weekboek

De aandeelhouder vliegt enkele banken achteruit

De aandeelhouder speelt zijn bevoorrechte positie in de onderneming kwijt, want zijn belangen moeten voor een stukje wijken voor die van de andere stakeholders. Bedrijven komen in een spel terecht waarin ze op verschillende doelen tegelijk moeten trappen.

Een mens moet mee zijn met zijn tijd. Bedrijven en organisaties ook. Guberna, het Instituut voor Bestuurders, kondigde deze week aan in zijn activiteiten voortaan meer de klemtoon te leggen op de fundamentele vraag wat de rol is van ondernemingen in de samenleving. ‘Enkel aandacht hebben voor het financieel kapitaal volstaat niet meer. Oog hebben voor het menselijk en ecologisch kapitaal wordt even belangrijk’, luidt het.

Guberna hangt zijn huig naar de wind. Sinds enkele maanden wordt in economische middens veel gesproken over wat het doel van een onderneming moet zijn. Zo veel mogelijk winst maken voor de aandeelhouders? Of moet de onderneming ook andere belangen dienen? Nieuwe aanbevelingen over deugdelijk bestuur van de Amerikaanse Business Roundtable, die toppers uit het bedrijfsleven van de VS verenigt, brachten het debat op gang. De Business Roundtable, geleid door Jamie Dimon (CEO van de grootbank JPMorgan Chase), stapte in augustus af van het idee dat ondernemingen vooral bestaan om de aandeelhouders te dienen. Nu klinkt het dat ondernemingen oog moeten hebben voor de belangen van álle stakeholders: aandeelhouders, maar ook de klanten, werknemers, leveranciers en lokale gemeenschappen.

Door zelf te beloven hun leven te beteren willen de bedrijfsleiders voorkomen dat de overheid hen op allerlei extra regels trakteert.

De Amerikaanse bedrijfsleiders antwoorden zo op de groeiende maatschappelijke druk dat ondernemingen zich ook als verantwoorde ‘burgers’ moeten gedragen. Ze moeten respect hebben voor hun werknemers, rekening houden met de impact van hun activiteiten op het milieu, en hun fair deel van de belastingen betalen.

De aanval is de beste verdediging. Door zelf te beloven hun leven te beteren willen de bedrijfsleiders voorkomen dat de overheid hen op allerlei extra regels trakteert. En, zeker voor de CEO’s van beursgenoteerde bedrijven, is het ook een manier om te proberen onder de zware druk van de financiële markten uit te komen.

Verzoenen

Met hun statement hebben de Amerikaanse bedrijfsleiders het thema maatschappelijk verantwoord ondernemen hoog op de agenda geplaatst van de internationale businesscommunity. De Britse zakenkrant Financial Times zette op haar website een digitaal speeltje waarmee iedereen in de schoenen van een bedrijfsleider kan stappen en met een beperkt budget moet proberen vier doelstellingen te verzoenen: het halen van de financiële doelstellingen op korte termijn, het verzekeren van de groei van de onderneming op lange termijn, aandacht geven aan het welzijn van de werknemers en inspanningen doen om de ecologische voetafdruk van het bedrijf te verminderen. Het leert dat het niet zo simpel is iedereen gelukkig te maken.

Het is ook uit eigenbelang dat heel wat CEO’s zich bekeren tot maatschappelijk verantwoord ondernemen.

In Europa, dat een minder radicale vorm van kapitalisme belijdt dan de Angelsaksische landen, denken bedrijven al langer na over maatschappelijk verantwoord ondernemen en zijn de andere ‘stakeholders’ dan de ‘shareholders’ nooit volledig uit beeld verdwenen. KBC publiceert al sinds 2011 behalve zijn financieel jaarverslag ook een ‘Verslag aan de samenleving’. Daarin licht de bank-verzekeraar zijn andere realisaties toe dan de winst die hij maakt voor de aandeelhouders, en die voor de andere stakeholders - klanten, werknemers of burgers - interessant kunnen zijn.

