reportage

De jacht op vervalste topwijnen

Fiona Morrison, Master of Wine ©jonas lampens

Topwijnen worden vaker vervalst dan u denkt. Maar er zijn nieuwe, hoogtechnologische snufjes om de echtheid ervan te controleren. Enter de apps en de chips in het château.

Vooral vanuit China wordt de wijnmarkt bestookt met dubieuze topflessen. Schattingen gaan tot zowat 20 procent van het aanbod.

De bekendste wijnfraudeur van de jongste jaren is Rudy Kurniawan, die topwijnen van gerenommeerde wijnmakers namaakte en voor exorbitante prijzen verkocht in Amerikaanse veilinghuizen. Hij viel door de mand toen hij een historische bourgogne wilde verkopen die in het vermelde jaar niet geproduceerd werd. Kurniawans verhaal werd verfilmd in de documentaire ‘Sour Grapes’.

Beurswaakhoud waarschuwt voor wijnfraude

De FSMA waarschuwde in mei en juni meermaals voor frauduleuze beleggingen in wijn. Lees hier de waarschuwing en tips van de FSMA.

Hoe gaan vervalsers te werk? Ofwel ‘produceren’ ze alles: een valse fles met een vals etiket én uiteraard valse wijn. Ofwel stoppen ze valse (lees: minderwaardige) wijn in echte flessen, met echte etiketten, echte kurken en echte capsules. Vervalsers jagen daarvoor op originele, lege wijnflessen. Een eenvoudige internetzoektocht leert dat een lucratief handeltje in lege wijnflessen van topdomeinen bestaat, met prijzen van tientallen tot enkele honderden euro per (lege) fles.

6.728
prijs topwijn
De wijnen van domein Le Pin in Pomerol behoren tot de duurste klasse. De gemiddelde flesprijs voor de jaargang 2015 is 3.662 euro, voor 1982 loopt de teller op tot 6.728 euro.

De Amerikaanse Fiona Morrison heeft veel ervaring met vervalste wijnen. Als Master of Wine - zo zijn er maar 370 wereldwijd - reist ze wijnproevend de wereld rond. Samen met haar echtgenoot en wijnmaker Jacques Thienpont is Fiona ook eigenaar van het topwijndomein Le Pin in Pomerol. Hun wijnen behoren tot de duurste klasse. De website WineSearcher meet de gemiddelde flesprijzen. Voor de jaargang 2015 is dat 3.662 euro, voor 1982 loopt de teller op tot 6.728 euro.

We doen de test. Aan de ene kant van de tafel staat een fles Château Le Pin Bordeaux Appellation Contrôlée, aan de andere kant een met een eenvoudiger ogend etiket Le Pin Pomerol. Een van beide is vals. ‘Op Le Pin hebben we nooit de naam château gebruikt’, merkt Morrison met fonkelende ogen op. ‘De Château Le Pin-fles is dus fake, maar dat soort flessen doet het wel goed op de Chinese markt.’

Op restaurant

Het verhaal van een valse wijn begint vaak in een prestigieus restaurant, vervolgt Morrison. ‘De sommelier toont je een Le Pin, Lafite, Pétrus of een andere topfles. Haalt geduldig de capsule van de fles, neemt een speciale kurkentrekker om de kurk ongeschonden uit de flessenhals te halen, giet de wijn zachtjes over in een karaf en serveert de wijn. En wat denk je dat met die lege fles met originele capsule en kurk kan gebeuren?’ Juist: in de plaats van in de glasbak komen die in het circuit van de vervalsers terecht, waarna die de nagemaakte wijnen in roulatie brengen.

Sommige wijndomeinen proberen hun flessen tegen vervalsing te beschermen. Maar dat zijn er wereldwijd niet meer dan enkele tientallen, schat Morrison. Het is dan ook moeilijk. Sinds het oogstjaar 2009 gebruikt Château Lafite Rothschild bijvoorbeeld een antifraudezegel onder de capsule. ‘Maar inmiddels zijn ook die prooftags ingehaald door vervalsers’, weet Morrison. ‘Je kan ze namaken met een 3D-printer. Ik zag het met mijn eigen ogen gebeuren in China.’

Le Pin gaat een stap verder dan prooftags. ‘Wettelijk kunnen we onze merknaam niet beschermen. Hij is te generisch en betekent gewoon ‘pijnboom’. Daarom mikken we op de nieuwste technologie’, zegt Morrison. Sinds het oogstjaar 2010 werkt haar domein met chips van het Belgische Selinko. ‘Op ons wijnetiket staat een icoontje waaronder een chip zit. Als je de smartphoneapp van Selinko downloadt en de fles ermee scant, vertelt die chip je alles over de wijn. Zo krijg je info over de authenticiteit en de technische fiche van de oogst en het wijnbouwproces. Maar er is meer. Wij als wijnmaker kunnen zo precieze informatie krijgen waar welke fles werd gescand. We zijn daar erg tevreden over.’

©jonas lampens

Selinko uit het Waals-Brabantse Mont-Saint-Guibert zet zwaar in op de Near Field Communication-technologie (NFC), die als de meest betrouwbare wordt omschreven. Recent ontwikkelde het bedrijf samen met Amcor, een van de wereldleiders in wijnstoppen, nog de InTact. Die capsule stuurt via NFC-technologie ook informatie naar de smartphone van wie de fles scant.

