weekboek

De moeilijke geboorte van een nieuwe bank

Wie onderneemt, ook als dat in de financiële sector is, verdient waardering en aanmoediging. Maar een bank is geen gewone start-up. Daarom mag de lat waar NewB over moet springen hoog worden gelegd.

Een belangrijke horde is genomen. De initiatiefnemers voor de oprichting van de nieuwe bank NewB zijn erin geslaagd 35 miljoen euro in te zamelen. Dat was een eerste voorwaarde die de financieeltoezichthouder had gesteld om zich voort over het dossier te buigen. Maar de koers is nog niet gelopen. De banklicentie is nog niet binnen. Of NewB die krijgt, hangt onder meer af van het oordeel van de Nationale Bank: is het businessplan robuust, de kapitaalstructuur voldoende stevig, hebben de voorgestelde bestuurders de nodige kennis en ervaring om een bank te leiden?

Het idee om een nieuwe bank op te richten ontstond bij enkele middenveldorganisaties en ngo’s na de bankencrisis van 2008. De grote Belgische banken waren toen in zware financiële problemen gekomen omdat ze zich in allerlei rare avonturen hadden gestort. Er is nood aan een bank die terugkeert naar de basisprincipes van het bankieren en die ethische principes daarbij hoog in het vaandel draagt, luidde het. Heel wat grootbanken gaan op dat vlak inderdaad geregeld uit de bocht, getuige de vele schandalen die de voorbije jaren aan de oppervlakte kwamen. Het Nederlandse ING schikte deze week nog met de Italiaanse jusititie in een witwaszaak en betaalt een boete van 30 miljoen euro - het bedrag dat NewB nodig had om zijn plannen te kunnen voortzetten.

Een bank, nog een? Het bankenlandschap in België is al druk bevolkt en de felle concurrentie weegt op de winstgevendheid. Een instantie als het IMF pleit daarom voor minder banken in ons land, bijvoorbeeld door een krachtenbundeling. En die vindt plaats: Crelan bereikte onlangs een akkoord om AXA Bank over te nemen, Bank Nagelmackers staat in de etalage. Dat neemt niet weg dat de mogelijke oprichting van een nieuwe bank toegejuicht dient te worden. Als de toetreding van nieuwe spelers op de markt onmogelijk wordt gemaakt, is dat een rem op de innovatie. Wie gaat de traditionele banken dan nog kittelen, hun praktijken in vraag stellen? Ze moeten uitgedaagd kunnen worden.

Slachtoffer

Waarom wordt de lat voor nieuwkomers dan zo hoog gelegd? Dat is een rechtstreeks gevolg van de bankencrisis van 2008. De regels voor de banken zijn sindsdien aanzienlijk aangescherpt, op verschillende vlakken, en de instellingen worden aan een strenger toezicht onderworpen. Helemaal terecht. Maar het maakt wel dat NewB voor een stuk het slachtoffer is van een crisis waarop het net een antwoord wil bieden.

Sommigen vinden dat de strenge eisen waaraan NewB wordt onderworpen, net als de scepsis over de pogingen een bank op te richten, overdreven zijn. Ze voeren aan dat start-ups net alle kansen moeten krijgen en aanmoediging verdienen. Maar een bank is geen gewone onderneming. Ze riskeert niet alleen het geld van haar aandeelhouders, maar ook dat van haar spaarders. En precies om die spaarders te beschermen zijn strengere regels op hun plaats.

De uitdagingen die NewB wachten als het een bankvergunning krijgt, zijn niet gering. De winstgevendheid van de banken staat onder druk door de extreem lage rente. Vooral de instellingen die een beperkt aantal activiteiten hebben, en dus een beperkt aantal mogelijke inkomstenbronnen, hebben het moeilijk. De uitgebreide reglementering en het strenge toezicht zadelen de banken op met aanzienlijke kosten, die voor kleinere banken zwaarder te dragen zijn dan voor grote. De banken zitten volop in een digitale revolutie, en die vergt belangrijke investeringen. Het is voor kleinere spelers een hele opgave de grotere spelers op dat vlak bij te houden. 

Het kan dat er een pBovendien moeten ze straks ook nog het hoofd bieden aan de Facebooks, Amazons en Apples van deze wereld als die beginnen met het aanbieden van financiële diensten.lekje blijft voor nichespelers. Voor banken die niet de ambitie hebben voorop te lopen met scherpe tarieven, een uitgebreid aanbod of de meest gesofisticeerde digitale toepassingen, maar die inzetten op een ander uniek verkoopargument. Zoals een consequente ethische opstelling, in alle aspecten van hun business. Het is best mogelijk dat daar een markt voor is, dat daar een community rond gebouwd kan worden. Maar ook voor zulke banken bestaat de uitdaging erin voldoende rendabel te zijn. Anders is hun geen lang leven beschoren.

