analyse

Conservatieve triomfen stelpen Amerikaans bloedbad niet

©Filip Ysenbaert

Over exact een maand houden de VS hun referendum over Donald Trump. Wat gaat er na vier jaar schuil achter zijn rookgordijn van scandalitis en polarisatie?

Lees ook

Trump maakt zijn grootspraak niet waar

©Filip Ysenbaert

Over een maand houden de VS hun referendum over Donald Trump. Hoe succesvol was zijn economisch beleid?

Met een bijwijlen apocalyptische speech werd Donald Trump op 20 januari 2017 ingezworen als 45ste president van de Verenigde Staten. ‘Het Amerikaanse bloedbad stopt hier en nu’, predikte de Republikeinse vastgoedtycoon, die zich opwierp als de hoeder van de ‘vergeten mannen en vrouwen’. Conform zijn rechts-populistische outsidercampagne zou Trump de strijd aanbinden met de migratiestromen, de geglobaliseerde vrijhandel en de politieke en lobbyende elite in Washington, en zo gewone Amerikanen hun jobs, identiteit en waardigheid teruggeven. ‘Dit zal herinnerd worden als de dag waarop het volk opnieuw de heerser van de natie werd.’

Bijna vier jaar later, met Trumps herverkiezing op 3 november op het spel, blijft de eindeloze stroom tweets, schandalen en extreme politieke polarisatie hangen. Dat rookgordijn van controverse maskeert vele gefnuikte beloftes, maar vooral ook een resem realisaties. Elke Amerikaanse president speelt in de eerste plaats voor de eigen tribune, maar Trump plooide meer dan ooit terug op zijn trouwe basis. Het ‘heersende volk’ was in de regel conservatief, blank en, nog altijd, eerder rijk dan vergeten. En zo was Trump vaak een klassieke Republikein, zij het op steroïden.

Rechterlijke revolutie

Met Amy Coney Barrett wil Trump, na Neil Gorsuch en Brett Kavanaugh, nog voor de verkiezingen een derde lid van het negenkoppige Hooggerechtshof benoemen. Sinds Richard Nixon drukte geen enkele president in zijn eerste termijn zo’n stempel op ’s lands hoogste rechtsinstantie.

Die mogelijke gamechanger in de laatste rechte lijn naar 3 november illustreert de stille juridische revolutie die de Republikeinen al vier jaar voeren. Trump en zijn Senaatsmeerderheid benoemden 218 federale rechters, ruim een kwart van het totaal. Geen enkele naoorlogse president deed beter tijdens zijn eerste ambt, op Jimmy Carter na.

Alle rechters werden zorgvuldig geselecteerd door sociaal, economisch en religieus conservatieve lobbygroepen - al decennia de ruggengraat van de partij. Ze zijn veelal blank (85%), man (75%) en relatief jong. Zo kunnen ze nog decennia de Republikeinse agenda verdedigen, wat vermoedelijk Trumps grootste erfenis wordt.

Wapenwetgeving

Ook de wapenlobby, nog zo’n traditionele Republikeinse pijler, behield haar macht. Op 1 oktober 2017 vond de dodelijkste schietpartij ooit op Amerikaanse bodem plaats, toen Stephen Paddock vanuit een hotel in Las Vegas het vuur opende op toeschouwers van een muziekfestival. Gevolg: 60 doden en ruim 800 gewonden. Enkele maanden later vielen op de Stoneman Douglas High School in Parkland, Florida 17 slachtoffers, de bloedigste aanval op een Amerikaanse middelbare school ooit.

Miljoenen stapten mee in de March for our Lives, maar de wapenwetgeving veranderde amper. Enkel ‘bump stocks’, die semiautomatische wapens nog meer kogels laten afvuren, werden verboden.

Deregulering

Lees ook

Chaos als ordenend principe van de wereld

©Filip Ysenbaert

Over een maand houden de VS hun referendum over Donald Trump. Hoe succesvol was zijn buitenlandbeleid?

