weekboek

Sluipweg blijkt doodlopend straatje

Senior writer

Bij gebrek aan consensus tussen de Europese lidstaten over hoe multinationals te belasten, probeert de Europese Commissie op eigen houtje iets te forceren. Maar dat is een sluipweg die vol grote juridische obstakels ligt.

Een ferm blauwtje. Dat heeft Europees commissaris voor Concurrentiebeleid Margrethe Vestager opgelopen in haar fiscale krachtmeting met Apple. Toen de Deense enkele jaren geleden haar kruistocht begon, kreeg ze aanmoediging uit vele hoeken. Eindelijk iemand die een concreet initiatief nam om de fiscale constructies in Europese lidstaten - en met hun medeplichtigheid - die het multinationals mogelijk maken hun belastingfactuur te drukken aan te pakken!

Omdat onderhandelingen over Europese afspraken voor het belasten van multinationals maar niet opschoten, dacht ze een probater middel te hebben gevonden in het verbod op concurrentieverstorende staatssteun, ingeschreven in de Europese Verdragen. Je moet de vijand met zijn eigen wapens bekampen, moet Vestager gedacht hebben toen ze naar een ingenieuze maar onorthodoxe constructie greep om te maken dat Apple en co. hun faire deel van de belastingen zouden betalen.

Vestager strijdt misschien wel voor de juiste zaak. Maar ze moet ook juridisch de correcte weg bewandelen.

Maar de sluiproute die ze koos omdat het verkeer op de hoofdweg helemaal strop zat, is een doodlopend straatje gebleken. Apple ontwijkt misschien wel belastingen. Maar het gunstige Ierse regime waarvan het gebruikmaakt, is geen illegale staatssteun, besliste het Gerecht van de Europese Unie woensdag. Vestager heeft niet hard gemaakt dat het een uitzonderingsregime is dat alleen Apple kan gebruiken en dat het concurrentievervalsend is, oordeelden de rechters. Vestager strijdt misschien wel voor de juiste zaak. Maar ze moet ook juridisch de correcte weg bewandelen.

Kunnen de multinationale ondernemingen nu weer volop hun fiscale spelletjes spelen door de verschillen in de nationale belastingwetgevingen van de Europese lidstaten uit te buiten? Te bont durven ze het niet meer te maken, uit vrees voor reputatieschade. Er wordt onder de auspiciën van de OESO, de club van rijke landen, stapje voor stapje werk gemaakt van een belastingregime voor multinationals dat als ‘eerlijker’ kan worden beoordeeld.

Complex probleem

Het is een complex probleem. De politieke wereld hinkt achterop bij de ontwikkelingen in het bedrijfsleven dat globaliseert en waar niet-tastbare dingen als intellectuele eigendomsrechten en merknamen een almaar belangrijker bestanddeel vormen van de waarde van de producten en diensten. Om de internationalisering van de economie mogelijk te maken en de voordelen te plukken die daaraan zijn verbonden, zijn vroeger afspraken gemaakt om te vermijden dat winsten van bedrijven dubbel worden belast. Door de veranderde aard van de bedrijfsactiviteiten botst dat systeem op zijn limieten en blijken de afspraken ertoe te leiden dat bedrijven die internationaal actief zijn, helemaal geen belastingen meer betalen als ze het slim aanpakken. Dat was ook niet de bedoeling.

Als een West-Vlaamse textielgroep een in België geproduceerd tapijt verkoopt in Frankrijk, waar wordt de winst dan gerealiseerd?

Een idee dat opgang maakt, is de winsten van een bedrijf te belasten waar ze worden gemaakt. Maar waar is dat? Dat is niet altijd makkelijk vast te stellen. Als een West-Vlaamse textielgroep een in België geproduceerd tapijt verkoopt in Frankrijk, waar wordt de winst dan gerealiseerd?

Meteen zit daar ook de discussie aan vast welk land recht heeft op de inkomsten. Een nieuw internationaal belastingsysteem invoeren voor multinationals betekent dat sommige landen erbij zullen winnen, andere verliezen. Daar moeten dus ook afspraken over gemaakt worden. Dat is misschien nog het meest heikele. Kijk hoe de regio’s in België bakkeleien over wie wat krijgt van de opbrengsten van de te veilen 5G-telecomlicenties.

Globale oplossing

‘Veranderingen in hoe de belastingen op de winsten van multinationals verdeeld worden tussen verschillende landen, vereisen een globale oplossing. Wij pleiten ervoor dit werk voort te zetten’, zei Apple woensdag. In principe heeft de techreus gelijk. Maar zo’n globale oplossing is niet voor meteen. Als ze er al ooit komt.

Niet enkel omdat de VS niet meewillen. De Europese Unie slaagt er zelf niet in om alle lidstaten op één lijn te krijgen. Voor de besluitvorming over het fiscale beleid is in de Unie unanimiteit nodig.

Daarom wil de Commissie het nu via een nieuwe spitsvondigheid proberen. Via de bepaling in de Europese Verdragen die zegt dat de Europese Raad en het Europees Parlement maatregelen kunnen nemen tegen wetten of besluiten van een lidstaat die de werking van de interne markt verstoren. Een andere sluipweg. Het is niet uitgesloten dat die ook bezaaid is met juridische obstakels.

Maken dat ook multinationals hun faire deel van de belastingen betalen, gebeurt het best via wettelijke regels gedragen door alle lidstaten. Waar een wil is, is een weg.

Lees verder