reportage

Bart Versluys: Ensor tussen de duinen

James Ensors ‘Les Joueurs’ uit 1902 geldt als een van de pronkstukken in het appartement van Versluys. ‘Toen ik achttien was, had ik al mijn eerste Ensor gekocht. Een ets. Maar pas acht jaar geleden ben ik er goed ingevlogen.’ ©Diego Franssens

België is het land met het grootste aantal kunstverzamelaars per vierkante meter, wordt gezegd. Voor het magazine Wealth ging De Tijd bij enkele van hen langs. Zo ook bij projectontwikkelaar en Ensor-verzamelaar Bart Versluys.

De voorbije weken sneuvelden verschillende records op de kunstmarkt. En volgens de consultants van Deloitte is het einde nog niet in zicht. In hun invloedrijke Art & Finance Report van vorige maand voorspellen ze dat ’s werelds superrijken - mensen met een vermogen van meer dan 30 miljoen dollar - tegen 2026 voor 2.700 miljard dollar kunst aan de muur hebben hangen. Dit jaar is dat nog 1.620 miljard dollar.

©Diego Franssens

Het zijn cijfers die de vermogende Belgen met bijzonder veel interesse zullen lezen. België is een land van collectioneurs. We zijn het land met het grootste aantal verzamelaars per vierkante meter, wordt wel eens gezegd. Een van hen is de Oostendse projectontwikkelaar Bart Versluys.

Kunstles op de fiets

Loden leidingen en klassieke vloertegels. Het is niet meteen het antwoord dat we verwachten als we hem vragen wat van hem een passionele kunstverzamelaar heeft gemaakt.

‘Maar ik was van kinds af aan een liefhebber van oude bouwmaterialen’, vertelt Versluys ons in zijn appartement in Knokke. De leefruimte vol rozen. Door het weidse zicht op de Noordzee valt zelfs niet meteen op dat hier een Magritte aan de muur hangt. ‘Een werk van begin jaren vijftig’, vertelt Versluys. Twee gemaskerde appels in het schemerlicht aan de kust. Dat past hier wel. Net zoals de porseleinen vissen van Picasso op de kast bij dit zeezicht horen.’

‘Toen ik een jaar of 13 was, trok ik in het weekend een overall aan om samen met mijn vader oude gebouwen, die ons familiebedrijf zou slopen, te verkennen. Steeds op zoek naar waardevolle bouwmaterialen. Dat kon van alles zijn: chique deurlijsten, oude keramische tegels, marmeren schouwen, lambrisering, oude lusters of meubeltjes. De loden leidingen kapten we uit de muur en versmolten we tot ankers om op zee te vissen. Op de duur begon ik ook wat meer naar architectuur te kijken, met de fiets naar kastelen in de buurt te rijden. Zo leerde ik geleidelijk aan mensen kennen die kunst in huis hebben en je kennis laten maken met grote namen als James Ensor of Paul Delvaux.

De gokkers

Intussen is Versluys uitgegroeid tot een van de grootste verzamelaars van olieverfschilderijen van James Ensor. Geen wonder dat diens ‘Les Joueurs-De gokkers’ (1902) een van de pronkstukken in zijn appartement vormt.

‘Het was niet mijn eerste Ensor’, geeft Versluys mee. ‘Toen ik 18 was, kocht ik mijn eerste ets van hem. 80.000 frank kostte dat toen, zo’n 2.000 euro vandaag. Eigenlijk ben ik er pas een achttal jaar geleden echt goed ingevlogen. Ik schat dat ik een vierde van mijn vermogen in kunst en oldtimers heb geïnvesteerd.’

©Diego Franssens

Slechts een deel van die kunstwerken staat in dit appartement in Knokke. ‘De rest staat in een beveiligde loods. Mijn kinderen, vier en tien, kennen intussen al de namen van heel wat kunstenaars: Picasso, Magritte, Fontana, Günther Uecker, Ensor… Ze hebben die namen geleerd omdat ze weten dat ze uit de buurt van die werken moeten blijven als ze door ons huis stormen.’