Dat niet langer alleen rare vogels maatschappelijk verantwoord ondernemen prediken, maar ook doorsnee-CEO’s, komt niet omdat die laatsten opeens gewetenswroeging hebben gekregen. Het is een kwestie van eigenbelang. Van de tijdgeest vatten ook. Een onderneming die zich niets aantrekt van de milieuverontreiniging die ze veroorzaakt, die haar werknemers uitbuit of die er zich op beroemt amper belastingen te betalen, riskeert een grote reputatieschade.

Kieskeurig

Een groeiend aantal consumenten laat de producten of diensten van zulke ondernemingen links liggen. Die bedrijven hebben ook moeite getalenteerde jonge werknemers aan te trekken. Die zijn kieskeurig en laten zich niet alleen leiden door het salarisaanbod. Ze willen niet werken in een bedrijf dat de waarden die zij aanhangen met de voeten treedt. Dat kan een hypotheek leggen op de rendabiliteit en de groeimogelijkheden.

Daarbovenop geldt, zeker voor de beursgenoteerde bedrijven, dat de druk van de institutionele beleggers meespeelt. Die eisen, nog altijd, dat de onderneming sterke winsten neerzet, zodat ze een hoog rendement kunnen halen op hun beleggingen. Maar tegelijk willen ze dat de onderneming waarin ze participeren zich maatschappelijk voorbeeldig gedraagt.

Het Noorse staatsoliefonds, een van de grootste beleggers ter wereld, trok zich dit jaar terug uit het aandeelhouderschap van de Belgische plantageholding Sipef omdat het winnen van palmolie in een kwalijk daglicht is komen te staan. Sipef zegt dat het de regels voor duurzame productie respecteert, maar het staatsoliefonds laat zich niet vermurwen. Larry Fink, de topman van de fondsengroep BlackRock die 7.000 miljard dollar onder beheer heeft, riep in zijn jaarlijkse ‘brief’ CEO’s op te tonen hoe ze een positieve bijdrage leveren aan de samenleving. ‘Zijn eigen fondsenmanagers hebben die brief blijkbaar niet goed gelezen’, mopperen sommigen, ‘want ze blijven eenzijdig hameren op de financiële doelstellingen van de bedrijven waarin ze deelnemingen hebben.’

Evenwichtsoefening

Dat is de lastige opgave voor CEO’s: hoever mogen ze, uit ecologische of sociale overwegingen, afwijken van de koers om de best mogelijke financiële resultaten neer te zetten? Hoeveel aandeelhouderswaarde mogen ze opofferen om hun steentje bij te dragen in de strijd tegen de klimaatverandering of om andere maatschappelijke doelstellingen te halen die bovendien moeilijk kwantificeerbaar zijn? Het is een delicate evenwichtsoefening. Mogen de CEO’s eigengereid beslissen in welke mate ze die andere doelstellingen laten meetellen in hun beleid?

Een onderneming is geen ngo.

De Council of Institutional Investors, de belangenvereniging van institutionele beleggers in de VS, heeft al laten weten het niet eens te zijn met de nieuwe beleidsverklaring van de Business Roundtable. ‘Rekenschap afleggen aan iedereen betekent rekenschap afleggen aan niemand.’ Paul Singer, de topman van het activistische hefboomfonds Elliott, zei in het weekblad The Economist dat een hoge return behalen voor bijvoorbeeld pensioenbeleggers eveneens een belangrijk sociaal goed is. Anderen beklemtonen dat een onderneming geen ngo is.

Alleen focussen op financiële aandeelhouderswaarde is niet meer van deze tijd. Een bedrijf heeft ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid. De CEO mag dat echter niet als een goedkoop excuus gebruiken om voortdurend onder de financiële lat te gaan. Het is uiteindelijk aan de aandeelhouders, als eigenaars van de onderneming, om te bepalen hoe en in welke mate hun onderneming die maatschappelijke - en ecologische en sociale - verantwoordelijkheid invult. Dat kan worden vastgelegd in een ondernemingscharter. Het voor de hand liggende orgaan om toe te zien op de naleving daarvan is de raad van bestuur.

Lees verder