nieuwsanalyse

Speelballen in het geopolitieke spel

12.000 Amerikaanse winkels dreigen de deuren te moeten sluiten door de handelsoorlog tussen China en de VS. ©BELGAIMAGE

De handelsoorlog die de Amerikaanse president Donald Trump voert met China maakt ook slachtoffers onder de bedrijven in de VS. Ze zijn de speelbal in een groter geopolitiek spel.

De Amerikaanse warenhuisketen Macy’s waarschuwde deze week dat de omzet en de winst lager zullen uitkomen als president Donald Trump doorzet met zijn plannen om hogere invoertarieven te heffen op Chinese producten die de VS binnenkomen. Macy’s baat 750 warenhuizen uit in de VS die de namen Macy’s of Bloomingdale’s dragen en heeft 130.000 mensen in dienst. Kleinhandelaars in de VS proberen goedkope leveranciers te zoeken buiten China, om de impact van hogere tarieven te milderen. ‘Maar een oplossing vinden die geen impact heeft op de klanten is moeilijk’, zei topman Jeff Gennette bij de presentatie van de jongste kwartaalresultaten woensdag.

Winkelsluitingen

Trump zegt dat de tarieven weinig schade aan de Amerikaanse economie aanrichten. Hij claimt dat de last door China gedragen wordt. Dat is niet helemaal correct. Analisten van de zakenbank UBS schatten dat de hogere tarieven de kleinhandel in de VS zowat 40 miljard dollar omzet kunnen kosten - hogere invoerheffingen duwen de prijzen omhoog en remmen de vraag van consumenten af. Ze vreten de winstmarges aan en kunnen ertoe leiden dat 12.000 winkels hun deuren zullen moeten sluiten.

Een oorlog maakt slachtoffers, aan beide zijden van het front.

Een oorlog maakt slachtoffers, aan beide zijden van het front. In het geval van een handelsoorlog is dat niet anders. Trump is bereid die prijs te betalen in zijn krachtmeting met China. Hij gebruikt hoge invoerheffingen, of de dreiging daarmee, om China rond de onderhandelingstafel te dwingen. Maar ook als China ermee instemt de uitvoer van sommige producten naar de VS vrijwillig te beperken, hangt daar voor de Amerikaanse consumenten een prijskaartje aan vast.

Grote sprong voorwaarts

Er staat veel op het spel. Het gaat erom wie de grootste wereldmacht is. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie hadden de Verenigde Staten het rijk voor zich alleen. Maar het wordt nu uitgedaagd door China. De Volksrepubliek verwerft steeds meer politieke invloed op het wereldtoneel en bedreigt de hegemonie van de VS. En die politieke invloed vloeit voort uit de groeiende economische macht van China. De voorbije drie decennia groeide de Aziatische grootmacht uit van een van de armste ontwikkelingslanden uit tot een economische grootmacht.

Die grote sprong voorwaarts heeft China kunnen realiseren door zich enerzijds te bekeren tot technieken van de vrijemarkteconomie en anderzijds door volop in te spelen op de globalisering. China positioneerde zich met zijn lage lonen als fabriek van de wereld. Amerikaanse bedrijven maakten er gretig gebruik van en de Amerikaanse consumenten stortten zich op goedkope producten ‘made in China’. Het is met andere woorden voor een groot stuk te danken aan de VS dat China zich tot een economische grootmacht en een internationale politieke supermacht heeft kunnen ontwikkelen.

Frontvorming

Donald Trump wil de toename van de geopolitieke invloed van China een halt toeroepen door het land economisch af te remmen. Daarom voert hij een handelsoorlog. China daarentegen heeft er alle belang bij dat zijn exportmachine kan blijven draaien. Dat doet zijn positie politiek verder versterken. Daar draait het om in de krachtmeting tussen de VS en China.

Het conflict speelt zich enigszins boven het hoofd van Europa af. Europa is ook wel een groot economisch blok, maar kan dat amper vertalen in internationale politieke macht. Onder meer omdat het Europese blok onvoldoende hecht is. ‘Europa moet steviger front vormen om te kunnen antwoorden op de uitdagingen die komen van de VS, China en Rusland, zijn drie grote rivalen’, zei de Duitse bondskanselier Angela Merkel deze week in een interview met de Britse krant The Guardian.

China past de strategie van verdeel en heers toe. Heel wat Europese leiders hebben dat niet in de mot.

Met die frontvorming gaat het niet zo best. Het Verenigd Koninkrijk staat op het punt uit de Europese Unie te stappen. Europa heeft het moeilijk een eensgezinde houding aan te nemen tegenover de assertieve Chinese economische politiek. De lidstaten van de Unie laten zich te gemakkelijk uit verband spelen. Sommige lidstaten, zoals Portugal en Italië, aanvaarden maar al te graag de geschenken waarmee de Chinezen komen. ‘We werken als 500 jaar met China samen. Protectionisme is niet het juiste antwoord’, zei de Portugese premier António Costa vorige maand in een interview met de Nederlandse krant NRC Handelsblad. Verdeel en heers heet de strategie die China toepast. Heel wat Europese leiders hebben dat niet in de mot.

Veto

Tata Steel Europe en ThyssenKrupp bliezen eind vorige week hun plannen af om samen te smelten tot de tweede grootste staalgroep in Europa. Europees commissaris voor Mededingingsbeleid Margrethe Vestager zag daarin een bedreiging voor de concurrentie op de Europese markt en stelde volgens de twee bedrijven onredelijke eisen. Eerder dit jaar vetode Vestager om dezelfde reden de fusie van de treindivisies van het Duitse Siemens en het Franse Alstom.

De andere grootmachten lachen in hun vuistje om zoveel naïviteit.

Is dat op langere termijn het juiste beleid? Het bemoeilijkt het ontstaan van Europese industriële kampioenen die op de wereldmarkt - waar het spel nu gespeeld wordt - hun mannetje kunnen staan tegenover grote Chinese of Amerikaanse groepen. Als die sterker zijn, kunnen ze zich een groter deel van de koek toe-eigenen. Gemiste contracten, geschrapte Europese banen, gemakkelijke overnamedoelen, verlies van economische beslissingscentra, een kleiner economisch en politiek gewicht op het wereldtoneel - en aan dat kleiner politiek gewicht kan ook een fors economisch prijskaartje hangen. Dat dreigt het resultaat te worden van het Europese opengrenzenbeleid. De andere grootmachten lachen in hun vuistje om zoveel naïviteit.

Lees verder

Advertentie
Advertentie