nieuwsanalyse

De Belgische weegschaal is stuk

De strategie van Bart De Wever was de federale regering-Michel zwaar te doen besparen, zodat de Vlaamse ploeg rond Geert Bourgeois het mooie weer kon maken. Maar dat plan is mislukt. ©BELGA

Niemand spreekt er in de verkiezingscampagne over, maar op alle politieke hoofdkwartieren zit men met de handen in het haar. Niemand slaagt er nog in de rekening van de nv België te doen kloppen. De galopperende vergrijzingskosten zijn niet bij te houden, tenzij er hard wordt bespaard in Vlaanderen.

Dat het Planbureau een handvol verkiezingsbeloftes heeft nagerekend is misschien wel het slechtste dat ons is overkomen in deze campagne. Het standaardantwoord van alle partijen op de kritiek dat ze Sinterklaas spelen, is dat het Planbureau hun voorstellen heeft nagerekend en dat de rekening klopt. Maar het grote plaatje klopt helemaal niet. Het Planbureau is het perfecte alibi om het niet te hebben over het grote vraagstuk voor de komende regering: hoe zal ze de rekeningen doen kloppen?

Belazeren

De stille cijferaars, de mannen en vrouwen in de coulissen van de partijpolitiek, geven fluisterend toe dat ze er niet meer uitraken. De vergrijzingskosten doen de uitgaven in de sociale zekerheid nog verder oplopen. Elke maand komen er 10.000 gepensioneerden bij. U leest het goed: elke maand komen er 10.000 gepensioneerden bij. Dat betekent dat jaarlijks zo’n twee miljard euro meer aan pensioenen moet worden betaald. Dat komt overeen met het volledige jaarbudget voor justitie.

Wie dan beweert dat de pensioenen omhoog moeten, en tegelijk zegt dat er minder lang moet worden gewerkt, belazert de boel. Zelfs zonder nieuwe beloftes zal het niet meer volstaan een rem te zetten op de uitgaven voor de vergrijzing. Meer mensen zullen ook langer aan het werk moeten gaan.

Wie dat hardop in een verkiezingscampagne zegt, dreigt evenwel stemmen te verliezen, bleek deze week. N-VA-voorzitter Bart De Wever moest een pensioenuppercut van sp.a-voorman John Crombez incasseren, omdat hij zijn dekking had veronachtzaamd. De Wever werd verrast met zijn eigen verkiezingsprogramma, waarin zwart op wit staat dat de wettelijke pensioenleeftijd verder omhoog moet gaan in hetzelfde tempo als de stijgende levensverwachting.

Onpopulair met mate

Om de vergrijzingsfactuur te kunnen betalen zullen we langer moeten werken, maar zelfs De Wever - die wel tegen de stroom in durft te roeien - weet dat het electoraal niet loont die boodschap te brengen. Je kan onpopulair zijn, maar met mate. De verhoging van de pensioenleeftijd ligt de mensen zwaar op de maag, zeker omdat centrumrechts dat bijna in het geniep heeft gedaan, zonder akkoord over hoe het werk dan werkbaar kan blijven.

Om de stijgende uitgaven te betalen kunnen ook altijd de belastingsluizen worden opengedraaid. Maar dat lijkt al evenmin een alternatief. Daarvoor is de belastingdruk nog altijd te hoog. De kracht van de verandering van de N-VA heeft niet gebracht wat ervan verwacht werd, zeker niet als het gaat over het terugdringen van de belastingdruk en het overheidsbeslag.

Uiteindelijk heeft de regering-Michel de belastingen ook maar op de poef verlaagd, want de inkomsten dekken nog altijd niet de uitgaven. De begroting is nog steeds niet in evenwicht, het deficit loopt in de miljarden. Er is geen buffer om de oplopende vergrijzingskosten op te vangen. Integendeel, naast de vergrijzingskosten is er de budgettaire put, wat het helemaal uitzichtloos maakt om de rekeningen te doen kloppen.

Scheeftrekking

De strategie van De Wever was de regering-Michel federaal zwaar te doen besparen, zodat minister-president Geert Bourgeois in Vlaanderen het mooie weer kon maken. Maar dat plan is mislukt. Nu lijkt er niets anders meer op te zitten dan in Vlaanderen te besparen. Om de rekeningen van de nv België te kunnen blijven betalen, zullen ook de deelstaten en de lokale besturen inspanningen moeten leveren. Dat is de analyse die breed gedeeld wordt in de coulissen van de macht.

Na zes staatshervormingen is er steeds meer geld van de federale staat naar de deelstaten doorgesluisd. Maar de lasten - lees: de vergrijzingskosten - zijn wel grotendeels federaal gebleven, terwijl de lusten voor Vlaanderen, Wallonië en Brussel zijn. Het uitkleden van de federale staat en het aandikken van Vlaanderen, Brussel en Wallonië heeft tot een onhoudbare scheeftrekking geleid.

In de zesde staatshervorming is daar wel al een rem op gezet. Niet alle middelen zijn met de bevoegdheden mee overgeheveld. Dat is de reden waarom Bourgeois bij de start van zijn Vlaamse regering eerst nog 2 miljard euro heeft moeten besparen. Maar dat volstaat niet.

Het ziet ernaar uit dat De Wever als Vlaams formateur straks een grote Vlaamse besparingsoefening zal moeten doorvoeren, of op zijn minst een efficiëntietest. Vlaanderen is nu nog altijd een overvloedig subsidiërende overheid, maar moet een andere weg inslaan door meer gebruik te maken van zijn fiscale autonomie.

Laatste van hun zorgen

De kans is evenwel klein dat De Wever in een schema zal stappen waarbij Vlaanderen als goede leerling de broeksriem aanhaalt om de putten van België te vullen. Hij zal veeleer geneigd zijn PS-voorzitter Elio Di Rupo te volgen, als die vragende partij is voor een nieuwe staatshervorming volgens het klassieke schema: meer geld voor Wallonië in ruil voor meer bevoegdheden voor Vlaanderen. Dat komt in de praktijk steeds weer neer op het verder uitkleden van de federale staat.

Het overleven van België lijkt voor zowel Di Rupo als De Wever de laatste van hun zorgen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie