weekboek

Banken zijn kwetsbaar

Senior writer

Als cyclische sector is de banksector erg gevoelig voor het onheil dat het coronavirus aanricht in de economie. De kleinere banken, met hun wankelere gezondheid, zijn extra kwetsbaar.

Gelieve elkaar niet te kussen. En laat het handen schudden bij begroetingen ook maar achterwege. Met die richtlijn probeert een aantal banken in ons land het coronavirus buiten te houden of, als dat niet lukt, de verspreiding onder zijn personeel te beperken. Belfius gaat een stap verder. De directieleden hebben afgesproken zich zo min mogelijk samen op dezelfde plek te bevinden. Om te vermijden dat de hele bedrijfstop uitgeteld wordt. Risico’s managen is een deel van het bankiersmetier. En een simpel principe is: spreiding.

De Europese Centrale Bank (ECB), die toezicht houdt op de banken in Europa, heeft die instellingen gevraagd noodplannen op te stellen. Die moeten verzekeren dat de uitbraak van het coronavirus de operationele werking en de IT-infrastructuur van de banken niet bedreigt.

Het is belangrijk dat de banken blijven functioneren. Mits ze voorzorgsmaatregelen nemen, moeten ze in staat zijn het coronavirus buiten te houden.

De ECB heeft voor zichzelf ook maatregelen genomen. Geplande conferenties in het hoofdkwartier in Frankfurt zijn geannuleerd, het event ‘ECB Listens’ in Brussel op 26 maart, waar de centrale bank de aftrap zou geven van een brede raadpleging over haar beleid, is verdaagd. De directieleden van de ECB mogen alleen nog de strikt noodzakelijke verplaatsingen maken naar het buitenland. Ze geven zo ook gehoor aan het advies van de Belgische federale minister van Volksgezondheid Maggie De Block: ‘Blijf in uw kot!’

De banken nemen verregaandere maatregelen dan de meeste andere bedrijven. Zijn ze overdreven voorzichtig? Ze moéten dit ernstig nemen. Als een significant deel van de medewerkers uitvalt door ziekte of erger, verstoort dat de activiteiten van een grote bank en kan dat leiden tot een schok die de stabiliteit van het financieel systeem in gevaar brengt. Het coronavirus vormt een systemisch risico dat vanaf nu gepaste aandacht vereist, net zoals het cyberrisico en het risico dat de klimaatverandering met zich meebrengt.

Banken spelen een cruciale rol in de economie, hun financiële activiteiten zijn essentieel om de reële economie te doen draaien. Een bankencrisis kan zware schade aanrichten in de economie. Dat hebben we in 2008 ondervonden. Het is belangrijk dat de banken blijven functioneren. Mits ze voorzorgsmaatregelen nemen, moeten ze in staat zijn het coronavirus buiten te houden. Immuun voor de economische impact van de coronacrisis zijn ze echter niet.

Faillissementen

De voorbije dagen regende het berichten over bedrijven die hun omzet fors zien teruglopen. Dat is het geval in de toerismesector, de luchtvaart, de evenementenbusiness, sport en entertainment, en bedrijven die exporteren naar China en Italië. Ze lopen daardoor inkomsten mis. Het kan ertoe leiden dat ze hun schuldverplichtingen niet meer kunnen nakomen. Faillissementen zijn niet uitgesloten. De kredietverliezen voor de banken kunnen oplopen door de coronacrisis.

De kans is reëel dat ondernemingen zullen beslissen personeel te laten afvloeien. Wie zijn job verliest, verliest ook een stuk van zijn inkomen. En krijgt het misschien moeilijk om zijn woonkrediet af te betalen. Ook dat kan een mogelijke verliespost worden voor de banken.

Een ongeluk komt niet alleen. De coronacrisis veroorzaakte al een scherpe terugval van de aandelenmarkten. Als er een malaise is op de beurs, zijn beleggers minder geneigd aandelen te kopen of in beleggingsfondsen te stappen. Met als gevolg dat de banken hun commissie-inkomsten zien teruglopen.

En dan is er nog de vermaledijde lage rente die de rentemarge van de banken wegvreet. Om te vermijden dat de coronacrisis de economie in een recessie duwt, komt er druk op de centrale banken om het monetair beleid weer of verder te versoepelen. De Amerikaanse centrale bank, de Fed, besliste dinsdag al tot een ferme renteknip. Donderdag vergadert de ECB, en de druk op de instelling is groot om ook iets te doen. Voor de banken is dat geen goed nieuws.

Niet too big to fail

De coronacrisis zet hun rendabiliteit op verschillende manieren onder druk. De Europese bankaandelen kregen de voorbije twee weken een dreun van ruim 25 procent, meer dan andere grote ondernemingen. Banken zijn extra kwetsbaar voor het coronavirus. Voor de instellingen die al een wankele gezondheid hebben, kan dit er te veel aan zijn.

De Nationale Bank van België wees in haar recente jaarverslag op de hoge kostenstructuur en de geringe rendabiliteit die de kleinere banken in ons land gemiddeld hebben. Bovendien zijn die de jongste jaren ongunstig geëvolueerd. De verhouding van de kosten tot de inkomsten bedraagt gemiddeld 78 procent, het rendement op het eigen vermogen amper 3,5 procent. Ze hebben over het algemeen ook een weinig gediversifieerd businessmodel. De kleinere banken zijn veel minder dan de grote gewapend om nieuwe tegenslagen op te vangen. En ze zijn niet too big to fail.

De kleinere banken in ons land hebben gemiddeld een hoge kostenstructuur en een geringe rendabiliteit.

De Nationale Bank erkent dat de meeste kleinere banken stevige kapitaalbuffers hebben. ‘Maar’, stipt ze aan, ‘de sterke daling van hun winstgevendheid kan op termijn gevolgen hebben voor hun solvabiliteit, omdat ze minder winsten hebben waarmee ze hun kapitaalbuffer kunnen versterken.’ Het advies van de Nationale Bank: ‘Vooral de kleinere banken moeten herstructureren om voldoende concurrerend en winstgevend te blijven.’ En nog: ‘Overnames en fusies kunnen banken efficiënter maken, op voorwaarde dat die operaties zorgvuldig en met het oog op de realisatie van mogelijke schaalvoordelen worden uitgevoerd.’

De belangen van de grote en de kleinere banken in ons land zijn steeds minder gelijklopend. Dat bleek al uit de discussies over hoe de bankentaks die de overheid oplegde tussen de banken verdeeld moest worden. En de voorbije maanden pakten de kleine banken én de grote uit met aparte initiatieven rond een samenwerking voor de biljettenautomaten.

Dat het zo moeilijk is geworden de grote en kleinere banken in ons land op een lijn te krijgen, frustreerde Karel Van Eetvelt zodanig dat hij begin januari ontslag nam als CEO van Febelfin, de federatie van de bankensector in ons land. De zoektocht naar een opvolger is bezig. ‘Maar ik vraag me af of een organisatie zoals Febelfin nog nut heeft’, verzuchtte een topbankier deze week, verwijzend naar de dichotomie tussen de grote en kleinere instellingen.


Lees verder