weekboek

Leveranciers van jobs laten zich duur betalen

Senior writer

Bedrijven beschikken over een doelmatig instrument om de overheid onder druk te zetten: jobs. Hoe meer jobs ze kunnen inzetten, hoe sterker het drukkingsmiddel. Sommige bedrijven aarzelen niet om die hefboom maximaal te exploiteren.

De Spaanse treinbouwer Talgo belooft een fabriek te bouwen in Schotland, goed voor duizend jobs, als hij de aanbesteding wint voor de levering van treinstellen voor nieuwe hogesnelheidslijnen in het Verenigd Koninkrijk. Het contract is 2,7 miljard pond (3 miljard euro) waard. Het zal wel bijzonder lucratief zijn, als het bedrijf daarvoor speciaal een fabriek wil neerpoten. De investering die dat vergt, heeft Talgo natuurlijk in zijn biedprijs verrekend. Zou het niet beter gewoon zijn treinen goedkoper aanbieden? De Spanjaarden zijn niet van gisteren, ze weten dat beleidsmakers die over de offerte beslissen bijzonder gevoelig zijn voor het argument jobs, jobs, jobs. Een nieuwe fabriek en duizend arbeidsplaatsen zijn een veel zichtbaardere trofee waarmee politici kunnen uitpakken dan een eenmalige korting. Die is zo vergeten.

Bij zulke miljardenbestellingen kunnen overheden de bedrijven die ernaar meedingen tegen elkaar uitspelen. Die goochelen dan ook met economische compensaties. De drie defensiebedrijven die in de running waren voor de levering van nieuwe gevechtsvliegtuigen aan het Belgische leger - een order van 3,6 miljard euro - spanden zich allemaal in om in de media in de verf te zetten wat ze in petto hadden voor de Belgische economie. Over de kwaliteiten van hun toestellen spraken ze amper. De keuze van onze regering viel op de F-35 van het Amerikaanse Lockheed Martin. Het levert België een economische return van 3,6 miljard euro op, zegt de regering. ‘Mijnheer Lockheed, houdt u er dan zelf nog iets aan over?’

De beleidsmakers die zich door jobs laten chanteren, organiseren een omgekeerde herverdeling.

In deze dossiers staat de overheid in een sterke positie tegenover de bedrijven die hun waren proberen te slijten. Maar vaak zijn de rollen omgekeerd en spelen de ondernemingen de overheden tegen elkaar uit om zoveel mogelijk voordelen te verkrijgen voor een nieuwe vestiging. De hefboom is de belofte van jobs, jobs, jobs.

Zo sloven bijna alle Europese regeringen zich - met fiscale lokmiddelen - uit om financiële groepen ervan te overtuigen voor hún land te kiezen, als die door de brexit activiteiten van Londen naar het Europese vasteland verhuizen. België probeert ook een stuk van de koek naar zich toe te halen. De vette brokken zijn te hoog gegrepen, daarvoor is Brussel als financieel centrum te onbeduidend. België viseert de niche van de verzekeraars, en schermt met een soepele regelgeving en een vriendelijk toezicht, iets waar die wel enig belang aan hechten. En het leverde al enkele resultaten op: de gerenommeerde Londense verzekeringsmarkt Lloyd’s opende deze week plechtig zijn Europese hoofdkwartier in Brussel, in aanwezigheid van een glunderende minister van Financiën Johan Van Overtveldt. Veel jobs schept Lloyd’s hier niet, slechts een vijftigtal. Maar wat niet is, kan nog komen. Want de aanwezigheid van Lloyd’s in Brussel kan ook andere verzekeringsbedrijven naar onze hoofdstad brengen.

Alibaba

Dinsdag raakte ook bekend dat Alibaba naar Luik komt. Daarmee heeft België wel een dikke vis beet, want het Chinese bedrijf is een internationale e-commercegigant. Daarom was ook de Nederlandse regering erop gebrand Alibaba binnen te halen. De Chinezen bouwen een reusachtig houten paard, rollen dat tot voor de Europese grens, en vervolgens stormen de beleidsverantwoordelijken van verschillende landen, regio’s en steden in Europa naar buiten en beginnen ze onder elkaar te knokken voor dat paard. De les van Troje is vergeten.

