weekboek

Als directie botst met aandeelhouder

Senior writer

Wie betaalt, bepaalt. Als het in een bedrijf tot een conflict komt tussen wat de aandeelhouder wil en wat het management voor ogen heeft, delft die laatste gewoonlijk het onderspit. In een overheidsonderneming is dat niet anders.

De raad van bestuur van de VRT besliste deze week het conflict tussen CEO Paul Lembrechts en de nummer twee, directeur media en productie Peter Claes, niet te beslechten. In de hoop alsnog een verzoening te kunnen bewerkstelligen stuurde de raad een bemiddelaar het veld in. Een ongewoon initiatief? Helemaal niet. ‘Het bemiddelen in personele conflicten in het directiecomité’ is in de statuten van de VRT - artikel 10, tweede lid - een bevoegdheid die expliciet aan de raad van bestuur is gegeven. Dat dat in de statuten is voorzien geeft aan dat geruzie in de directieploeg van de openbare omroep blijkbaar geen uitzonderlijke zaak is.

Impasse

De raad van bestuur heeft zelf mee de impasse aan de top van de VRT gecreëerd door Lembrechts niet te volgen toen die voorstelde Claes te ontslaan omdat die oncollegiaal en deloyaal zou zijn. Het aanstellen en ontslaan van directieleden, op voordracht van de CEO, is krachtens de statuten van de VRT ook een bevoegdheid van de raad van bestuur. Door Lembrechts niet zijn zin te geven heeft de raad van bestuur impliciet voor Claes partij gekozen. Het kan als een motie van wantrouwen tegen de CEO worden gezien.

Het hele directiecomité van de VRT opzijzetten, kan de continuïteit van de aansturing van de openbare omroep in gevaar brengen.

Maar die weigert daar zijn conclusies uit te trekken en heeft de vier overige leden van het directie-comité gemobiliseerd om samen met hem een front te vormen. In een brief aan de raad, die snel zijn weg naar buiten vond, noemden ze Peter Claes manipulatief en eigengereid. Het is dus allen tegen één. Dat brengt de raad van bestuur in een lastig parket. Die krijgt het moeilijk om Claes de hand boven het hoofd te blijven houden. Het hele directiecomité van de VRT opzijzetten, kan de continuïteit van de aansturing van de openbare omroep in gevaar brengen.

Wat Lembrechts en de andere directieleden Claes aanwrijven, is dat hij niet resoluut meestapt in het verzet tegen de plannen van de Vlaamse regering om de VRT te doen besparen en zijn koers bij te sturen, en zoete broodjes bakt met politici die de openbare omroep aan de ketting willen leggen. Het wordt Claes ook kwalijk genomen dat hij medewerkers van zijn diensten aanmaande weg te blijven van de protestactie van het VRT-personeel in december op het Martelaarsplein in Brussel, waar de Vlaamse regering zetelt.

Van alle leden van het VRT-directiecomité staat Claes het meest loyaal tegenover de aandeelhouder en belangrijkste financier van de openbare omroep, die voor meer dan de helft van zijn werkingsmiddelen van een dotatie van de Vlaamse overheid afhankelijk is. Dat net Claes’ hoofd moet rollen is daarom veel gevraagd van een raad van bestuur die een afspiegeling van de politieke verhoudingen in het Vlaams Parlement is.

Verdeel en heers

Als de directie van een bedrijf het grondig oneens is met haar aandeelhouder en de strategie die hij oplegt, zijn er grosso modo twee opties. Ofwel gaat de directie op zoek naar een andere aandeelhouder. Dat is de minst evidente weg, want de bestaande aandeelhouder moet dan willen opkrassen. Ofwel zet de aandeelhouder de directie aan de deur. Zo gaat het meestal. In zo’n krachtmeting trekt het management gewoonlijk aan het kortste eind, want het is wie betaalt die uiteindelijk bepaalt.

Het gebeurt niettemin dat de directie van een bedrijf de confrontatie met de aandeelhouder niet schuwt. Soms denkt ze te kunnen winnen, als de wet of de statuten het management een grote autonomie geven. Dat is zo in de banksector, en ook bij de VRT. De aandeelhouders - de overheid dus - zijn de politieke partijen en die zitten niet altijd op één lijn. Dat biedt de mogelijkheid de tactiek van verdeel en heers toe te passen. De aandeelhoudersfracties kunnen bovendien verder uit verband gespeeld worden door ook de publieke opinie een partij in het conflict te maken, wat in dit dossier gebeurt.

Bij het tekenen van hun contract aanvaarden managers te werken in het kader dat de aandeelhouder uitzet.

Toch blijft de kans miniem dat een opstandig management tegen de aandeelhouder zijn slag thuishaalt. In 1998 ging de directie van de Generale Bank in het verzet tegen de hoofdaandeelhouder die de bank door Fortis wilde laten overnemen. Maar de directie dolf het onderspit. De overname ging door en de meeste leden van het directiecomité van de Generale Bank kregen de bons. Bij de VRT ging in 2006 CEO Tony Mary een gevecht aan met zijn voogdijminister Geert Bourgeois (N-VA), waarbij de VRT-baas zelfs de Vlaamse regering en zijn raad van bestuur dagvaardde omdat die volgens hem zijn autonomie niet respecteerden. Het draaide uit op het ontslag van Mary.

Managers werken in het kader dat de aandeelhouder - de eigenaar - uitzet. Dat aanvaarden ze als ze hun contract tekenen. Hun autonomie is nooit onbegrensd. Het kan dat ze ongelukkig zijn als de aandeelhouder van visie verandert of het bedrijf een krimpscenario oplegt. Managers kunnen dan proberen de aandeelhouder op andere gedachten te brengen. Maar als dat niet lukt, hebben ze de keuze: de plannen loyaal uitvoeren of opkrassen.

Lees verder