weekboek

Stilte voor de faillissementenstorm

Senior writer

De economische crisis snijdt dieper dan ooit, maar door enkele kunstgrepen gaan beduidend minder bedrijven over de kop. Het aantal virtueel failliete bedrijven zwelt aan, en als de dam breekt dreigt een catastrofe.

Het is een schaars lichtpunt in deze coronacrisis. Ondanks de ongeziene economische klap die ze teweegbrengt, lijken de bedrijven behoorlijk overeind te blijven. In de eerste tien maanden van dit jaar gingen in België 6.777 bedrijven over de kop. Dat zijn er 31 procent minder dan in dezelfde periode vorig jaar, blijkt uit cijfers van de bedrijfsdataleverancier Graydon. Door de faillissementen gingen 16.435 banen voor de bijl, 8,6 procent minder dan in de eerste tien maanden van 2019.

Dat staat in contrast met de doemvoorspellingen van de ondernemingen - die komen uit de enquêtes van de Economic Risk Management Group - dat 8 procent van de bedrijven in ons land deze crisis niet overleeft.

Dat het aantal faillissementen de zware economische dip niet volgt, is vreemd. In de Grote Recessie veroorzaakt door de bankencrisis van 2008 schoot het aantal faillissementen in ons land wel duidelijk omhoog.

Dat dat nu niet gebeurt, is een anomalie. Het lichtpuntje is een dwaallicht. Het aantal bedrijfsfaillissementen is de voorbije maanden kunstmatig laag gehouden, door tal van kunstgrepen.

Ten eerste hebben de federale en regionale regeringen heel wat reddingsboeien uitgeworpen om de bedrijven in deze storm voor het zinken te behoeden. De ondernemingen konden hun kosten terugdringen door een deel van hun personeel tijdelijk werkloos te maken, wie inkomsten derfde door de lockdown kreeg financiële steun, er kwam een fiscaal gunstregime om bedrijven aan te moedigen hun kapitaal te versteken en de overheid gaf betalingsuitstel voor de btw-aangiften, voor de sociale bijdragen en voor de bedrijfsvoorheffing.

Ten tweede engageerden de banken zich, op aandringen van de federale regering, tot een soepelere kredietpolitiek. Bedrijven werd meer tijd toegekend om lopende kredieten terug te betalen en ze konden een extra krediet aanvragen, voor een stuk gewaarborgd door de overheid, om de moeilijke coronaperiode te overbruggen.

Ten derde stelde de federale regering van 18 maart tot 17 juni een moratorium in voor faillissementen van bedrijven die voor het uitbreken van de coronacrisis nog in financiële gezondheid verkeerden. In de zomermaanden was er vervolgens het gerechtelijk verlof, waarin de ondernemingsrechtbanken die faillissementen uitspreken op een lager pitje draaien. Bovendien hebben de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ) en de fiscus beslist tot het einde van dit jaar geen bedrijven in faillissement te dagvaarden. Ook dat neemt heel wat ondernemingen het mes van de keel.

Als veel zombiebedrijven rondwaren, hindert dat het ontstaan en de groei van nieuwe ondernemingen. Het zet een rem op de vernieuwing van de economie.

Maar het is als in de strips van Suske en Wiske waarin Jerommeke een dreun verkoopt aan een rots. In eerste instantie gebeurt niets. Maar even later valt de rotsblok in gruzelementen uiteen.

Almaar meer bedrijven zitten door de coronacrisis financieel in slechte papieren. De dataleverancier Graydon gewaagt van 50.000 ondernemingen die door de coronacrisis over de kop zullen gaan. De ondernemingsrechtbanken bereiden zich voor op een mogelijke stroom van faillissementen begin volgend jaar.

Er is een dam opgeworpen tegen een faillissementengolf, maar daarachter zwelt het aantal virtueel failliete bedrijven aan. Als de dam wordt geopend of wordt overspoeld, komt een vloedgolf op gang. Die kan grote schade aanrichten. Een bedrijf dat failliet gaat en zijn openstaande rekeningen niet meer betaalt, kan andere bedrijven in zijn val meetrekken. Zo kan een desastreus domino-effect op gang komen.

Kan dat worden vermeden? De crisis hakt er bij heel wat bedrijven zwaar in. Om hun financiële basis te versterken zodat ze die stoot kunnen weerstaan, hebben ze samen bijna 80 miljard euro extra kapitaal nodig, berekende Eric Van den Broele, een onderzoeker van Graydon. Een massa geld. Waar moet dat vandaan komen?

Pauzeknop

De voorlopige steunmaatregelen voor langere tijd handhaven, de pauzeknop ingedrukt laten, is geen structurele oplossing. ‘We mogen de economie niet te lang bevriezen’, waarschuwde Pierre Wunsch, de gouverneur van de Nationale Bank, onlangs. Het status quo is niet goed voor de economie. Die drijft op dynamiek. Als te veel zombiebedrijven rondwaren, bedrijven die zonder steun of bescherming niet overleven, hindert dat het ontstaan van nieuwe ondernemingen en zet dat een rem op de innovatie in de economie. En op de productiviteitsgroei, op de jobcreatie, op de toename van de welvaart.

‘De druk op de politiek om de oude economie koste wat het kost te steunen is groot, maar dat benadeelt nieuwe bedrijfjes die niet aan tafel zitten en niet kunnen lobbyen, en voorkomt dat bedrijven tijdig herstructureren. Terecht is de overheid bereid steun te bieden, maar nu komt het erop aan dat zo te doen dat vernieuwing een kans krijgt’, schreef de Nederlandse hoogleraar ondernemingsfinanciering Arnout Boot in een bijdrage op het economenplatform Me Judice. België is niet het enige land waar dat probleem zich stelt.

Er moet dus een tussenweg bewandeld worden. Maar het is niet duidelijk waar die ligt. Google Maps geeft het antwoord niet. De overheid en de bedrijven moeten het zelf uitzoeken. Of het ingeslagen pad het goede is en naar het beste resultaat leidt voor de economie, zal pas achteraf blijken.

Lees verder