Het bedrijfsleven verwelkomde dan weer een typisch Republikeinse bonanza aan deregulering: er was de grootste belastingverlaging in decennia, bankenregels werden versoepeld en in alle stilte gingen 68 milieuwetten op de schop voor auto- en energiebedrijven - nog eens 32 volgen.

Zo creëerde Trump een hoop jobs voor zijn kiespubliek, onder meer in de verpauperde Rust Belt, al lijkt het effect tijdelijk. Historische bosbranden aan de westkust, recordstormen in het zuiden en het natste jaar ooit in de Midwest illustreren vooral de blijvende impact op de klimaatverandering, al ontkent Trump de menselijke hand daarin. Zelfs als zijn eigen overheidsdiensten waarschuwen voor de oplopende economische kostprijs en het gevaar voor de financiële stabiliteit van het land.

Migratie

Hoewel nultolerantie voor illegale migratie - lees: goedkope arbeidskrachten - niet per se een Republikeinse obsessie is, maakte Trump er de hoeksteen van zijn campagne van. Het resultaat oogt gemengd.

Het aantal arrestaties aan de Mexicaanse grens liep fors op - in 2019 waren er dat bijna 900.000, het hoogste aantal sinds 2007. Al zegt dat minstens evenveel over de wanhoop die de drugsmisdaad en armoede in Latijns-Amerika veroorzaken, als over de strengere controles. Toch leidt Trumps radicale afschrikeffect dit jaar tot een sterke terugval van de illegale oversteken.

In 2018 stuurde Trump even het leger naar de Mexicaanse grens, en liet hij vooral minderjarigen die het land illegaal binnenkwamen scheiden van hun ouders. Schokkende beelden van huilende kinderen in kooien veroorzaakten echter enorm protest, en Trump krabbelde terug. Het aantal deportaties steeg jaar na jaar, maar komt bijlange niet in de buurt van de cijfers onder de Democratische voorganger Barack Obama.

Trumps poging om Obama’s bescherming van honderdduizenden ‘dreamers’ - jongeren die illegaal naar de VS kwamen, of er zelfs geboren werden - terug te schroeven, strandde in het Hooggerechtshof. En zijn belofte van ‘build the wall’? Langs de 3.145 kilometer lange grens met Mexico werd 549 kilometer muur opgetrokken. Of beter: bestaande infrastructuur versterkt of gerenoveerd. Slechts zo’n 50 kilometer is echt nieuw. En Mexico betaalde geen peso.

Voor alles regeert het pessimisme in de VS. Vanwege corona, de recessie en de diepe maatschappelijke spanningen.

Toch niet rechtstreeks. Met economische druk dwong Trump wel Midden-Amerikaanse landen migranten in eigen land tegen te houden. Ook legale migratie werd veel strenger aangepakt. Zo voerde Trump in 2017 meteen een ban in voor inwoners van enkele moslimlanden, al doorstond pas de derde poging de juridische toets. Een Amerikaans visum of een verblijfsvergunning krijgen werd veel moeilijker, ook voor hogeropgeleiden. En de opname van vluchtelingen daalde met bijna 90 procent.

Raciale spanningen

Zijn migratiebeleid toonde ook hoe Trump de rafelranden van het identitaire debat opzocht. Onder de neonazistische betogers in Charlottesville zag hij ‘veel goede mensen’. Afrikaanse landen noemde hij ‘shithole countries’. Miljoenen aanhangers van de extreemrechtse QAnon-complottheorie legitimeerde hij subtiel.

Ruim 80 procent van de Afro-Amerikanen bestempelde Trump begin dit jaar als een racist. En toen stierven Breonna Taylor en George Floyd, en raakte Jacob Blake zwaar verwond, en ontplofte het Black Lives Matter-protest tegen politiegeweld helemaal. Enig begrip toonde Trump niet. Hij koos voluit voor steun aan de ordetroepen. Of hij met zijn focus op ‘law and order’ de stem van de ‘stille meerderheid’ vertolkt, dan wel net de raciale spanningen en het geweld tussen extreemrechtse en -linkse groeperingen onnodig ophitst? Weinig vragen die dit diep verdeelde land beter illustreren.