Het vermaarde Château Pétrus combineert diverse technieken: een QR-code, een hologram, een gegraveerde code in het glas van de fles en een patroon dat oplicht als het label onder uv-licht bekijkt. ‘Je mag zeker niet vergeten dat de technologie enkel helpt bij recente jaargangen. Hoeveel valse Le Pins 1982 zouden circuleren? We hebben er het raden naar. De grote wijnmaker van Pétrus, Jean-Claude Berrouet, vertrouwde me ooit toe dat er massa’s meer flessen Pétrus 1947 op de markt zijn dan ooit werden gemaakt op het château’, fluistert Fiona.

De grote wijnmaker van Pétrus, Jean-Claude Berrouet, vertrouwde me ooit toe dat er massa’s meer flessen Pétrus 1947 op de markt zijn dan ooit werden gemaakt op het château.
Fiona Morrison
Master of Wine

Om de wijnfraudeurs voor te blijven onderzoekt ze dezer dagen een nieuw beveiligingssysteem dat boven de kurk, maar onder de capsule wordt aangebracht. ‘We doen dat samen met een handvol topwijnhuizen, onder andere Liger-Belair in Vosne-Romanée. Het beveiligingslabel meldt je als de wijn ooit werd geopend. Ook met de Coravin, het systeem dat wijn via een naald uit de fles haalt. Dat je via de Coravin de wijn opnieuw ín de fles kan sturen, is overigens een fabeltje. De ontwerper vertelde me dat dat technisch onmogelijk is.’

Handtekening

Morrison benadrukt dat niet alleen de wijnproducenten een rol te spelen hebben. ‘Ik vind het belangrijk dat je als consument volledig kan vertrouwen op de verkoper van een fles wijn. Als je rechtstreeks bij de producent aanklopt, zit je goed. Maar hoe zit het bij de voortverkopers? Ik vraag me soms af of we hen kunnen vragen te noteren aan wie ze welke wijnen verkopen. Maar wat zijn de gevolgen voor de privacy? Zou ik dat als consument allemaal wel willen? In elk geval moeten négociants en invoerders, maar zeker ook de gespecialiseerde veilinghuizen hun research extreem grondig doen voor ze een fles wijn verder verkopen.’

Soms werken eenvoudige trucs om de echtheid van een fles te garanderen, besluit Morrison. ‘Druktechnisch is ons Le Pin-etiket bijzonder hoogwaardig. Maar per millésime vernieuwt mijn man Jacques ook zijn handtekening op het etiket. En die is elke keer een heel klein beetje anders, hé? Wel, alleen via die handtekening kunnen we de jaargangen matchen. Als een fles uit een topjaargang niet de handtekening van dat jaar bevat, werd er bewust mee geprutst.’ Ogen open dus. U bent maar beter nuchter als u een topwijn aankoopt of openmaakt.

‘Ons veilinghuis investeert in research naar echtheid’

‘Valse flessen mogen echt niet op onze veilingen verschijnen. We investeren daarom intensief in research naar vervalsingen. Als wij oude wijnen binnenkrijgen, gaan we daar bijzonder streng mee om.’ Dat zegt Aart Schutten, de nieuwe baas van het Antwerpse Sylvie’s Wine Auctions. Hij komt uit de Nederlandse banksector, begon zowat 15 jaar geleden als hobby in topwijnen te handelen en heeft sinds kort het wijnveilinghuis in handen.

Sylvie’s heeft de jongste jaren een stevige reputatie opgebouwd. ‘De privéwijnkelders met klasse- en beleggingswijnen zijn nergens zo uitgebreid als in België en Zwitserland. Maar de belangstelling van rijke klanten neemt wereldwijd toe. Ik ben er me heel sterk van bewust dat ons veilinghuis een soort vangnet is voor de klanten’, zegt Schutten.

Wat Sylvie’s dan doet tegen vervalsingen? Opgepoetste flessen worden met argwaan bekeken. Het veilinghuis heeft een uitgebreide database van welk wijnhuis in welke jaargangen welke wijnen maakte. Af en toe vallen binnengebrachte flessen in de categorie ‘onmogelijk’. ‘Een subtiele vervalsingstechniek die je vrij weinig ziet, maar waar wij beducht voor zijn, is die waarbij een minuscuul gaatje geboord wordt onderaan in de fles, die dan wordt aangevuld met minderwaardige wijn’, zegt Schutten. ‘Daarna wordt het gaatje met hars dichtgemaakt of opgepoetst. Als het wijnniveau dankzij zo’n injectie stijgt, wordt de fles natuurlijk meer waard.’ Schutten stelt dat ook wijnhuizen meer oog krijgen voor de vervalsing van nieuwe flessen.

‘De grote huizen in de Bourgogne en Bordeaux zetten sinds enkele jaren in op technologie om hun flessen te beschermen. De Italiaanse top uit Piëmonte en Toscane, denk aan Conterno, Sassicaia, en Ornellaia, is daar nog niet zo mee bezig. De Italianen gebruiken wel consistenter dezelfde kurken en labels. Het topdomein Coche-Dury uit de Bourgogne gebruikt een heel gamma aan kurken. Ik begrijp dat een eindgebruiker daar niets van snapt.’ ‘Dat Frankrijk al langer vervalste topwijnen bestrijdt, heeft zeker te maken met het speculatief aspect van bordeaux- en bourgognewijnen. Heel wat flessen uit topjaargangen worden amper gekraakt, maar wisselen voortdurend van eigenaar op veilingen.’

Advertentie
Advertentie