weekboek

Reuzen werpen hun gewicht in de klimaatschaal

Senior writer

De grote beleggers worden activistische aandeelhouders. Ze werpen hun financiële gewicht in de schaal om bedrijven te dwingen meer oog te hebben voor maatschappelijke bekommernissen, zoals de klimaatverandering.

I n 1991 verschenen twee jongelui, netjes in het pak, op de aandeelhoudersvergadering van de Generale Maatschappij, waarin de Franse holding Suez enkele jaren eerder een controlebelang had verworven. Beleefd stelden ze allerlei kritische vragen. Voorzitter Etienne Davignon reageerde verveeld, geërgerd zelfs. Wat beeldden die kleine aandeelhouders zich wel in? Stefan Descheemaeker en Eric Coppieters bleven er onverstoord bij. Met hun pas opgerichte organisatie Deminor vertegenwoordigden ze enkele grote, institutionele beleggers. De zaak waarvoor ze opkwamen? Gelijke rechten voor alle aandeelhouders, groot en klein.

Het lachen verging Davignon toen Descheemaeker en Coppieters in 1992 een belangrijke overwinning behaalden. Ze hadden voor de rechtbank het een-tweetje aangevochten dat de Generale Maatschappij had opgezet bij de verkoop van de toerismegroep Wagons-Lits aan het Franse hotelconcern Accor. Daarbij had de Generale Maatschappij via een constructie verkregen dat ze voor haar aandelen een hogere prijs kreeg dan de andere aandeelhouders van Wagons-Lits. ‘Mag niet’, oordeelde het Brusselse hof van beroep. Het was een mijlpaal. Voortaan konden in België de rechten van de minderheidsaandeelhouders niet meer zo eenvoudig worden opzijgeschoven.

Het was een belangrijk strijdpunt voor institutionele beleggers - fondsengroepen, verzekeringsmaatschappijen - die zich door de opening van de kapitaalmarkten en financiële liberaliseringen internationaal steeds meer manifesteerden als aandeelhouders van beursgenoteerde bedrijven. Ze stelden zich overwegend op als passieve beleggers en mengden zich zelden in het beleid van de bedrijven waarin ze participeerden. Maar als hun rechten in het geding kwamen, lieten ze van zich horen. Steevast stemden ze op aandeelhoudersvergaderingen tegen de voorstellen van kapitaalverhogingen waarbij het voorkeurrecht van de aandeelhouders werd opzijgeschoven.

Bedeltocht

‘Grote beursgenoteerde ondernemingen komen meer en meer in handen van supergrote professionele beleggers zoals fondsengroepen, pensioenfondsen en hefboomfondsen’, schrijft professor Herman Daems in zijn jongste boek ‘Geheimen van de bestuurskamer’. Die ondernemingen worden daardoor afhankelijker van die institutionele beleggers. Ze onderstutten immers de aandelenkoers. De grote beursgenoteerde bedrijven gaan met hun roadshows op bedeltocht bij de institutionele beleggers. Ze soigneren hen met een uitgebreide informatiestroom en waken erover hen niet te ontstemmen.

De institutionele beleggers, die vooral het kapitaal van anderen beheren - pensioenbeleggingen, fondsen van universiteiten en andere organisaties, verzekeringsreserves -, hebben vooral oog voor het rendement op hun beleggingen, maar ook voor de risico’s. Op korte en lange termijn. Dat rendement en die risico’s kunnen worden beïnvloed door externe factoren.

De grote beleggers houden met hun kapitaal als hefboom de bedrijven bij de les.

Wegens de klimaatverandering wordt meer ingezet op groene energie. Het gebruik van fossiele brandstoffen moet worden teruggedrongen. Dat is een uitdaging voor ondernemingen die vooral daarin actief zijn, zoals oliemaatschappijen.

Beursgenoteerde bedrijven moeten ook beducht zijn voor het reputatierisico. Ze kunnen schade lijden als klanten of leveranciers afhaken omdat het bedrijf betrokken blijkt bij fraude, milieubrokken maakt, vrouwonvriendelijk is of de bedrijfstop onvoldoende divers is.

Veranderende maatschappelijke bekommernissen zijn uitdagingen voor bedrijven. Ze kunnen die niet negeren. Vaak zijn het de institutionele beleggers, met hun kapitaal als hefboom, die de bedrijven bij de les houden. Ze roeren zich niet enkel als hun aandeelhoudersrechten in het geding zijn, maar laten zich ook gelden als andere belangen in het geding zijn. De passieve aandeelhouders worden actief. Soms zelfs activistisch, als ze zich opwerpen als een voorvechter van een goede zaak.

Deliveroo

De beursgang van de Britse maaltijdbezorger Deliveroo flopte deze week omdat enkele grote beleggers er geen trek in handen. Dat was deels omdat ze hun aandeelhoudersrechten onvoldoende gerespecteerd zagen - oprichter Will Shu heeft een constructie opgezet met twee aandelenklassen, waardoor hij met een belang van 6,3 procent bijna 60 procent van de stemrechten in handen heeft. Maar ook omdat ze twijfels hebben over de manier waarop Deliveroo zijn fietskoeriers behandelt. Die verdienen een karig loon en hebben weinig sociale bescherming. De kans bestaat dat in sommige landen rechtbanken zullen oordelen dat Deliveroo zijn koeriers als volwaardige werknemers in dienst moet nemen. Dat zou voor het bedrijf een financiële opdoffer zijn.

In het geval van Deliveroo uitten sommige institutionele beleggers hun ongenoegen door aan de kant te blijven staan. In andere gevallen doen ze het door met hun voeten te stemmen: uit het kapitaal van een bedrijf stappen, al dan niet onaangekondigd. In 2019 vertrok het Noors staatsoliefonds Norges Bank Investment Management, een van de grootste institutionele beleggers ter wereld, uit het kapitaal van de Belgische plantageholding Sipef. Omdat Sipef palmolie produceert en omdat de aanleg van palmolieplantages gezien wordt als een oorzaak van ontbossing die schadelijk is voor het klimaat.

Norges Bank, het fonds dat gestijfd is met opbrengsten van olie- en gaswinning in Noorwegen, verraste in 2017 met de aankondiging dat het zijn beleggingen in olie- en gasbedrijven terugschroeft. Niet om het klimaat te helpen redden, werd gezegd, maar omdat de vooruitzichten voor dat soort bedrijven slechter worden.

Normen en sancties

De Britse fondsengroep Legal & General, een van de grootste in Europa, publiceerde in oktober de minimumstandaarden die ze hanteert om te beoordelen of bedrijven voldoende inspanningen leveren om hun koolstofuitstoot te verminderen. Is dat niet het geval, dan volgt een sanctie: het fonds stapt dan op als aandeelhouder. Legal & General liet ook weten de komende jaren de normen en sancties te zullen verstrengen.

Legal & General schaarde zich vorig jaar achter de Black Lives Matter-beweging. Het liet weten tegen begin 2022 minstens één zwart persoon, Aziaat of iemand van een etnische minderheid te willen zien in de bestuursraden van de bedrijven uit de Britse beursindex FTSE100 en de Amerikaanse S&P500. Als dat niet het geval is, zou de groep op aandeelhoudersvergaderingen tegenstemmen bij benoemingen van bestuurders.

De Britse hefboomfondsmanager Chris Hohn van het Children’s Investment Fund, die in 2005 een bod van Deutsche Börse op de Londense beurs torpedeerde en de scalp van ABN Amro aan zijn gordel heeft hangen, is een klimaatactivist geworden. Hij is een belangrijke sponsor van Extinction Rebellion, een internationale, militante klimaatactiegroep. Hohn ijvert ook met zijn fonds voor de klimaatzaak. Met de campagne ‘Say on Climate’ probeert hij andere institutionele beleggers zover te krijgen dat ze van bedrijven eisen dat die hun klimaatplannen op de jaarvergadering ter goedkeuring aan de aandeelhouders voorleggen. De institutionele beleggers stemmen niet meer alleen met de voeten. Ze willen hun zeg hebben.

De oliegroepen Shell en BP zijn al overstag gegaan. De aandeelhoudersvergadering van de Spaanse luchthavenuitbater Aena keurde een resolutie daarover van Hohn goed, tegen de zin van de bedrijfstop in. De meeste bedrijven willen de boot afhouden, maar kunnen ze aan de druk weerstaan? Kapitaal is een machtig wapen.

Lees verder