Strafrecht

Een zeldzaam geval van partijoverschrijdende consensus bereikte Trump met zijn First Step Act, de grootste hervorming van het strafrecht in een kwarteeuw. Die moet de overbevolking van de gevangenissen aanpakken, waarvan vooral minderheden profiteren. Minimumstraffen werden afgebouwd, vervroegde vrijlatingen gepromoot en recidivisme tegengegaan door een betere begeleiding van ex-gedetineerden.

Maar nomen est omen: er moeten nog veel stappen volgen. De VS blijven met 2,3 miljoen gevangenen, of ruim 700 per 100.000 inwoners, de wereldranglijst aanvoeren. En 40 procent zijn Afro-Amerikanen, hoewel die maar 12 procent van de bevolking vertegenwoordigen.

Gezondheidszorg

‘De grote gelijkmaker’ is de grootste crisis van Trumps presidentschap nog veel minder. Het coronavirus eiste al 205.000 Amerikaanse levens, het hoogste aantal ter wereld. Hele bibliotheken zijn volgeschreven over hoe Trump de longziekte minimaliseerde, zijn wetenschappelijke adviseurs tegensprak en een chaotische federale aanpak belichaamde. Over hoe hij de focus veeleer op de economische resistentie legde en te weinig het belang van mondmaskers en social distancing promootte. En de schuld stak op China en lokale Democratische politici.

Het feit is dat corona de grootste Amerikaanse gezondheidscrisis is sinds de Spaanse griep in 1918. En dat, hoewel Trump zelf besmet geraakt is, armen, ouderen en minderheden - zeg maar: de vergeten mannen en vrouwen - disproportioneel hard getroffen zijn. Het helpt evenmin dat Trumps Republikeinen Obamacare, de hervorming van de gezondheidszorg onder zijn voorganger, deels ontmantelden, maar geen performant alternatief boden. Dat er gewied werd in armoede- en voedselprogramma’s. En zo miljoenen Amerikanen hun beperkt sociaal vangnet nog kleiner zagen worden.

Pessimisme

Wat dat betekent voor 3 november? Ruim 90 procent van de Republikeinen blijft Trump steunen. Ook al had hij nog veel meer kunnen realiseren, zeker toen hij tijdens de eerst twee jaren over een ‘trifecta’ beschikte - Republikeinse controle over het Witte Huis en beide kamers van het parlement, en een conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof. Zijn eigen wispelturigheid, het gebrek aan ervaring van veel adviseurs en de duiventil op zijn kabinet - hij versleet onder meer vier stafcheffen en vijf nationaleveiligheidsadviseurs - ondermijnden echter de dadendrang.

Zo kreeg Trump als eerste naoorlogse president nooit minstens 50 procent van het land achter zich. Zijn populariteitsscore staat nu op 42 procent. Enkel George Bush senior en Jimmy Carter scoorden nog slechter zo kort voor de verkiezingen, en kregen ook geen ‘four more years’. In de polls loopt Trump steevast achter op de Democraat Joe Biden. Bij de midterms in 2018 verloren de Republikeinen al de controle over het Huis van Afgevaardigden, zes gouverneurszetels en evenveel deelstaatparlementen.

Voor alles regeert het pessimisme in de VS. Vanwege corona, de recessie en de diepe maatschappelijke spanningen. Vanwege de scandalitis ook. Er was het Ruslandonderzoek tegen Trump, zijn ex-medewerkers Paul Manafort en Michael Cohen belandden in de gevangenis, en Trump zelf werd na Andrew Johnson en Bill Clinton pas de derde president tegen wie het Huis een afzettingsprocedure opstartte.

Het percentage Amerikanen die vinden dat het land de juiste richting uitgaat, is onder Trump gedaald tot amper 13 procent. Enkel tijdens de energiecrisis van de jaren 70, de recessie onder Bush senior en de kredietcrisis was de malaise zo groot. Het Amerikaanse bloedbad is niet nieuw, maar Trump heeft het ook niet gestelpt. Integendeel.

Lees verder

Advertentie
Advertentie