Het is nog even afwachten welke activiteiten Alibaba in Luik precies zal ontplooien en hoeveel jobs dat oplevert. Een officiële mededeling is er nog niet. Europees topman Terry von Bibra meldde Alibaba’s keuze voor Luik voor zijn Europese hub en passant in een gesprek met enkele Europese journalisten, en premier Charles Michel bevestigde het in een twitterbericht. Je zou nochtans verwachten dat zowel de regering als Alibaba zo’n nieuws met tromgeroffel aankondigt. Gaat Alibaba niet voluit, om nog meer faveurtjes te kunnen afdwingen van de Belgische overheden? Het is niet de soepele e-commercewetgeving in ons land die de Chinese gigant voor Luik doet kiezen, niet de troeven van de luchthaven van Bierset - die zijn niet uniek -, niet de bekende arbeidsvlijt van de werknemers in de Vurige Stede en niet de charme van koning Filip. Laten we toch maar beducht zijn voor een ultiem tegenvoorstel van de Nederlandse regering aan Alibaba. Het verhaal van het vel van de beer, weet u wel.

Honger

Ook Amazon leverde deze week een bewijs van de sterke onderhandelingspositie van bedrijven die jobs creëren. Het Amerikaanse e-commercebedrijf organiseerde een heuse beautycontest tussen steden in de VS voor de locatie van zijn tweede hoofdkwartier. Vergis u niet, het gaat dan niet om de stad met de fraaiste wijken of lanen, maar om de stad die de meeste financiële en fiscale voordelen aanbiedt. De strijd - tiens, zou het geen idee zijn daar een spannende tv-show van te maken? - werd gewonnen door de stad New York en de regio Noord-Virginia, vlak bij Washington DC, maakte Amazon dinsdag bekend.

Op elk van de twee plaatsen belooft het bedrijf 25.000 banen te creëren. In ruil hebben de overheden van de winnende locaties het e-commercebedrijf in totaal voor 2 miljard dollar voordelen toegezegd. In het geval van New York gaat het om een subsidie van 48.000 dollar per job over een periode van tien jaar, berekende Financial Times. ‘Met hoe meer jobs je kan schermen, hoe meer voordelen je kan afdwingen’, stelde Joseph Parilla, een specialist regionale economie bij het vermaarde Brookings-onderzoeksinstituut, in dezelfde krant. Size matters.

Jobs als drukkingsmiddel. De Tees Valleyregio in het noordoosten van Engeland, met de steden Darlington, Durham en Middlesbrough, heeft haar zinnen gezet op de fabriek die Ineos wil neerzetten om de Grenadier-terreinwagen te bouwen. De Grenadier, genoemd naar de pub waar het idee ontstond, zit nog in de projectfase. De terreinwagen moet het gat in de markt opvullen dat de legendarische Land Rover Defender heeft gelaten, waarvan de productie in 2016 werd stopgezet.

Beleidsmakers moeten voldoende alternatieven zoeken om jobs te creëren, zodat ze niet plat op de buik moeten gaan voor ondernemers die met jobs schermen.

Tees Valley biedt aan: een gratis terrein, het bouwen van de fabriek, een schenking in geld van 20 miljoen pond (22,5 miljoen euro), een kapitaalsubsidie van 100 miljoen pond (113 miljoen euro), verlaagde elektriciteitstarieven, financiële steun voor de opleiding van lokale arbeiders en een belastingkrediet voor de kosten die Ineos Automotive maakt voor onderzoek en ontwikkeling. Nou moe. Hoe wanhopig kun je zijn voor jobs? Is er geen andere manier om dat geld te gebruiken voor de creatie van werkgelegenheid?

Tees Valley is een arme regio. Toch is die bereid voor een paar honderd jobs een aanzienlijke omgekeerde herverdeling te organiseren en een transfer van belastinggeld op te zetten naar een miljardair. Ineos, dat vooral actief is in de chemie en vestigingen heeft in Antwerpen, is grotendeels in handen van de Britse zakenman Jim Ratcliffe. Hij wordt beschouwd als de rijkste man van het VK met een geraamd vermogen van 21 miljard pond (24 miljard euro). Zijn bedrijf, dat om fiscale redenen zijn hoofdzetel in Zwitserland heeft, realiseerde vorig jaar een winst van 2 miljard pond (2,26 miljard euro). Ratcliffe heeft een jacht van 100 miljoen dollar. Hoe word je schandalig rijk? Zo dus.

Ineos Automotive speelt het hard: het kan zijn fabriek ook elders bouwen, het heeft onder meer ook een plek in Zuid-Wales op het oog. Maar politici moeten zich niet met jobs onder druk laten zetten of laten chanteren. Beleidsmakers moeten voldoende alternatieven zoeken om jobs te creëren, zodat ze niet plat op de buik moeten gaan voor ondernemers die met jobs schermen. En ze moeten zich niet zo snel door hen uit elkaar laten spelen. Want er is maar één partij die wint.

Lees verder