nieuwsanalyse

De kanaries in de financiële koolmijn

Modellen van het Italiaanse lingeriemerk La Perla. Beleggingsgroep H20 was een gretige afnemer van hoogrentende maar risicovolle obligaties ervan. ©AFP

Een dode kanarie. Een tweede. Nu nog een. Beleggingsfondsen die in de problemen komen. Het duidt erop dat een explosief gas zich ophoopt in sommige mijngangen van het financieel systeem.

Help, het fonds maakt water! De Britse beleggingsgroep H2O kreeg deze week te maken met een run op enkele van haar fondsen. Beleggers trokken 5 miljard euro terug nadat de financiële blog Alphaville had uitgebracht dat de beheerder Bruno Crastes zwaar had ingezet op illiquide schuldpapier van bedrijven en vehikels van de Duitse zakenman Lars Windhorst. Die werd ooit door de voormalige Duitse bondskanselier Helmut Kohl een ‘Wunderkind’ genoemd, maar reed sindsdien een hobbelig parcours.

Belangenconflict

Windhorst was betrokken bij enkele faillissementen en zat onder meer aan boord van het ter ziele gegane Air Berlin. Op een of andere manier manifesteert hij zich telkens opnieuw. Vorig jaar werd hij via zijn Nederlandse investeringsmaatschappij Sapinda eigenaar van het Italiaanse luxe- en lingeriemerk La Perla. Van een obligatie-uitgifte van 500 miljoen euro van La Perla met een coupon van 7,25 procent - wat aanduidt dat de obligatie erg risicovol is - had H2O 300 miljoen euro in zijn fondsen genomen. Crastes trad onlangs ook toe tot de adviesraad van Tennor Holding, de nieuwe naam van de investeringsmaatschappij van Windhorst. Een joekel van een belangenconflict.

De onthullingen van Alphaville, die ruime weerklank kregen in Financial Times, troffen de Franse zakenbank Natixis, van wie H20 een filiaal is, midscheeps. Natixis zag zijn aandeel met 15 procent zakken, 2 miljard euro beurswaarde ging in rook op. Operatie schadebeperking diende gelanceerd: H20 dumpte een deel van de Windhorst-activa, beloofde het resterende deel over te hevelen naar een apart vehikel - een soort bad bank -, Crastes nam ontslag uit de adviesraad van Tennor, en Natixis kondigde aan een audit te zullen uitvoeren bij H2O.

De Antwerpse vermogensbeheerder Merit Capital heeft ook fondsen van H2O en schuldpapier van La Perla opgenomen in sommige van zijn fondsen.

Ook Morningstar, gespecialiseerd in het beoordelen van fondsen, komt bekaaid uit het verhaal. Meteen na de onthullingen van Alphaville schorste Morningstar zijn rating van een van de sterfondsen van H2O, later deze week werd de waardering verlaagd ‘wegens een te lakse risicocontrole’. De conclusie is dat Morningstar zelf niet had opgemerkt dat er iets scheef zat.

Terzijde: de Antwerpse vermogensbeheerder Merit Capital, sinds 2018 in handen van het Britse Duet, heeft ook H2O-fondsen en obligaties van La Perla opgenomen in enkele van zijn fondsen.

Orakel

De crisis bij H2O staat niet alleen. Eerder deze maand kwam in het VK het Woodford Equity Income Fund in de problemen. Dat is een fonds van de sterbeheerder Neil Woodford - ‘het Orakel van Oxford’ - die na een succescarrière bij de fondsenreus Invesco voor eigen rekening was begonnen. Toen beleggers uit het fonds wilden stappen na tegenvallende resultaten, bleek dat Woodford hen niet kon terugbetalen omdat hij te zwaar had belegd in illiquide instrumenten die hij niet snel te gelde kon maken. Woodford moest de terugbetalingen uit het fonds bevriezen.

De affaire leidde tot felle kritiek op de Britse toezichthouder Financial Conduct Authority (FCA), die verweten werd de gang van zaken bij het fonds niet nauwgezet te hebben gevolgd. De Europese regels schrijven voor dat een fonds als dat van Woodford ten hoogste 10 procent van zijn activa mag beleggen in niet-beursgenoteerde instrumenten. Woodford had daar een oplossing voor gevonden door sommige van de activa die hij in zijn fondsen stak te laten noteren op de beurs van Guernsey. Formeel was hij zo in orde, maar het maakte zijn fonds helemaal niet liquider. ‘Als het VK uit de Europese Unie vertrekt, winnen we onze vrijheid terug om zelf de regels te bepalen en zullen zulke ongelukken niet meer gebeuren’, verdedigde FCA-topman Andrew Bailey zich.

Paniek

En vorig jaar was er een schandaal bij een fonds van de Zwitserse beleggingsgroep GAM, waar een fondsbeheerder zijn financiële boontjes in grote mate te week had gelegd op een Australische financier en een Indiase staalmagnaat. De beheerder maakte van zijn fonds de geprivilegieerde bankier van hun projecten. Toen de GAM-top dat ontdekte, werd de fondsbeheerder ontslagen zonder veel uitleg naar de buitenwereld, ontstond paniek bij de beleggers en moest het fonds worden geliquideerd.

De extreem lage rente leidt ertoe dat sommige fondsbeheerders zwaar inzetten op risicovolle activa.

Het gaat om drie incidenten in korte tijd. Drie dode kanaries in hun kooitje die duidelijk maken dat zich een explosief gasmengsel ophoopt in bepaalde mijngangen van het financieel systeem. De extreem lage rente, een gevolg van het goedkopegeldbeleid van de centrale banken, verleidt fondsbeheerders die willen uitpakken met een hoog rendement tot beleggingen in risicovollere en vaak illiquidere activa die meer opbrengen - zolang het niet misloopt. Maar als te veel van de beleggers in hun fondsen tegelijk naar de uitgang willen, rijst een probleem.

Kettingreactie

De moeilijkheden bij enkele fondsen hebben voorlopig niet tot een vertrouwensschok geleid in de financiële sector. Maar wat als binnenkort iets dergelijks voorvalt bij een van de grote spelers genre BlackRock, Vanguard of Fidelity? Dan kan een gevaarlijke kettingreactie op gang komen. De grote beleggingsfondsen zijn schaduwbanken die door de financieeltoezichthouders minder nauwgezet worden gecontroleerd dan de banken. Maar door hun omvang hebben ze ook een groot belang in het financieel systeem en kunnen ze als het misloopt de stabiliteit in het gedrang brengen. Wat bij GAM, Woodford en H2O gebeurd is, moet een waarschuwing zijn voor de toezichthouders.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie