weekboek

Nucleaire industrie werpt zich op als klimaatredder

Senior writer

De Franse president Emmanuel Macron grijpt het momentum aan om kernenergie uit het Europese verdomhoekje te halen. Ten bate van de uitgebreide nucleaire industrie in zijn land.

Klimaatactivisten bezetten maandag, op de dag na de klimaatmars, het hoofdkwartier van Groen en Ecolo in Brussel om hun verzet tegen de bouw van nieuwe, CO₂-uitstotende gascentrales kracht bij te zetten. Maar van kernenergie willen ze evenmin weten. Tja, dan wordt het moeilijk om op korte en middellange termijn de wereld te voorzien van de energie die nodig is om de economie draaiende en de welvaart op peil te houden.

Hernieuwbare energie is beloftevol, maar is vooralsnog niet in staat om het gat te vullen dat valt als alle bruinkool-, steenkool-, gas- en kerncentrales dicht moeten. Wereldwijd leveren die samen zowat 75 procent van de elektriciteitsproductie, die nog omhoog moet om ook het gebruik van fossiele brandstoffen voor verwarming en transport te kunnen terugdringen.

De mens is van nature lui. Hij heeft altijd gezocht naar manieren om zich het leven gemakkelijker en comfortabeler te maken door een beroep te doen op externe bronnen van energie. Geleverd door medemensen bijvoorbeeld - slaven - of door gebruik te maken van dieren - ossen, trek- en andere paarden, honden zelfs - voor transport of om mechanische installaties aan te drijven. Ook de natuurkrachten werden aangewend. Denk aan zeilschepen, water- en windmolens.

De grote sprong voorwaarts kwam er pas met de uitvinding van de stoommachine, de verbrandingsmotor, elektriciteit en de elektromotor. Die vormden de basis voor de industriële revoluties en een sterke groei van de welvaart. Stoommachines, verbrandingsmotoren en elektriciteit draaien echter voor een groot stuk op fossiele brandstoffen die in de ban gedaan worden omdat het gebruik ervan de temperatuur op aarde vervaarlijk verhit en leidt tot klimaatveranderingen die natuurrampen veroorzaken.

Cholera of pest

Opnieuw inzetten op de energie die de natuur - zon, wind, water - levert, is een oplossing. De eerdere ervaringen ermee waren niet overdonderend. Maar misschien kan er vandaag of morgen dankzij de sterk geëvolueerde technologie veel meer worden uitgehaald. Misschien. Genoeg om de fossiele brandstoffen volledig te kunnen afzweren?

Er is nog een alternatieve energie die weinig of geen CO₂ uitstoot: kernenergie. Kerncentrales zijn echter peperduur, de radioactiviteit die bij de productie ontstaat, is potentieel erg gevaarlijk voor mens en milieu, en er is het probleem van het afval dat nog honderden jaren radioactief blijft. Het is de keuze tussen de cholera en de pest. Wat is het grootste gevaar voor mens en planeet: de klimaatverandering veroorzaakt door het gebruik van fossiele brandstoffen, of het besmetten van de aarde met radioactiviteit?

De sterftegraad door ongevallen of vervuiling per geproduceerde 1.000 gigawattuur bedraagt volgens studies 24,6 voor de energieproductie uit steenkool, 18,4 voor aardolie, 2,8 voor gas en 0,07 voor kernenergie - windenergie (0,04) en zonne- energie (0,02) liggen aan de basis van nog minder overlijdens.

Kernenergie kwam in het verdomhoekje terecht door de kernrampen in Tsjernobyl in 1986, veroorzaakt door een menselijke fout, en in Fukushima in 2011, veroorzaakt door een zeebeving en tsunami. Duitsland besliste in 2002 zijn kerncentrales geleidelijk aan te sluiten tegen eind 2022, België volgde een jaar later. Ook de grote problemen bij de bouw van nieuwe megacentrales in het VK, Finland en Frankrijk straalden de voorbije jaren negatief af op het blazoen van kernenergie.

‘Liefste Duitsland’

De natuurrampen die worden toegeschreven aan de klimaatverandering en het groeiend besef dat de wereld snel af moet van de CO₂-uitstoot veroorzakende fossiele brandstoffen, halen kernenergie weer enigszins uit het verdomhoekje. Ook de gascrisis waarmee Europa geconfronteerd wordt, speelt daarin mee. De stemming keert. ‘Liefste Duitsland, laat asjeblieft de kerncentrales op het net’, vroeg een dertigtal Duitse en internationale energie- experts - zo worden ze toch omschreven - deze week in een open brief in de krant Die Welt. ‘Als kernenergie in de ban blijft, zal Europa er niet in slagen de klimaatdoelstellingen te halen’, zei de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (UNECE) afgelopen zomer. ‘Kernenergie kan helpen om de elektriciteitsproductie klimaatneutraal te maken’, zei energie-expert Ruben Baetens vorige week in De Tijd.

De Franse president Emmanuel Macron grijpt het momentum aan om opnieuw de zaak van kernenergie te bepleiten. Met negen andere Europese landen publiceerde Frankrijk een verklaring in een reeks Europese kranten waarin gesteld wordt dat kernenergie de consumenten beschermt tegen sterke prijsschommelingen, dat het bijdraagt tot de energieonafhankelijkheid van Europa en dat het een wapen is in de klimaatstrijd dat Europa niet ongebruikt mag laten.

Luiden kleine modulaire reactoren de revival van kernenergie in? Frankrijk ziet er brood in.

Naast al die opgesomde bekommernissen spelen bij Frankrijk ook sterke economische motieven. Het heeft een belangrijke industriële sector - ‘la filière nucléaire française’ - met zowat 2.500 bedrijven en onderzoekscentra die samen 220.000 werknemers tellen, en die ook een significante exportmotor zijn. Met als boegbeelden EDF en Orano (het vroegere Areva). Macron wil die niet teloor zien gaan.

In het investeringsplan ‘France 2030’ van 30 miljard euro dat de Franse president dinsdag voorstelde, wordt 1 miljard euro opzijgezet voor de nucleaire industrie. Dat bedrag komt boven op 470 miljoen euro die de Franse overheid de nucleaire sector al eerder toeschoof in het kader van de postcoronarelance.

Wedloop

Met dat geld wil Macron vooral het onderzoek naar en de ontwikkeling van kleinere en goedkopere kernreactoren aanmoedigen, de zogenaamde Small Modular Reactors (SMR), die een vermogen hebben van 50 tot 500 megawatt - tegenover 1.650 megawatt bij de nieuwste klassieke EPR-kernreactoren die nu worden gebouwd. In de nucleaire sector wordt gehoopt dat die de kernenergie een nieuw elan kunnen geven. Internationaal is op dat vlak een wedloop bezig, in onder meer het VK, de VS, China en Rusland. Er lopen volgens het Internationaal Atoomenergieagentschap een 70-tal projecten. Maar alleen het Russische Rosatom, het staatskernenergiebedrijf, heeft al projecten gerealiseerd. Het bouwde twee kleine SMR’s van 35 megawatt op een boot, de Akademik Lomonosov, om de afgelegen Siberische stad Pevek van stroom te voorzien.

Wordt die vorm van kernenergie de nieuwe energiegraal? Frankrijk vreest dat Europa deze opportuniteit, ook voor zijn nucleaire industrie, gaat missen en de vrije baan geeft aan de VS, Rusland, China, Zuid-Korea of Japan om de marktleiders te worden. In Azië is de weerstand tegen kernenergie veel minder groot. Het dringt er daarom op aan dat Europa kernenergie het groene label toekent, zodat het makkelijker is investeerders en financiers aan te trekken voor nucleaire projecten.

Maar Europa twijfelt. Een aantal landen wil niet terug naar kernenergie en pleit ervoor om die stap over te slaan, voluit in te zetten op hernieuwbare energie en daar internationaal voorsprong mee te verwerven. Europa moet proberen meteen verder te springen, vinden ze. Het moet wel opletten dat het dan niet in de sloot belandt.

Lees verder