weekboek

Roekeloosheid, hubris en hebzucht

Aan de basis van het Wirecard-debacle liggen roekeloosheid, grootheidswaan en hebzucht, waarin de beleidsmakers en de toezichthouders zich hebben laten meeslepen. Het is geen typisch Duits verhaal. Het gebeurt overal, het is van alle tijden.

Markus Braun, de ex-topman van het Duitse betaaltechnologiebedrijf Wirecard, heeft zijn plaats in de geschiedenisboeken verworven. Op een andere manier dan hij in gedachten had. Niet als de architect van een van Duitslands opmerkelijkste successen in de nieuwe economie. Wel als de man die verantwoordelijk is voor een van de grootste bedrijfsschandalen ooit in het land.

Wirecard moest onlangs opbiechten dat 2 miljard euro zoek was in zijn boeken. Het aandeel van de groep crashte. Donderdag vroeg Wirecard het faillissement aan. Het succes van het bedrijf bleek op frauduleus zand gebouwd.

In Duitsland is de consternatie groot. Het land had het betaaltechnologiebedrijf aan de borst gedrukt als voorbeeld van het Duitse kunnen, ook buiten de traditionele - en vaak hoogtechnologische - metaalverwerkende industrie.

Schadenfreude

Elders is er leedvermaak over de val de Duitse trots. Schadenfreude, omdat het land dat zich beroemt op vele vlakken de beste leerling van de Europese klas te zijn, ook eens op zijn bek gaat.

Sprekend was de reactie van de Duitse minister van Economische Zaken Peter Altmeier: ‘We zouden zoiets overal elders hebben verwacht, maar niet in Duitsland.’ Terwijl volgens anderen de frauduleuze praktijken net in Duitsland konden gedijen omdat ondernemingen, politiek en toezichthouders er dicht tegen elkaar aan schurken, het Duitslandgevoel cultiveren en de minste kritiek er gezien wordt als een aanval op het hele land.

Volgens de Britse zakenkrant Financial Times komt het omdat het Duitse kapitalisme de belangen van de bedrijven boven die van de aandeelhouders plaatst. Het zou verklaren waarom de bedrijfsrevisor EY de boeken van Wirecard niet extra had onderzocht nadat een klokkenluider op onregelmatigheden bij het bedrijf had gewezen, waarom de beurstoezichthouder niet in actie schoot en het gerecht in München zelfs een onderzoek begon naar de critici en hen beschuldigde van marktmanipulatie door valse geruchten te verspreiden.

Het klinkt goed om systeemfouten in het Duits kapitalisme naar voor te schuiven als de verklaring voor het Wirecard-debacle. Maar klopt het wel? Het gebeurde inderdaad in Duitsland. Maar minister Altmeier heeft niet helemaal ongelijk: je kan het ook overal elders verwachten.

Zonder zonde

In het Verenigd Koninkrijk was er in 2017-2018 de val van het bouwconcern Carillion, dat bezweek onder een zware schuldenlast en waar de top de financiële situatie een hele poos te rooskleurig had voorgesteld. ‘Aggressive accounting’ als eufemisme voor ‘cooking the books’. Italië had in 2003 zijn Parmalat-schandaal. De zuivelgroep was er lange tijd in geslaagd haar beleggers en bankiers te misleiden met een complexe balansstructuur en ondoorzichtige financiële constructies. Uiteindelijk barstte de zweer.

Frankrijk had de Vivendi-affaire. De megalomane zakenman Jean-Marie Messier, die zichzelf graag J6M noemde – Jean-Marie Messier, Moi-Même, Maître du Monde – probeerde via een agressief overnamebeleid van 600 miljard euro een internationale gigant in telecom en media uit te bouwen. Zijn bouwwerk was financieel niet gezond. Dat probeerde hij lange tijd te verhullen. Uiteindelijk klapte het kaartenhuisje toch in elkaar.

Het is vaak hetzelfde verhaal: bedrijven die groeien via agressieve overnames en financiële tegenvallers in hun boeken proberen weg te moffelen.

In de VS waren er de schandalen rond de energiegroep Enron en het media- en telecombedrijf Worldcom. Alweer hetzelfde verhaal: snel groeien via gedurfde overnames en financiële tegenvallers proberen weg te moffelen in de boeken. In Nederland kwam de supermarktgroep Ahold in opspraak door boekhoudkundige onregelmatigheden in haar buitenlandse filialen. En België had Lernout & Hauspie. En misschien belandt de modegroep FNG ook in dit rijtje. Het land dat zonder zonde is, werpe de eerste steen naar Duitsland.

Een onderzoekscommissie in het Britse parlement naar het Carillion-debacle vatte in 2018 de oorzaken kort samen: roekeloosheid, hubris en hebzucht. Die liggen ook aan de basis van de andere grote hierboven vermelde bedrijfsschandalen.

Mooipraters 

Bedrieglijk opzet speelt niet vanaf het begin. Maar ambitieuze bedrijvenbouwers, die graag schitteren op het publieke forum, kunnen moeilijk toegeven dat hun droom op een bepaald moment in duigen valt. Om beleggers en de beleidsmakers van wie ze schouderklopjes krijgen niet te zeer te ontgoochelen, beginnen ze te knoeien met hun boeken in de (ijdele?) hoop dat ze de zaken op termijn rechtgetrokken krijgen.

In veel gevallen zijn het charismatische figuren met veel overtuigingskracht. Mooipraters die erin slagen beleidsmakers, toezichthouders, bankiers, revisoren en ratingagentschappen een rad voor de ogen te draaien. Omdat die het succesverhaal maar al te graag geloven, en erop meeliften.

Het gebeurt overal en het is van alle tijden.  

Lees verder