analyse

Wie betaalt grote schoonmaak na het feest van de kernenergie?

De Belgische kerncentrales gaan in principe in 2025 dicht. De discussie over de factuur van de ontmanteling is nu al volop bezig.

De regering-Michel kibbelt met de energiegroep Engie/Electrabel over wie de miljardenfactuur - die pas over vele jaren in de bus valt - betaalt voor de ontmanteling van de kerncentrales.

Nu het tijdstip nadert waarop de kerncentrales in ons land dichtgaan - in principe is dat in 2025 - wordt een andere kwestie prangend: wie betaalt voor de ontmanteling van de centrales en de veilige berging van het kernafval? Als het feestje van de kernenergie afgelopen is, wie ruimt vervolgens de zaal op, dweilt de vloer en zet de vuilniszakken buiten?

75%
Recyclage
Drie kwart van de 10 miljard grote nucleaire spaarpot wordt 'belegd' in kredieten aan Electrabel

Premier Charles Michel en zijn minister van Energie Marie-Christine Marghem, beiden MR, proberen momenteel daarover afspraken te maken met Engie/Electrabel, de exploitant van de zeven Belgische kerncentrales. Voor Engie/Electrabel zit onder meer oude krokodil Etienne Davignon aan de tafel.

Er is in de voorbije jaren een spaarpot aangelegd voor de kosten van die grote schoonmaak. Daarin zit zowat 10 miljard euro. Dat geld wordt belegd, en het is de bedoeling dat de spaarpot door de beleggingsopbrengsten vanzelf aandikt.

De vennootschap Synatom beheert de spaarpot. Synatom is in handen van Electrabel, de overheid heeft een gouden aandeel erin. Er zijn twee belangrijke vragen. Is die spaarpot veilig? En zit er voldoende geld in?

Eerst de eerste vraag: is dat spaarpotje veilig? Het geld wordt belegd. Maar er is bepaald dat het voor 75 procent mag worden gebruikt voor leningen aan de uitbaters van de kerncentrales - aan Electrabel dus - ‘tegen de tarieven die worden toegepast voor industriële kredieten’. In principe tegen een marktconform tarief dus.

Maar je kan moeilijk spreken van een veilige spreiding als 75 procent van het kredietrisico geconcentreerd zit bij één tegenpartij. Wat als het misloopt met Electrabel? De elektriciteitsproducent kampt met een lage winstgevendheid, en de Franse moedermaatschappij Engie  heeft vorig jaar via de uitkering van een uitzonderlijk dividend 1,6 miljard euro uit de geldlade van Electrabel gehaald.

Het spaarpotje aangelegd voor de ontmanteling van de kerncentrales in handen van de overheid geven, is niet zonder gevaar

Het is bovendien een publiek geheim dat de Franse groep haar Belgische filiaal gevoelig wil afslanken of er zelfs helemaal van af wil. Dat kan implicaties hebben voor het Synatom-spaarpotje.

Tijdens een toespraak voor Belgische zakenlui vorige maand zei Isabelle Kocher, de CEO van Engie, dat het bedrijf zich niet zal onttrekken aan zijn verplichtingen in België inzake het nucleair passief. In de lopende onderhandelingen met de Belgische regering heeft Engie zich er zelfs toe geëngageerd zich daar financieel borg voor te stellen.

Kan de Belgische overheid die borg in Parijs echter ook gaan uitwinnen als dat op een bepaald ogenblik nodig zou zijn? En biedt die borgstelling voldoende zekerheid? Want de ontmanteling van de centrales en de berging van het kernafval is een operatie die bijna honderd jaar kan duren. Bestaat Engie in 2110 nog wel?

Spijkerhard

Als de afspraken en de waarborgen niet spijkerhard zijn, dreigt de factuur voor het opruimen en de schoonmaak uiteindelijk toch voor een groot deel bij de overheid en dus de belastingbetalers te belanden.

Nederland biedt een voorbeeld van hoe het kan lopen. Naar aanleiding van de vorming van de regering-Rutte III raakte daar vorig jaar bekend dat de belastingbetalers waarschijnlijk deels moeten opdraaien voor de ontmanteling van de kerncentrale van Dodewaard, die in 1997 werd stilgelegd.

De kerncentrale van Dodewaard in Nederland: strop voor de belastingbetaler ©WFA VIDI PHOTO

De ontmanteling zou pas beginnen in 2045. Maar nu al blijkt dat er niet genoeg geld voor opzij is gezet. Er loopt een rechtszaak tegen de vroegere eigenaar Gemeenschappelijke Kernenergiecentrale Nederland (GKN) - waarvan Engie een aandeelhouder is, naast het Zweedse Vattenfall en de Duitse groepen RWE en Uniper, de afgesplitste niet-groene divisie van E.on. Maar die wijzen hun verantwoordelijkheid af. Er wordt rekening mee gehouden dat de factuur van 400 miljoen euro bij de overheid belandt.