De uitdagingen waarvoor NewB staat als het een bankvergunning krijgt, zijn niet gering.

Er zijn overigens al banken die zich als ‘anders’ profileren. Triodos Bank, dat zich toelegt op het financieren van groene en duurzame projecten. Of VDK Bank, dat aanleunt bij de Gentse christelijke werknemersbeweging arbeidersbeweging, en zich aanprijst als een duurzame, ethische en faire bank.

In ons land zijn nog banken geweest, grote zelfs, die de klemtoon legden op hun sociaal karakter. Zoals Bacob, de bank van de christelijke werknemersbeweging. Of Codep Spaarbank, dat aanleunde bij de socialistische zuil. Maar het bleek moeilijk dat sociale karakter te combineren met een commerciële banklogica. Bacob Bank ging op in Dexia Bank België, het huidige Belfius, en Codep werd eerst samengevoegd met Bank Nagelmackers en later verkocht aan de Nederlandse groep Delta Lloyd. Daarna werd het Chinese Anbang de eigenaar. Nu staat de bank weer te koop.

Is wat vroeger moeilijk was nu wel mogelijk? Het kan. Soms slaat de slinger weer de andere kant uit.

Een ander delicaat punt in de opzet van New B is de coöperatieve structuur. Het is geen geheim dat de Nationale Bank daar als toezichthouder geen fan van is. Omdat het heel lastig is snel het kapitaal van coöperatieve banken te versterken als dat in crisissituaties nodig is. Geen enkele bank in ons land heeft het statuut van een coöperatieve vennootschap. Crelan noemt zich wel een coöperatieve bank, maar is een naamloze vennootschap, met coöperatieve kassen als aandeelhouder. NewB kan natuurlijk ook voor zo’n getrapte structuur opteren, als dat nodig is om de zegen van de Nationale Bank te krijgen.

De initiatiefnemers van NewB pakken nu trots uit met de belangrijke slag die ze hebben thuisgehaald door, enigszins tegen de verwachtingen in, 35 miljoen euro op te halen. Maar gemakkelijk was dat niet. De belangstelling bij de particulieren was lauw, kan afgeleid worden uit het schaarse publiek op de roadshows die de bank organiseerde. NewB ging daarom aankloppen bij publieke en semipublieke overheden. Politieke contacten werden aangesproken. Het Brusselse Gewest zegde geld toe, de Waalse overheid ook, net als de Franstalige universiteiten UCL en ULB. Dat doet de claim teniet dat bij de overheid en in het onderwijs al tot op het bot bespaard is.

Gemeenten

Er werden mails gestuurd naar gemeentebestuurders om hen aan te porren met gemeentegeld over de brug te komen. Dat de gemeenten in ons land veel geld hebben verloren aan de ondergang van Dexia, waarin ze aandeelhouder waren via de Gemeentelijke Holding, is een les die blijkbaar al vergeten is.

Het zou interessant zijn te weten hoeveel van de 35 miljoen euro voor NewB afkomstig is van particulieren, en hoeveel van publieke en semipublieke instanties. Akkoord, de grootbanken in ons land, too big to fail, werden in de bankencrisis ook overeind gehouden met miljarden euro belastinggeld. Dan moeten we er geen te groot probleem van maken dat een kleine bank ook wat centen krijgt toegestopt. Om een initiatief te steunen dat de sympathie heeft van enkele politici. Al is dat geen kerntaak voor een overheid.

Wie zijn spaargeld aan NewB toevertrouwt, moet zich een oordeel vormen of de bank voldoende veilig is. De spaarders zijn wel beschermd door het depositowaarborgfonds. Dat wordt vooral gestijfd met bijdragen van de vermaledijde grootbanken. Zij houden dus de spaarders van NewB een paraplu boven het hoofd.

Maar wie als coöperant in het kapitaal van NewB stapt, heeft die bescherming niet. Dat is risicokapitaal. Als het misloopt, moet hij dus niet jammeren en bij de overheid om een schadeloosstelling bedelen. Want dat is intussen de duidelijke regel in Europa: als een bank in moeilijkheden komt en ten onder dreigt te gaan, worden de spaarders gered. De aandeelhouders niet.

Lees verder