weekboek

Overheidsbank ABN AMRO raakt verstrikt in witwaswet

Senior writer

Wetten maken is makkelijker dan ze na te leven. De Nederlandse grootbank ABN AMRO is verstrikt geraakt in antiwitwasregels die haar hoofdaandeelhouder, de Nederlandse overheid, oplegt.

Het is altijd wat met de grote banken. De ene, zoals Credit Suisse, gaat in zee met hefboomfondsmanagers die een gevaarlijk spel spelen en scheurt er ferm zijn broek aan. De andere, zoals ABN AMRO, krijgt een fikse boete aangesmeerd voor een ontoereikend antiwitwasbeleid.

ABN AMRO betaalde deze week in een schikking met het Nederlandse gerecht een boete van 480 miljoen euro. De bank zou het criminelen en belastingontduikers van 2014 tot 2020 te gemakkelijk hebben gemaakt om gelden van dubieuze oorsprong te versluizen. Pecunia non olet, geld heeft geen geur, luidt de Latijnse uitdrukking. Maar dat klopt niet. De banken worden geacht, als drugshonden, uitgebreid te snuffelen aan elke euro die via hun rekeningen passeert om verdachte transacties op te sporen.

Chinese vrijwilliger

Internationaal is de strijd tegen witwassen opgevoerd. Het droogleggen van geldstromen is een doelmatige manier om corruptie, criminaliteit en terrorisme te bekampen. En de banken hebben daarin, als Chinese vrijwilliger, een sleutelrol toebedeeld gekregen. Niet allemaal nemen ze die taak enthousiast op zich. Zoals ABN AMRO.

De bank sprong nogal losjes om met de voorschriften, ondanks waarschuwingen van de toezichthouder De Nederlandsche Bank en van de eigen interne compliancediensten, volgens de filosofie van ‘ach, het loopt allemaal zo’n vaart niet’.  Omdat de bankiers van ABN AMRO, dat zwaar geschonden uit de bankencrisis van 2008 kwam, er in de eerste plaats op uit waren weer marktaandeel te winnen en de winstgevendheid te herstellen? Onverbeterlijke kapitalisten, die morele overwegingen opzijschuiven om lucratieve zaakjes te kunnen doen? Die verdomde bankiers toch!

Dat moet toch even worden genuanceerd. ABN AMRO was en is een bank in handen van de overheid. Ze werd in 2008 genationaliseerd en in 2015 deels terug naar de beurs gebracht. Maar de Nederlandse staat bezit nog altijd de meerderheid. Je zou dus kunnen zeggen dat de staat is tekortgeschoten in het toepassen van de regels die ze zelf heeft uitgevaardigd. Had ze als hoofdaandeelhouder niet in de smiezen moeten hebben dat de leiding van de bank steken liet vallen in het antiwitwasbeleid? De staat deelt nu in de klappen, want als aandeelhouder draait hij indirect op voor een flink stuk van de boete. Een vestzak-broekzakoperatie.

Gerrit Zalm werd eerst op het schild gehesen als redder van ’s lands grootste bank, maar dreigt nu op het beklaagdenbankje te worden gezet.

De Nederlandse regering benoemde voormalig minister van Financiën Gerrit Zalm, een van de voorgangers van huidig premier Mark Rutte als voorzitter van de liberale partij VVD, tot CEO van de bank. Hij leidde de bank van 2009 tot 2017. Zalm riskeert nu persoonlijk strafrechtelijk te worden vervolgd. Eerst op het schild gehesen als redder van ’s lands grootste bank, nu op het beklaagdenbankje gezet. Terwijl hij de job bij ABN AMRO alleen maar had aanvaard om de publieke zaak te dienen. Ondank is 's werelds loon.

Nou, natuurlijk moet ook hij de wetten naleven. Maar dit leert dat wetten schrijven makkelijker is dan ze in de praktijk toe te passen. En dat de verantwoordelijkheid van politici die vanuit hun ivoren toren de wetten maken veel minder ver reikt dan de verantwoordelijkheid van wie die wetten vervolgens op het terrein moet naleven. Zalm heeft aan de twee kanten gestaan, hij heeft het ervaren.

Vergrootglas

ABN AMRO moet nu een tandje bijsteken en zijn processen en IT-systemen verbeteren om witwassen te voorkomen. Daar zijn nu zowat 3.800 medewerkers van de bank voltijds mee bezig. Dat is één op de vijf personeelsleden. Elke klant moet onder het vergrootglas worden gelegd. De voorbije drie jaar kostte die inhaaloperatie de bank 1 miljard euro. De komende twee jaar wordt daar nog eens zoveel voor uitgetrokken.

Wie betaalt dat? De aandeelhouders, in de vorm van een lager dividend. De medewerkers, als de oplopende uitgavenpost gecompenseerd wordt met besparingen op andere vlakken in de bank. De klanten, die hogere tarieven aangerekend krijgen. ING België, daartoe uitdrukkelijk aangemaand door de toezichthoudende Nationale Bank, werkt ook al een poos aan een noodzakelijke upgrade van zijn antiwitwasbeleid. De bank kondigde deze week een rist tariefverhogingen aan.

De bankiers kunnen zich troosten met de gedachte dat ze een bijdrage leveren in een zaak van maatschappelijk belang: boeven pakken, al is het maar in hun portemonnee.

Volgens cijfers die Het Financieele Dagblad citeert, kostte de controlejob de financiële instellingen wereldwijd in 2019 151 miljard euro, waarvan 114 miljard euro voor rekening van de Europese banken, verzekeringsmaatschappijen en vermogensbeheerders.

De overheid legt de verantwoordelijkheid voor het bestrijden van de criminaliteit, en de factuur ervan, zo voor een stuk bij de private sector. Slim bekeken!

De bankiers moeten er maar van uitgaan dat hun inspanningen lonen, en dat tegenover de investeringen veel grotere baten staan. En als het financiële rendement twijfelachtig zou zijn, kunnen ze zich troosten met de gedachte dat ze een bijdrage leveren in een zaak van maatschappelijk belang: boeven pakken, al is het maar in hun portemonnee.

Lees verder