Dat leidt tot de tweede vraag: hoeveel geld moet worden voorzien voor de ontmanteling van de zeven Belgische kerncentrales en de berging van het nucleaire afval? Dat is moeilijk te berekenen, omdat de kosten voor een groot stuk in de verre toekomst vallen.

Het is mogelijk dat door de technologische vooruitgang de operatie goedkoper wordt. Maar het kan net zo goed dat strengere voorschriften de factuur doen oplopen. Als het kernafval bijvoorbeeld op een diepte van meer dan 400 meter onder de grond weggeborgen moet worden in plaats van de 200 meter waar nu van wordt uitgegaan, doet dat de kostprijs met ettelijke miljarden euro’s oplopen.

Engie wil echter geen blanco cheque ondertekenen. De Franse energiegroep wil haar financiële engagementen duidelijk afgebakend zien. Want onzekerheid over de sowieso al hoge factuur weegt op haar beurskoers.

Het Engie-aandeel is vandaag de helft minder waard dan in 2014, en nog slechts een kwart van tien jaar geleden. De Belgische regering en Engie hebben dus duidelijk verschillende belangen. De regering vindt dat Engie alle schoonmaakkosten moet betalen, al kunnen die vandaag nog niet worden bepaald. De Franse groep wil haar financiële verplichtingen duidelijk afgelijnd zien.

Dexia

In de krachtmeting heeft Engie de steun van de Franse overheid. Die bezit een kwart van de aandelen van de energiegroep. Maar president Emmanuel Macron wil die participatie verkopen om met dat geld leuke dingen te doen voor de Fransen. Om er een goede prijs voor te krijgen, moet echter de hypotheek van het Belgische nucleair passief dat op Engie rust, worden gelicht.

In het politieke spel dat wordt gespeeld tussen Parijs en Brussel komen ook andere kaarten op tafel. Eventuele hulp vanuit Frankrijk bijvoorbeeld om het dreigende stroomtekort in België deze winter op te vangen.

Het dossier van de aankoop door het Belgische leger van nieuwe gevechtsvliegtuigen, een contract waarnaar de Fransen meedingen met hun Rafale-toestel. De Franse opstelling in verband met de Dexia-restbank, waar voor de Belgische overheid veel meer miljarden in het geding zijn dan met het nucleair passief.

Genoeg materiaal dus om een ferme koehandel op te zetten. Premier Michel wil niet dat de factuur van het nucleair passief bij de Belgische overheid belandt. Maar kan hij dat wel afwenden?

Een manier om minder afhankelijk te worden van de Franse goodwill is, zeggen sommigen, de Synatom-spaarpot uit de handen te nemen van Engie/Electrabel en die bij de overheid onder te brengen. Dat scenario is niet zonder gevaar. De regering zou in de verleiding kunnen komen om het spaarpotje open te breken en het geld te gebruiken om gaten in haar begroting te dichten.

Zoals ze eerder al deed met het Garantiefonds waarin banken en verzekeringsmaatschappijen geld stoppen om het spaargeld van hun klanten te verzekeren als een bank of verzekeraar zou omvallen. Vergezocht? Toenmalig sp.a-kopstuk Johan Vande Lanotte stelde in 2009 voor het Synatom-geld te gebruiken voor een economisch stimuleringsplan. Het geld dat wordt gespaard om de kosten te kunnen betalen voor het opruimen van de nucleaire erfenis bij Engie/Electrabel laten is niet zonder risico. Maar de spaarpot bij de overheid zetten is misschien nog gevaarlijker.

Het wordt hoe dan ook heel lastig om volledige en sluitende waarborgen af te dwingen dat Engie de hele schoonmaak betaalt. De kans is groot dat een deel van de factuur uiteindelijk toch bij de overheid en de belastingbetalers terechtkomt.

Maar dat gebeurt dan pas over vijftig jaar, of later. Daar liggen onze beleidslui, die vooral bezig zijn met dagjespolitiek en hoogstens een beleid uitstippelen op één jaar, niet echt wakker van. Waarom zouden ze zich nu grote zorgen maken over dingen die pas op de lange termijn een probleem kunnen worden? ‘In the long run, we are all dead’, van welke als wijs bekendstaande man was die uitspraak alweer?

Lees verder

Advertentie
Advertentie