weekboek

Ene bank doet de andere den duvel aan

Senior writer

Met haar goedkopegeldbeleid en negatieve depositorente veegt de Europese Centrale Bank (ECB) de rentebaten weg van de commerciële banken en maakt ze het hen bijzonder moeilijk. De bankiers beginnen steeds luider te morren.

Waar moeten de banken heen met het geld dat spaarders hen toevertrouwen? Beleggen in staatsobligaties? Het rendement op Belgische overheidsobligaties is negatief: -0,8 procent voor papier op 2 jaar, -0,25 procent voor papier op 10 jaar. Ze kunnen het geld ook deponeren bij de Europese Centrale Bank (ECB). Dan kost het hen 0,4 procent, of 7,5 miljard euro per jaar voor alle banken in de eurozone samen. Als die banken verplicht worden een rente van ten minste 0,11 procent te betalen op de spaarrekeningen, zie je meteen dat het niet mogelijk is zo winst te maken. En dan moeten de kosten nog worden gedekt, van de gebouwen over het personeel tot de informatica.

Woonkredieten

Bedrijfskredieten toekennen is een andere mogelijkheid, die brengen nog wat op. Maar de kredietvraag van de bedrijven is op een bepaald ogenblik voldaan. Banken moeten ook rekening houden met het kredietrisico - ze werken met het geld van de spaarders -, en hoe langer hoe meer financieren de grotere bedrijven zich rechtstreeks op de kapitaalmarkt.

Een andere manier om nog rente-inkomsten te genereren is via het verstrekken van woonleningen. Door de concurrentie tussen de banken zijn de tarieven daar ook laag: 1,2 procent vast voor een krediet op 20 jaar. Dat de rentemarge erop bescheiden is, kunnen banken wel compenseren door meer woonkredieten te verkopen.

Door een rem te zetten op het verlenen van woonkredieten sluit de Nationale Bank nog een levenslijn van de banken af.

Maar nu wordt ook die levenslijn voor de Belgische banken door de Nationale Bank (NBB) afgesneden. Als prudentiële toezichthouder wil ze dat de banken terughoudender worden met het geven van woonkredieten, deelde ze donderdag mee. Op die manier wil de NBB vermijden dat de banken een te grote blootstelling aan de vastgoedmarkt opbouwen en aan schulden van gezinnen. Want dat, oordeelt ze, kan hun financiële stabiliteit bedreigen.

Het wordt de banken zo wel heel lastig gemaakt. Een belangrijke inkomstenbron wordt drooggelegd. Ze moeten noodgedwongen op zoek naar andere. BNP Paribas Fortis-topman Max Jadot meldde deze week dat zijn bank niet uitsluit de tarieven voor allerlei bankdiensten volgend jaar te verhogen, om de dalende rente-inkomsten te compenseren. En KBC-CEO Johan Thijs zei het niet met zoveel woorden, maar dat de rentebaten minder vlot binnenstromen, heeft meegespeeld bij de beslissing de komende drie jaar 1.400 banen bij KBC te schrappen.

De oorzaak van de moeilijke renteomgeving waarin de banken moeten werken, is het goedkopegeldbeleid van de ECB en andere centrale banken. De ECB sloeg dat pad in in 2012 om de eurocrisis te bezweren. Vorig jaar zag het er even naar uit dat de ECB zou terugkeren naar een orthodoxer monetair beleid. Maar dat lijkt van de baan nu de economie in de eurozone weer in woeliger water zit. Het ziet ernaar uit dat de banken nog een hele poos moeten leven met een extreem lage of zelfs negatieve rente.

Wanhopig

Het maakt hen wanhopig. Omdat veel banken in 2008 met belastinggeld en noodkredieten van de ECB overeind gehouden moesten worden, durfden ze lang niet kritisch te zijn voor de politieke en monetaire beleidsmakers. Maar dat verandert. Het ongenoegen bij de topbankiers is zo groot dat het gemor almaar luider klinkt.

Het heeft er alle schijn van dat in het goedkopegeldbeleid de wet van de dalende meeropbrengsten begint te spelen.

Deutsche Bank-CEO Christian Sewing waarschuwde deze week op een conferentie in Frankfurt dat een verdere verlaging van de rente - de kans is groot dat de ECB donderdag de stap zet - tot een splitsing leidt in de samenleving: tussen de mensen die daar voordeel bij hebben en zij die de prijs betalen - de spaarders. Hij voegde eraan toe dat weinig economen geloven dat geld nóg goedkoper maken de economie baat brengt. Het heeft er inderdaad alle schijn van dat de wet van de dalende meeropbrengsten volop begint te spelen en dat het verder verlagen van de negatieve rente meer nadelen dan voordelen heeft voor de economie.

De krant Financial Times publiceerde zopas nog een opiniestuk van de Britse bankeconoom Huw van Steenis, tot voor kort in dienst van de Bank of England, met als titel ‘Why central bankers may be hurting rather than helping lenders’. Dat werd op Twitter gedeeld door de Italiaan Lorenzo Bini Smaghi, nu voorzitter van de Franse grootbank Société Générale, maar van 2005 tot 2012 lid van het directiecomité van de ECB.

Accident

Het gerucht gaat dat de ECB denkt aan maatregelen om het leed voor de banken te verzachten, als ze beslist de rente verder te verlagen. Maar dat ECB-voorzitter Mario Draghi in de laatste maanden van zijn ambtstermijn afstapt van zijn beleidslijn is uitgesloten. Daarvoor is hij te overtuigd van zijn grote gelijk. Zijn aangewezen opvolgster Christine Lagarde zei deze week tijdens een hoorzitting in het Europees Parlement de koers van Draghi te zullen aanhouden. De rente zal nog een hele poos bijzonder laag blijven.

De bankiers mogen luid weeklagen, de kans dat hun bede wordt verhoord, is klein. Of er moet eerst een majeur accident gebeuren met een bank.

Lees verder