weekboek

CEO: een product met beperkte houdbaarheid

CEO’s komen. En ze gaan steeds vlugger. Want de eisen die aan hen worden gesteld, liggen almaar hoger. En hun trukendoos is niet onuitputtelijk. Weinigen zingen het zo lang uit als Jean-François van Boxmeer bij Heineken.

Het is welletjes geweest, vindt hij. In juni stopt Jean-François van Boxmeer als chief executive officer (CEO) van Heineken. Hij zal die job dan 15 jaar uitgeoefend hebben. Dat is behoorlijk lang, zeker voor een Belg aan het hoofd van een Nederlands bedrijf. Van Boxmeer is nog geen zestig. Hij had er wellicht nog een paar jaartjes bij kunnen doen. Maar het is beter zelf in schoonheid te vertrekken - de resultaten die hij met Heineken heeft geboekt, mogen worden gezien - voor je aan de deur wordt gezet.

De afgelopen weken hebben veel CEO’s van grote bedrijven hun afscheid aangekondigd, al dan niet vrijwillig. Zopas besliste de raad van bestuur van de Franse energiegroep Engie het mandaat van topvrouw Isabelle Kocher niet te verlengen. Ze stond minder dan vier jaar aan het hoofd van het bedrijf. De raad was niet overtuigd van haar strategie en de financiële resultaten waren teleurstellend.

Bij de financiële reus Credit Suisse werd CEO Tidjane Thiam, vijf jaar aan de slag, de deur gewezen. Officieel vertrekt hij ‘in onderling overleg’, zoals dat heet. Een spionageschandaal, waarbij de Zwitserse grootbank enkele van haar toplui en de mensen van de ngo Greenpeace had laten schaduwen door privédetectives, was de aanleiding, hoewel het niet duidelijk is of Thiam daar iets mee te maken had.

De Belg Hans Van Beylen zwaaide in december na minder dan vier jaar vroegtijdig af als CEO van de Duitse lijm- en wasmiddelengroep Henkel. ‘Om dringende familiale redenen.’ Volgens de Britse zakenkrant Financial Times was er een andere reden: de ontgoochelende resultaten van de groep.

Bpost

In het Verenigd Koninkrijk ruimt de Ier Willy Walsh na 15 jaar de baan voor de Spanjaard Luis Gallego als CEO van IAG, de luchtvaartgroep die British Airways, Iberia en Aer Lingus overkoepelt. Andere Britse bedrijven die onlangs van topman wisselden, zijn de oliegroep BP, het medisch bedrijf Smith & Nephew (de topman vertrok er na anderhalf jaar omdat hij vond dat hij te weinig verdiende), de warenhuisketen Tesco en de tabaksreus Imperial Brands.

De adviesgroep PwC berekende onlangs dat de CEO van een groot bedrijf in het Verenigd Koninkrijk gemiddeld 4,6 jaar aan het roer staat. In 2010 was dat nog 8,3 jaar. In de Verenigde Staten houdt de topman van een groot beursgenoteerd bedrijf het gemiddeld 5 jaar vol, tegenover 6 jaar in 2013. De houdbaarheidsdatum van een CEO vermindert.

Een CEO kan uitglijden over een bananenschil.

Een CEO kan uitglijden over een bananenschil. In november vorig jaar ontsloeg de hamburgerketen McDonald’s zijn topman Steve Easterbrook nadat aan het licht was gekomen dat die een relatie had met een medewerker. Dat was in strijd met de richtlijnen van het bedrijf. In 2018 was Brian Krzanich om dezelfde reden opgestapt als CEO van de chipproducent Intel. Hij had een affaire met een onder­geschikte. In de Verenigde Staten knijpen ze geen oogje dicht als de man of vrouw in de hoogste bestuurskamer de gedragscode niet volgt die hij of zij aan de andere werknemers in het bedrijf oplegt.

Een andere reden voor een CEO om te vertrekken is dat hij weggekocht wordt door een prestigieuzer bedrijf, met meer internationale uitstraling, waar hij ook beduidend meer kan verdienen. Dominique Leroy vertrok vorig jaar bij Proximus omdat haar de topjob bij het Nederlandse KPN was aangeboden. Bij die overstap struikelde ze.

Een vertrek kan ook het gevolg zijn van het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd.

In de meeste gevallen echter heeft het vertrek van de CEO te maken met de business zelf. Wie te lang in de job zit, dreigt in routine te vervallen. De uitdaging valt weg. Of de trukendoos van de CEO is leeg. Alles wat op zijn to-dolijstje stond, is afgevinkt: de overname die hij wilde doen, de herstructurering, de strategiewijziging, het hertekenen van de bedrijfsprocessen, het aanzwengelen van de interne groei, een andere commerciële politiek, het aanboren van nieuwe markten, de introductie van nieuwe technologie...

Ofwel komt hij zelf tot die vaststelling. Ofwel doen anderen dat voor hem: de raad van bestuur, de belangrijke aandeelhouders, de beleggers, de financieel analisten, de journalisten. Nieuwe bezems vegen beter. Een nieuwe kapitein op de brug zetten is soms nodig om de onderneming een nieuwe dynamiek te geven.

Superman

Niet elke CEO is een superman of super­woman die van alle markten thuis is en die alle uitdagingen aankan. Gewoonlijk is hij goed in bepaalde dingen en minder goed in andere. De kwaliteiten die de CEO moet hebben, hangen af van de fase waarin het bedrijf verkeert, en van de marktomstandigheden waarmee het wordt geconfronteerd. Voor de CEO van een grote bank is het vandaag belangrijk dat hij een technologieknobbel heeft, terwijl dat tot voor kort absoluut geen vereiste was.

De ene is beter in leiding geven in crisistijden, een andere is de geknipte man voor een groeitraject. Een CEO die zijn medewerkers een aantal jaren enthousiast de ene richting heeft ingestuurd, kan moeilijk plots zeggen dat iedereen de andere kant op moet. Zijn leiderschap is dan niet geloofwaardig meer.

De aandeelhouders, de toezichthouders, de markten en het brede publiek hebben steeds minder geduld.

Het kan ook gewoon dat de CEO de prijs betaalt voor een slecht beleid. Als topman draagt hij de ultieme verantwoordelijkheid. Voor financiële resultaten die zwaar onder de lat blijven, voor een mislukte diversificatie, voor een te duur betaalde overname die teleurstelt, voor het in opspraak komen van het bedrijf in milieuzaken of voor #metoo-toestanden. En zo voort, en zo voort.

In december mocht Dennis Muilenburg zijn boeltje pakken als CEO van Boeing. Een zoenoffer waarmee de Amerikaanse vliegtuigbouwer de smet van het fiasco van de 737 MAX van zich probeert af te wassen. Het nieuwe toestel had het pronkstuk van de Boeing-vloot moeten worden, maar bleek af en toe uit de lucht te vallen.

Het leven aan de top is harder geworden. Het CEO-schap is een veeleisende job. De CEO wordt op de vingers gekeken door de aandeelhouders, de toezichthouders, de markten én het brede publiek. En die hebben allemaal alsmaar minder geduld.

Lees verder