘Ik dacht: dat is wel mijn tekening!'

©Siska Vandecasteele

Voor het veilinghuis Bernaerts was 2016 het beste jaar ooit. Met dank aan Peter Paul Rubens. ‘We hebben bewezen dat we grote veilingen aankunnen’, vertelt Peter Bernaerts.

‘Hoe ik me voelde na de laatste hamerslag? Er viel een stilte in mijn hoofd. Geen anticlimax, dat niet. Ik was gewoon blij dat de veiling achter de rug was na die laatste slopende weken. Missie volbracht. We hadden bewezen dat we zo’n belangrijke veiling tot een goed einde konden brengen. Dat was voor mij belangrijker dan het uiteindelijke resultaat.’ U herinnert zich misschien nog Peter Bernaerts aan tafel bij Lieven Van Gils eind april. Witte handschoentjes en voor hem een dubbelzijdige bruine pen- en penseeltekening van Peter Paul Rubens. Een kostbaar kleinood uit de collectie van een Antwerpse familie, te veilen op 2 mei bij het veilinghuis Bernaerts. De tekening, een paar weken voor de veiling opgenomen op de lijst van Vlaamse topstukken, was geschat op tussen 300.000 en 500.000 euro. Na een korte veiling van amper vier minuten bood Fernand Huts, de topmanger van Katoen Natie, het meest. 817.000 euro, commissie van 22 procent inbegrepen.

Reeks: De Toegift

In 'De Toegift' blikken we terug op het culturele jaar 2016. Acht hoofdrolspelers delen hun vreugde en verdriet. Alle tot nu toe verschenen interviews leest u hier.

Met de veiling kwam een einde aan een spannende zoektocht naar de ware identiteit van de tekening. Peter Bernaerts was in juli 2015 door de Antwerpse familie aangezocht met het oog op de verdeling van de erfenis. De bewuste tekening was toen nog toegeschreven aan Rubens’ leerling Antoon Van Dyck. ‘We waren van plan de tekening te veilen in december 2015. Ze stond zelfs op de cover van de veilingcatalogus. We hadden ze gewaardeerd op 20.000 euro. Maar gaandeweg namen de twijfels over de identiteit van de auteur toe. In november, een week na de aanslagen, trok mijn broer Christophe naar Ger Luijtyen, de directeur van Fondation Custodia in Parijs. Een specialist inzake oude tekeningen. Hij bekeek de tekening en zei direct: ‘Haal die uit de veiling. Ze is te goed’. Nico Van Hout, kunstspecialist van het Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen, twijfelde ook. Op de tekening komt een Arabische ruiter met een tulband voor. Van Dyck tekende geen tulbanden. Zo ontstonden er allemaal vonkjes. Anomalieën in het auteurschap van Van Dyck. Toen viel de naam Rubens.’

Waarna u naar de grote Rubensexperte Anne Marie Logan in New York trok.

Peter Bernaerts: ‘Ja. We hadden afgesproken in het Metropolitan Museum of Art waar Stijn Alsteens toen hoofd was van de afdeling tekeningen. Twee specialisten samen dus. Ik was een kwartier te laat op de afspraak. Logan was de tekening al aan het keuren. Het bruin was de sleutel. ‘Dit is geen kleur die Van Dyck gebruikt’, zei ze. ‘I feel Rubens brown. Congratulations, it’s a genuine Rubens drawing.’ Ik bleef vrij rustig. De veilingmeester in mij maakte meteen een schatting. Tussen 300.000 en 500.000 euro, een pak meer dan de oorspronkelijke 20.000.’

Hoe reageerden de eigenaars?

Bernaerts: ‘Ze vonden het fantastisch nieuws. ‘We gaan nadenken over de volgende stappen’, zeiden ze. Ik was even van mijn mijn melk. ‘Hoezo nadenken? Dat is wel mijn tekening!’, dacht ik. Maar ik zweeg uiteraard.’

U vreesde dat Christies’s of Sotheby’s met de tekening ging lopen?