Nagenoeg iedere zaterdagochtend ontvangt Versluys vrienden en kennissen die dezelfde passie delen. Tijdens die ontmoetingen wordt geregeld over kunst gepraat. ‘Zo kan je nieuwe ideeën opdoen en kom je te weten wat waar te koop staat’, zegt de ondernemer. ‘De mensen op die bijeenkomsten leerde ik kennen via kunstbeurzen of galerijen. Maar ik ga ook nog geregeld naar veilingen in Londen of Parijs. Zo heb ik onlangs nog een werk van Fontana gekocht bij Christie’s.’

Varkens

Versluys leidt ons door zijn appartement en toont de slaapkamer. Ietwat verstopt in een hoekje staat een van de beruchte getatoeëerde varkens van Wim Delvoye. ‘Daar moet ik dringend nog een plaats voor vinden.’ Boven het strak opgemaakte bed hangt nog een Ensor. ‘‘De Zeven Hoofdzonden.’ Van de achtdelige etsenreeks die Ensor maakte over de hoofdzonden, zijn er maar twee olieverfschilderijen. Ik heb ze allebei.’

‘De beste momenten om kunst te kopen kan je eigenlijk samenvatten in drie D’s’, doceert Versluys. ‘Death, Debt, Divorce. Bij een overlijden, een faillissement of een scheiding duiken vaak nieuwe werken op. Het is op zulke momenten dat het loont een goed netwerk te hebben dat je daarover met het nodige respect kan informeren.’

De beste momenten om kunst te kopen kan je eigenlijk samenvatten in drie D’s. Death, Debt, Divorce. Bij een overlijden, een faillissement of een scheiding duiken vaak nieuwe werken op.
Bart Versluys

Al is dat geen garantie op succes. Versluys greep eind vorig jaar nog naast ‘Squelette arrêtant masques’, het pas ontdekte werk van Ensor dat het Londense Sotheby’s toen voor een recordbedrag van 7,4 miljoen euro veilde. ‘Het werk is naar ondernemer Fernand Huts gegaan, ook een groot kunstverzamelaar. Voor Ensor is Huts hier zowat mijn grootste concurrent’, grijnst Versluys.

Vorig jaar opperde Versluys een museum te beginnen op de benedenverdieping van de Ensor-toren die in voorbereiding is in de Oostendse wijk Oosteroever. Maar die plannen heeft hij voorlopig uitgesteld. ‘Mijn collectie is voorlopig nog iets te klein’, klinkt het. ‘Als ik een Ensor-museum wil, moeten musea bereid zijn daar stukken aan uit te lenen. Ik betwijfel of dat snel zal gebeuren.’

Dat steekt wel, geeft Versluys aan, want omgekeerd leent hij wel geregeld werken uit aan musea of tentoonstellingen. ‘Maar ik vind niet dat je daar als verzamelaar veel appreciatie voor krijgt. Je krijgt eerst een mail met de vraag welke werken ze willen lenen voor zes maanden. Na afloop ontvang je dan een cataloog met bijbehorend een simpel bedankbriefje. Dat is het.’

Sowieso heeft de projectontwikkelaar behoorlijk wat vragen bij de manier waarop de overheid omspringt met haar patrimonium. ‘Het topstukkendecreet, dat bedoeld is om Vlaamse kunst hier te houden, schiet zijn doel voorbij. Ik heb bij veilingen ook nog nooit een museum als concurrent gehad. Er is gewoon geen geld. Zodra de biedingen in de miljoenen gaan, kunnen ze niet volgen.’

Pijlsnel

De overheid zou ook onze musea moeten steunen om haar erfgoed hier te kunnen houden. ‘In de VS wordt verzamelen fiscaal aangemoedigd. Een deel van de meerwaardebelasting die je als bedrijf moet betalen bij de neerlegging van je balans kan je er optimaliseren door die te herinvesteren in kunst. Dankzij zulke regelingen zijn internationale musea ons al tientallen jaren pijlsnel aan het voorbijsteken.’

Ondertussen vestigt Versluys onze aandacht op een prachtig Egyptisch beeldje van een baviaan in de keuken. ‘Een afbeelding van Thoth, de Egyptische god van het schrift. Bijna drieduizend jaar oud en 75 centimeter hoog, maar je ziet er niets aan. Daar hebben duizenden mensen voor staan bidden, en nu staat dat hier! Je vindt maar drie dergelijke beelden in heel de wereld. Het Louvre in Parijs heeft er zo een, het Metropolitan in New York…’ Versluys begint trots te glimlachen. ‘Maar ik heb het exclusiefste.’

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect