nieuwsanalyse

Knecht van twee meesters

Wie Koen Van Gerven wil opvolgen, neemt best dit devies ter harte: bezin voor je begint. ©Jonas Lampens

De topman van een beursgenoteerde overheidsonderneming is een knecht die twee meesters moet dienen. En die durven wel eens tegengestelde orders uit te vaardigen.

Koen Van Gerven is in februari volgend jaar geen kandidaat voor een tweede termijn als CEO van Bpost, kondigde hij aan. De afgelopen zes jaar heeft hij geen onberispelijk parcours gereden. Tegelijk heeft hij zich niet zo onmogelijk gemaakt dat een hernieuwing van zijn mandaat er niet in zat. Maar hij bedankt ervoor.

Weinig van de topmanagers in overheidsbedrijven eindigen er in schoonheid.

Een overheidsbedrijf leiden is geen eenvoudige job. Weinig topmanagers eindigen er in schoonheid. Pierre Godfroid werd als CEO van Sabena door de vakbonden buitengestaakt. Bessel Kok, die de overheidsadministratie RTT omvormde tot het bedrijf Belgacom, moest vertrekken na een hanengevecht met de politiek benoemde voorzitter van zijn raad van bestuur, Benoît Remiche. Didier Bellens zat er vaak op ramkoers met sommige bestuurders, kreeg wel een tweede mandaat, maar werd uiteindelijk door de regering-Di Rupo ontslagen.

Bij de NMBS gooide Christian Heinzmann rond de eeuwwisseling al na een paar dagen de handdoek. Karel Vinck, die nochtans een ijzersterke reputatie had opgebouwd als manager in de privésector bij onder meer Bekaert en Umicore, hield het er minder dan drie jaar vol. De topambtenaar Frank Van Massenhove was nog maar net door de regering aangeduid als nieuwe NMBS-baas of hij liet al weten dat hij om gezondheidsredenen die trein zou moeten laten passeren. Frans Rombouts, die van De Post een commercieel bedrijf moest maken, werd na twee jaar door de regering aan de deur gezet omdat hij kleine onrendabele postkantoren wilde sluiten. Wie zich kandidaat wil stellen om Van Gerven op te volgen, neemt best dit devies ter harte: bezin voor je begint.

Verdeel en heers

Koen Van Gerven kan moeilijk zeggen dat hij in 2014, toen hij de job aanvaardde, een stap in het onbekende zette. Hij was al acht jaar aan de slag bij Bpost, was er lid van het directiecomité. Hij kende het bedrijf, de complexiteit ervan, de macht die de vakbonden er hadden. Hij wist voor welke grote uitdagingen Bpost stond. En hij wist ook dat het met de overheid als meerderheidsaandeelhouder niet altijd gemakkelijk kersen eten is. Hoewel hij dat misschien toch wel enigszins onderschat heeft. Voor Bpost in juni 2013 naar de beurs trok, had het bedrijf de investeringsmaatschappij CVC als grote aandeelhouder naast de overheid. Die kon tegengewicht bieden als de politici zich te veel wilden bemoeien. Met het vertrek van CVC speelde het management van Bpost die verdedigingslinie kwijt. In de plaats van CVC kwam een veelheid van particuliere en institutionele aandeelhouders. Voor de overheid als meerderheidsaandeelhouder maakte dat de zaken wat gemakkelijker. Verdeel en heers.

De autonomie van de autonome overheidsbedrijven was/is een illusie.

Sabena, de NMBS, Bpost, Belgacom heetten ‘autonome’ overheidsbedrijven te zijn. Maar die autonomie was/is een illusie, met politiek benoemde directeurs en bestuurders en met de overheid als enige aandeelhouder of als hoofdaandeelhouder. Voor Bpost en Belgacom - nu Proximus - is dat enigszins veranderd toen de overheid een deel van de aandelen van die bedrijven naar de beurs bracht. Nu moet de overheid er rekening mee houden dat in die bedrijven de regels gerespecteerd dienen te worden die gelden voor beursgenoteerde bedrijven. Regels die gaan over het misbruik van voorkennis, koersmanipulatie, transparantie, informatieverplichtingen, deugdelijk bestuur, openheid over de vergoedingen van de directieleden en de bestuurders, en zo meer.

Het plaatst de toplui van die bedrijven in een lastige positie. Ze moeten enerzijds in hun beleid de logica volgen van de financiële markten. Anderzijds kunnen ze zich niet losmaken van de politieke logica. Die twee zijn dikwijls moeilijk te verzoenen. De beurslogica schrijft voor dat Bpost zijn kosten moet terugdringen, bijvoorbeeld door de postbedeling anders te organiseren. Maar het verminderen van het aantal postrondes lokt politiek protest uit, en dat maakt dat de overheidsaandeelhouder er niet van wil weten. Een samengaan van Bpost met PostNL is volgens de beurslogica een goed idee. Maar als de prijs daarvoor is dat het hoofdkwartier van de fusiegroep in Nederland gevestigd wordt, stuit dat op een njet van de Belgische regering.

Commentaren

Een manager van een bedrijf heeft af te rekenen met zijn aandeelhouders - familiale of andere -, met de vakbonden en met belangenorganisaties zoals Test Aankoop of milieuverenigingen. De topman van een beursgenoteerd bedrijf krijgt bovendien commentaren van institutionele beleggers, financieel analisten en economische journalisten, die het allemaal beter weten. Als de onderneming dan ook nog de overheid als meerderheidsaandeelhouder heeft, willen alle politieke partijen, hun parlementsleden en hun ministers eveneens hun zeg hebben. En de man in de straat. Niet geheel onterecht, want onrechtstreeks is die ook aandeelhouder.

Erg vermoeiend allemaal. Waarvoor doet zo’n CEO het nog? Koen Van Gerven heeft ervaring als bankier, als topman van een hr-groep, als CEO van een beursgenoteerd overheidsbedrijf. Hij kan die ter beschikking stellen van andere bedrijven, als bestuurder. Onafhankelijk bestuurder. Hij zal een veel rustiger leven hebben en er financieel niet zo geweldig op achteruitgaan.

Lees verder

Advertentie
Advertentie