Bernaerts: ‘Bijvoorbeeld. De concurrentie tussen de veilinghuizen is moordend. Formeel hadden we ook geen poot om op te staan. We hadden toestemming om een Van Dyck te veilen, geen Rubens. Ik kon twee dingen doen: kwaad worden of rustig blijven. Het werd het laatste. (lacht) Ik gaf de familie een week de tijd om te beslissen. Voor mij een eeuwigheid. Op maandag belde ik. ‘Ah, ik was net een mail aan ’t schrijven’, zei de vrouw aan de telefoon. ‘Je moet niet mailen, ik kom nu naar jullie’, antwoordde ik. Ze waren bang dat we niet sterk en zichtbaar genoeg waren om van de veiling een succes te maken. Ik heb hen kunnen overtuigen dat we de veiling wel aankonden.’

‘We hebben in het verleden nog zo’n moment gehad. In 2003 vroeg de curator van het failliete Sabena, Christian Van Buggenhout, mijn vader de kunstcollectie van de luchtvaartmaatschappij te veilen. Het topstuk was ‘L’Oiseau du Ciel’ van René Magritte. De toewijzing aan Bernaerts zinde niet iedereen. Van Buggenhout ontving een aangetekende brief waarin stond dat hij zijn reputatie als curator op het spel zette als hij de veiling aan het provincialistische veilinghuis Bernaerts zou toekennen. Niet meer dan 500.000 euro zou de Magritte bij ons opleveren. Van Buggenhout liet zich niet intimideren. Mijn vader ook niet. Hij stak zijn hand in het vuur voor een opbrengst van 1 miljoen euro. Het werd uiteindelijk 3,8 miljoen euro. Nog altijd het duurste kunstwerk dat ooit in België is geveild.’

De Toegift, het culturele overzicht van De Tijd

Uw vader Mon begon het veilinghuis in 1974...

Bernaerts: (onderbreekt) ‘Mijn vader en mijn moeder Emmy. Vergeet haar niet. Zij is nog altijd de spil van de administratie, al speelt haar gezondheid haar momenteel parten. Mijn ouders hebben het lang moeilijk gehad. Er was een tijd dat elke veiling de laatste kon zijn. Nu is het anders. 2016 is ons beste jaar ooit met een afgehamerde opbrengst van 7,6 miljoen euro. Maar we moeten daar wel hard voor werken. Mijn vader is tien jaar geleden gestopt met het voorbereidende werk. Hij hamert enkel nog. Maar dat is slechts 5 procent van het werk. Het echte genie van de familie is mijn broer Christophe. Hij is de chemicus, de chef die met de ingrediënten van de maand de veilingen samenstelt.’

Worden jullie wel eens benaderd voor een overname?

Bernaerts: ‘Vorige week nog. Een bedrijf met een omzet 40 keer hoger dan die van ons wil met ons samenwerken. Voor een fusie of een overname, dat moet allemaal nog blijken. We wachten op een becijferd voorstel. Maar natuurlijk praten we daar al over in de familie. Wat brengt schaalvergroting op? Wat kunnen we verliezen? Onze naam? Onze ziel? Onze geloofwaardigheid? We hebben zo vaak verkondigd dat een Belgisch veilinghuis als het onze niet moet onderdoen voor een buitenlands. En dan zouden we ons verkopen aan een internationale speler nu we succes hebben? Dat vind ik een heel moeilijke discussie. We zijn er nog lang niet uit.’

De veilingwereld is door de technologie erg geglobaliseerd. Dat is ook een uitdaging allicht.

Door de onlineplatformen ken ik bijna 10 procent van onze klanten niet. Dat was een paar jaar geleden onmogelijk.

