weekboek

De valse baten van een natuurramp

Senior writer

Een kapot raam laten herstellen levert de glazenmaker omzet en een inkomen op. Maar voor de economie brengt het geen voordeel. Hetzelfde geldt voor de extra consumptie en investeringen na de overstromingsramp in Wallonië. Vernieling brengt geen winst.

Een aantal handelaars in Wallonië mag de komende weken een stroom van klanten verwachten. Mensen die door de overstromingsramp have en goed zijn kwijtgespeeld, zullen bij hen binnenstappen om nieuwe spullen te kopen. Dat levert de IKEA-winkel in Luik zo goed als zeker extra klandizie op. De ketens die huishoudapparaten verkopen, leggen in hun magazijnen het best ook een grotere stock aan. De autodealers, zowel van nieuwe als tweedehandswagens, zullen goede zaken doen. Het wordt druk in de doe-het-zelfwinkels en bij de leveranciers van bouwmaterialen. Vaklui zoals metselaars, schilders en behangers, loodgieters en elektriciens zullen erg bevraagd worden. Wie zijn caravan door het water zag worden weggespoeld, overweegt misschien een nieuwe te kopen.

Het zijn maar enkele voorbeelden. De tonnen afval en puin die nu worden afgevoerd, geven een idee van de vervangingsbehoeften. Die zijn groot. Wallonië mag een consumptiegolf verwachten.

En een investeringsgolf. Huizen moeten worden heropgebouwd, wegen en bruggen dienen te worden hersteld, rivieroevers versterkt. Nutsvoorzieningen zoals het elektriciteits-, het gas- en het waternet moeten worden gerepareerd. Op sommige plaatsen dient de spoorinfrastructuur te worden vernieuwd. RESA, de beheerder van het gas- en elektriciteitsnet in de provincie Luik, raamt de reparatiekosten op 65 miljoen euro. De spoornetbeheerder Infrabel spreekt van 40 tot 50 miljoen euro voor de herstelwerken.

Waar komt het geld daarvoor vandaan? De schade die de gezinnen hebben geleden, zal voor een deel worden vergoed door de verzekeringsmaatschappijen - daar dienen verzekeringen voor. Ze kunnen voor een stukje rekenen op giften of ze moeten hun eigen spaarpot aanspreken. Misschien trekt Europa zijn portefeuille open, tenminste voor het herstel van de publieke infrastructuur. En de Waalse regering lanceerde deze week een eerste plan van 2 miljard euro voor heropbouw.

De extra consumptie- en investeringsgolf zal de economie in de regio een zetje geven. Het levert extra activiteit op, jobs en inkomens. Het is best mogelijk dat dit de schade die de waterramp toebracht aan de economische groei meer dan compenseert. ‘Herbouw creëert nieuwe economische welvaart’, klinkt het.

Schoenmaker

Op het eerste gezicht lijkt dat inderdaad zo. Bij nader toezien moet dat toch flink worden genuanceerd. In zijn essay ‘Ce qu’on voit et ce qu’on ne voit pas’ uit 1850 doorprikte de Franse econoom Frédéric Bastiat die stelling al in wat sindsdien bekendstaat - te weinig, blijkbaar - als de misvatting van het gebroken vensterglas, la vitre cassée.

Bastiat geeft het voorbeeld van burger Jacques Bonhomme, wiens onvoorzichtige zoon een vensterglas breekt. Hij moet het laten vervangen en dat kost hem 6 francs. De glazenmaker en de glasindustrie verdienen eraan. Dat is wat men ziet. Wat men niet ziet, is dat Bonhomme nu zijn geplande aankoop van een paar nieuwe schoenen moet uitstellen. De schoenmaker krijgt een potentiële klant niet over de vloer en ziet een inkomen aan zijn neus voorbijgaan, en de leerlooiers zijn mee de dupe.

Bastiat, die ook zetelde in de Assemblée nationale, het Franse parlement, hekelt de lui die claimen dat er ook iets goeds zit in zulke accidenten, omdat ze de economie doen draaien. En hij maakt zich boos op een tijdgenoot die in detail berekend had dat de industrie baat had bij een grote brand die Parijs had geteisterd, omdat tal van huizen heropgebouwd moesten worden. Het antwoord van Bastiat is duidelijk: ‘Destruction n’est pas profit!’

‘Ziehier het verschil tussen een slechte en een goede econoom’, schrijft Bastiat in zijn essay. ‘De eerste houdt het bij de effecten die hij ziet, de tweede neemt ook de effecten die men moet voorzien in rekening.’ De Fransman introduceerde met zijn beschouwingen over het gebroken vensterraam het cruciale begrip ‘opportuniteitskost’ in de economie. Kiezen is verliezen. Het ene doen betekent dat men een andere opportuniteit niet grijpt of kan grijpen.

De heropbouw die in Wallonië zal plaatsvinden, brengt inderdaad extra economische activiteiten op gang De gerenoveerde of heropgebouwde woningen zullen wellicht in een aantal gevallen meer comfort bieden en meer waard zijn. Het herstel van de infrastructuur, als het niet tot oplapwerk beperkt blijft, zal de kwaliteit ervan naar een hoger niveau tillen. Dat neemt niet weg dat het grootste deel van het geld en van de inspanningen gewoon gaat naar het vervangen van wat vernield is. De economische baat zou veel groter zijn als het geld productiever werd besteed, bijvoorbeeld aan de aanleg van nieuwe bedrijventerreinen of woonwijken, aan extra tramlijnen in de steden, aan onderzoek en ontwikkeling.

De overstromingen hebben een deel van de kapitaalvoorraad van gezinnen, bedrijven en overheid in Wallonië vernietigd.

De overstromingsramp heeft een deel van de kapitaalvoorraad van gezinnen, bedrijven en overheid in Wallonië vernietigd. Die weer aanvullen gaat gepaard met economische activiteit. Noem het welvaartscreatie, zo je wil. Maar het is veeleer welvaartshercreatie. Want het is vooral het weer op peil brengen van het kapitaal dat verloren is gegaan. ‘La société perd la valeur des objets inutilement détruits.’

Kerncentrales

Maar dat vernielingen, al dan niet door natuurrampen, ook economische voordelen opleveren, is een verhaaltje dat graag verteld wordt. ‘De ontmanteling van de kerncentrales en de berging van het nucleaire afval creëren duizenden jobs in eigen land’, claimde federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) vorig maand. Als je haar moet geloven, levert het ons land een economische bonanza op.

Er is iets waar ze gemakkelijkheidshalve aan voorbijgaat, iets ‘ce qu’elle ne voit pas’: het stilleggen van een niet onaanzienlijke industriële activiteit die de elektriciteitsopwekking in de kerncentrales, het verlies van een paar duizend banen daar, van een belangrijke hoeveelheid kapitaalgoederen die eensklaps alleen nog schrootwaarde heeft of minder. Zoals Bastiat schrijft: ‘Il est absurde de voir un profit dans une destruction.’

De federale regering meent dat België de expertise die wordt verworven bij de ontmanteling van de kerncentrales later kan exporteren naar andere landen als die ook beginnen met het afbreken van hun kerncentrales. Ze verwijst daarvoor naar cijfers van de Europese Commissie die schatten dat dit een business kan worden van 400 miljard euro. Misschien kan de nv Belgische Nucleaire Afbraakwerken daar inderdaad een graantje van meepikken. Zoals de glazenmaker van Bastiat profijt haalde uit de gebroken vensterramen. Maar de bredere economische realiteit is dat dit geen welvaart schept.

Lees verder