weekboek

Alchemist puurt goud uit oude chemie-installaties

Ook in de traditionele industriële basisindustrie kun je een succesvolle business uitbouwen. Dat bewijst de Britse ondernemer Jim Ratcliffe met zijn chemiegroep Ineos.

‘Hij jaagt op nachtvogels bij daglicht, hij besluipt zijn prooien boven de wind. Aan het bijbelwoord ‘zoek en je zal vinden’ kan hij niet voldoen. Hij volgt het spoor van een dwaallicht.’ Zo beschreef de Nederlandse dichter en diplomaat Constantijn Huygens in 1623 de alchemisten, mannen en vrouwen die op zoek waren naar manieren - de steen der wijzen - om weinig waardevolle metalen te transformeren in goud.  Ze jagen een fata morgana na, oordeelde hij.

‘The Alchemists’ is de titel van het boek dat de Britse zakenman Jim Ratcliffe in 2018 schreef over de opgang van zijn bedrijf Ineos.

Een chemiebedrijf in Zwijndrecht was de eerste bouwsteen van het Ineos-imperium.

Het begon bescheiden in 1998, met de overname door Ratcliffe en enkele Belgische managers, voor 130 miljoen euro, van een chemie-installatie in Zwijndrecht waar ethyloxide werd geproduceerd, een product waarvan de verkoop erg afhankelijk is van de economische conjunctuur. De vestiging was in handen van de Britse beursgenoteerde chemiegroep Inspec, maar die wilde ervan af.

Een goede twintig jaar later is Ineos de derde grootste chemiegroep ter wereld, met 183 vestigingen in 26 landen, 22.000 werknemers en een omzet van 60 miljard dollar. In België heeft de groep negen productiesites, vooral in het Antwerpse havengebied, en twee onderzoekslaboratoria, samen goed voor 2.500 jobs.

Samenraapsel

Ineos is een samenraapsel van chemieactiviteiten, hoofdzakelijk basischemie, die de grote chemiereuzen  hadden afgestoten om zich hoger in de economische waardeketen te positioneren. In de portefeuille van Ineos zitten vroegere vestigingen van Amoco, BASF, Bayer, Borealis, Dow, EniChem, Hoechst, Lanxess, Monsanto, Solvay en andere. Deze week sloot Ineos een akkoord over de overname van een petrochemische divisie van de oliegroep BP, goed voor 15 vestigingen - waarvan één in Geel - en 1.700 werknemers.

Jim Ratcliffe is erin geslaagd van activiteiten die de grote chemiegroepen niet meer waardevol, interessant of voldoende rendabel vonden, een succesvolle business te maken. Hij is een alchemist die de steen der wijzen gevonden lijkt te hebben.

Wat is zijn magische formule? Jim Ratcliffe, nu 68, behaalde zijn diploma van chemisch ingenieur aan de universiteit van Birmingham. Hij ging aan de slag bij Esso, werkte ook nog voor enkele andere chemische en petrochemische bedrijven, volgde intussen een opleiding management accounting en behaalde een MBA aan de London Business School. In 1989 ging hij werken voor de Amerikaanse investeringsgroep Advent International, vier jaar later ging hij met enkele kompanen zijn eigen weg en kocht hij zich in een Brits chemiebedrijf. In 1998 richtte hij Ineos op.

Schuldhefboom

Ratcliffe is chemicus en kent de chemiesector. Hij is vertrouwd met financiën. Hij heeft de kunst van de deals maken geleerd bij Advent. Hij kent de kracht van schuldhefbomen en weet hoe die te hanteren. Met die kennis en talenten heeft hij Ineos steen voor steen opgebouwd.

De lage rente en de goedkope schuldfinanciering hebben hem daarbij geholpen. Hij is een harde onderhandelaar, die belastingvoordelen en andere gunsten losweekt door overheden in verschillende landen tegen elkaar uit te spelen. Voor een investeringsproject van 3 miljard euro in twee nieuwe chemie-installaties, want dat doet Ineos ook, speelde hij Antwerpen en Rotterdam tegen elkaar uit.

Jim Ratcliffe bewijst dat een ondernemer die vandaag succesvol wil zijn, het niet noodzakelijk moet gaan zoeken in hightech of de digitale economie. Het kan ook in de basisindustrie. Het komt erop aan schaal te verwerven en prijszettingsmacht, en een gamma producten te hebben waar altijd veel vraag naar is. Ineos produceert de basisgrondstoffen die onder meer gebruikt worden voor de productie van plastics en verven, textiel en bouwmaterialen, waterzuivering en biobrandstoffen, medicijnen en  smartphones.

Miljardair

Ook onderaan in de waardeketen valt er veel geld te verdienen. Ratcliffe is met een geschat vermogen van 12,5 miljard pond (14 miljard euro) de vijfde rijkste Brit, volgens de Rich List van de Sunday Times.

Ineos, een groep die bestaat uit een kluwen van vennootschappen, is niet beursgenoteerd. Dat geeft Ratcliffe veel vrijheid. Met Ineos is hij erg actief in de sportwereld. Als eigenaar van de voetbalclubs Lausanne en Nice, van de wielerploeg Ineos - het vroegere Team Sky -, als hoofdsponsor van de Mercedes-renstal in de formule 1, van een Amerikaans zeilteam.

Omdat hij een groot hart heeft voor sport? Voor sommigen, en vooral voor de milieuactivisten, zit er meer achter en doet Ratcliffe het om Ineos een positief imago te geven bij het brede publiek en de aandacht af te leiden van het vervuilende karakter van de activiteiten van de chemiegroep.

Lees verder