Bernaerts: ‘Het gaat onwaarschijnlijk snel. Maar ik geloof nog heel hard in het fysieke veilinghuis. Een mens wil toch een kunstwerk echt gezien hebben voor hij het koopt? We gaan onze tentoonstellingsruimte nog uitbreiden. We investeren daar fors in. We organiseren hier ook concerten met klassieke muziek. Komt daar veel volk op af? Nee. Maar je brengt wel mensen in contact met elkaar tegen de achtergrond van kunst. Dat vind ik belangrijk. Aan de andere kant van het spectrum zijn er de onlineveilingen. 9,3 procent van onze omzet genereerden we via de onlineplatformen Nextlot en Invaluable. Dat wil zeggen dat ik bijna 10 procent van onze klanten niet ken. Dat was een paar jaar geleden onmogelijk. Invaluable is een internationaal platform waarop 2.500 veilinghuizen uit verschillende landen actief zijn. Op één site kan je al de veilingen van die veilinghuizen volgen. Dat is echt ongelooflijk. Je betaalt als koper wel 26 procent commissie in de plaats van 22. Dat is normaal, hé. We moeten Invaluable ook betalen om te mogen meespelen.’

De kunstmarkt was niet zo florissant dit jaar. Het duurste kunstwerk was een Monet van 81 miljoen euro.

Bernaerts: ‘En dat vind je niet duur genoeg? De wereld staart zich blind op de veilingrecords. Wie veiling zegt, denkt direct: geld. Maar je zou moeten denken: kans. Op een veiling kan je voor weinig geld mooie kunstwerken kopen. Kunstwerken die passen bij je persoonlijkheid. Als jij een Rothko van 50 miljoen euro koopt, zegt dat niets over je persoonlijkheid.’

Jawel, dat ik graag geld uitgeef.

Bio Peter Bernaerts

Peter Bernaerts werd geboren in 1972. Hij studeerde in 1994 af als licentiaat Romaanse Talen. Dat jaar begon hij te werken in het veilinghuis van zijn ouders Emmy Bernaerts-Heylen en Mon Bernaerts. Ook zijn broer Christophe werkt in het familiebedrijf. Naast de familie werken er nog acht personeelsleden. Het veilinghuis is gevestigd in de Verlatstraat in Antwerpen.

Bernaerts: ‘Maar dat is ook alles. Jij gaat mij niet wijsmaken dat je het verschil ziet tussen een Rothko van 20 of 80 miljoen euro. Op dat niveau gaat het enkel nog om fetisjobjecten voor de superrijken die doorgaans weinig van kunst kennen. Weet je wat raar is? We proberen als makelaars twee werelden aan elkaar te klikken die niets met elkaar gemeen hebben: geld en kunst. Bridging the divide, noem ik het. Een kunstenaar maakt per definitie nooit een kunstwerk om geld te genereren. Ik denk nu spontaan aan Francis Bacon in zijn kleine atelier, omringd door zijn doeken en tubes verf. Hij schildert omdat hij niet anders kan. Ik kan me niet voorstellen dat Bacon ooit dacht: voor dat schilderij gaat over 20 jaar iemand 50 miljoen euro betalen. Maar toch gebeurt het. Omdat er een andere wereld is die daar zoveel geld voor over heeft.’

Hangt uw persoonlijk geluk af van het succes van het veilinghuis?

Bernaerts: ‘Onze mama en papa hebben jarenlang moeten knokken om het hoofd boven water te houden. Het is in zekere zin ironisch dat nu het goed gaat met het bedrijf ik me zorgen maak over de toekomst van de wereld. Trump, brexit, nationalisme, Aleppo. De bekende thema’s. De klimaatopwarming ook. Op mijn eigen kleinschalige manier probeer ik daar iets aan te doen. Ik eet al zes jaar geen vlees meer. Omdat de vleesproductie slecht is voor het milieu. Ik probeer zo veel mogelijk naar het werk te fietsen, van Lint naar Antwerpen. Soms lukt dat niet en zit ik in mijn Prius. Dan voel ik me schuldig. Maar ik ben geen pessimist. De mens heeft al vaker bewezen dat als hij als een rat in de val zit, toch met een oplossing komt.’

Morgen Rinus Van de Velde, kunstenaar

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud