weekboek

Bikkelen om een plekje op de ark van Noach

Senior writer

Streaming neemt het stilaan over van het lineaire tv-kijken. Die evolutie verplicht de tv-groepen in Vlaanderen zichzelf heruit te vinden. Ze moeten zich reppen om de boot niet te missen. Is het ieder voor zich? Of werken ze samen?

Tony Mary werd op 14 september 2006 aan de deur gezet als CEO van de VRT. Hij had de serie ‘Flikken’ verkocht aan de betaalzender Belgacom-tv, zodat die ermee kon uitpakken voor de serie te zien was op de openbare zender. Mary dacht een manier gevonden te hebben om de VRT extra inkomsten te bezorgen - de openbare omroep heeft nooit geld genoeg. Maar het initiatief was niet naar de zin van toenmalig Vlaams minister van Media Geert Bourgeois (N-VA). Die vond het betalend aanbieden van series ‘in preview’, voor de VRT ze zelf had uitgezonden, niet kunnen. ‘Het staat haaks op de publieke opdracht van de VRT’, zei hij. De raad van bestuur van de openbare omroep volgde de minister. Dat Mary vervolgens via juridische weg zijn gelijk trachtte te halen, met het argument dat het een operationele beslissing betrof waarover hij alleen te beslissen had, kwam zijn zaak niet ten goede. Hij werd ontslagen.

Maandag 21 september 2020. De raad van bestuur van de VRT gaat akkoord met de beslissing van CEO Frederik Delaplace - sommigen met enige tegenzin - dat de VRT zal meewerken aan Streamz, het nieuwe streamingplatform van de commerciële omroepen VTM/DPG Media en SBS/Telenet, en dat bepaalde fictiereeksen van de VRT daar ‘in primeur’ tegen betaling worden aangeboden. Dat de openbare omroep mee haar schouders onder Streamz zou zetten, was ook de uitdrukkelijke wens van de Vlaamse regering, geleid door Jan Jambon (N-VA). De tijden zijn veranderd. Ook in de tv-wereld.

In de tang

Door de opmars van digitale televisie met zijn digiboxen, waarmee programma’s kunnen worden opgenomen, en de mogelijkheid om tv-programma’s te bekijken op laptop of smartphone, gaat het lineair tv-kijken achteruit. De kijker moet zijn favoriete series, films, en programma’s kunnen zien wanneer hij wil en op het toestel dat hij wil. Op die nieuwe markt hebben grote internationale spelers als Netflix, Amazon Prime Video, Apple TV+, en Disney+ zich gestort.

De commerciële omroepen in Vlaanderen worden daardoor in de tang genomen. Als hun programma’s minder rechtstreekse kijkers lokken, heeft dat een weerslag op de tarieven die ze kunnen vragen voor de reclameboodschappen die ze uitzenden. Bovendien worden ze geconfronteerd met nieuwe, machtige concurrenten. Resultaat: hun verdienmodel staat onder druk.

Een logische reactie daarop is ook de technologische opportuniteiten te benutten en eveneens programma’s tegen betaling aan te bieden, om een nieuwe inkomstenbron aan te boren. Als je geld vraagt, moet daar iets tegenover staan. Inhoud is hét middel om de kijkers ervan te overtuigen een abonnement te nemen op een streamingplatform. Het aanbod moet breed zijn, divers en interessant.

Een groot deel van de Vlaamse tv-kijkers is nog te verleiden met lokale inhoud, blijkt uit de kijkcijfers

Eendracht maakt macht. Het is zinvol dat de commerciële omroepen hun krachten bundelen tegen de internationale reuzen. Ze kunnen een sterke troef uitspelen: lokale inhoud. Een groot deel van het publiek in Vlaanderen is daar nog mee te verleiden, blijkt uit de kijkcijfers.

Dat ook Telenet, de telecomgroep achter SBS, mee aan de kar trekt, verbaast niet. Het aanbieden van een honderdtal buitenlandse kanalen is geen overtuigend argument meer waarvoor consumenten een kabelabonnement nemen. En een kabelabonnement is niet langer noodzakelijk om toegang te hebben tot interessant kijkmateriaal. Het kan via vast of mobiel internet. Een significant en groeiend deel van de jongeren doet het zonder klassiek kabelabonnement, blijkt uit de jaarlijkse studie naar het mediagebruik van de Vlaming. De inkomsten van Telenet staan onder druk, er moeten nieuwe worden gezocht.

‘De collega’s’

Voor de VRT heeft de achteruitgang van het lineaire tv-kijken niet meteen financiële implicaties. De openbare omroep haalt het grootste deel van haar middelen uit een overheidsdotatie en haar tv-kanalen zijn geen bron van reclame-inkomsten. Natuurlijk plaatsen de veranderingen in de tv-wereld en in het kijkgedrag ook de VRT voor een uitdaging: hoe vult ze haar publieke opdracht in?

Uiteraard moet de VRT kunnen gebruikmaken van de mogelijkheden die de nieuwe technologieën bieden. Ze moet een website hebben om ook op die manier haar publiek te bereiken. En een streamingplatform, als dat het kanaal is voor het nieuwe tv-kijken.

Er is het argument dat van de kijkers die via de overheidsdotaties al voor de VRT- programma’s hebben betaald, geen tweede keer geld mag worden gevraagd.

Moet dat streamingplatform, VRT NU, gratis zijn? Er is het argument dat van de kijkers die via de overheidsdotaties al voor de programma’s hebben betaald, geen tweede keer geld mag worden gevraagd. Maar evengoed kan je zeggen dat het wel geoorloofd is, omdat het een extra service is. Ook vroeger al herverpakte en commercialiseerde de VRT programma’s als ‘Tik Tak’, ‘De collega’s’ of ‘Beschuldigde sta op’ door ze op dvd te koop aan te bieden.

Wat hoort thuis op het gratis VRT NU-platform en wat niet? Het aanbod moet gevarieerd zijn en aantrekkelijk. Programma’s die via het openbare net zijn uitgezonden, verdienen er zeker een plek. De openbare omroep plaatst er ook aangekochte buitenlandse series, zelfs afleveringen die nog niet op het openbare net zijn vertoond. Daarmee komt de VRT tegemoet aan kijkers die willen bingewatchen.

Maar als de openbare omroep op haar gratis platform een buitenlandse serie plaatst zoals ‘Babylon Berlin’, die ook in het aanbod zit van het te betalen Play-aanbod van Telenet (dat nu in Streamz is opgegaan), kan je gewagen van oneerlijke concurrentie. De VRT moet vanuit haar comfortabele positie waarin ze niet de druk van de markt ondergaat niet met overheidsgeld het leven van de commerciële spelers extra moeilijk maken. Dat behoort niet tot haar publieke opdracht.

Uitdagingen en antwoorden

De veranderingen in de audiovisuele mediasector plaatsen alle actoren voor verschillende uitdagingen, waarop ze een antwoord moeten zoeken. Maar hun belangen lopen niet gelijk. Het kan dus botsen. Of het in het belang van de VRT is dat ze op het Streamz-platform eigen fictiereeksen in primeur aanbiedt, moet de openbare omroep zelf uitmaken. De commerciële partijen in Streamz ijveren daar uiteraard voor, het versterkt hun propositie naar de kijkers. Dat het de VRT extra inkomsten oplevert, kan een argument zijn om het te doen. Maar er kunnen ook argumenten zijn om het niet te doen.

Het behoort niet tot de opdracht van de VRT torpedo’s af te vuren op de reddingssloep waarin de commerciële omroepen zich hebben gehesen.

Het is niet de taak van de VRT een reddingslijn te gooien naar de commerciële tv-groepen. Het is evenmin de taak van de openbare omroep een torpedo af te vuren op de reddingssloep waarin die groepen zich hebben gehesen. In de gewijzigde mediaomgeving dient gezocht naar een nieuwe pax media, die het de diverse spelers mogelijk maakt er met hun verschillende finaliteit te gedijen.

De veranderingen houden serieuze uitdagingen in, maar bieden ook opportuniteiten. Mits het maken van goede afspraken kunnen die optimaal worden benut om tot een rijker media-aanbod te komen in Vlaanderen. Leven en laten leven.

Lees verder