weekboek

De president, de dissident, het vaccin en ook nog de kanselier

Senior writer

Voor het Kremlin was de voorbije week dubbel: de controverse rond dissident Aleksej Navalny bracht zware druk mee, terwijl het medisch blad The Lancet Rusland met Spoetnik V de topliga van de vaccins binnenloodste. Dat laatste geeft president Vladimir Poetin een serieuze hefboom.

Volledig volgens de verwachtingen veroordeelde een Russische rechtbank oppositieleider Aleksej Navalny dinsdag tot een effectieve celstraf en een strafkamp. De uitspraak leidde tot stevig protest in de straten van Moskou, waar de politie massaal manifestanten arresteerde. Zo massaal zelfs dat een acuut cellentekort ontstond en sommige manifestanten werden opgesloten in een interneringskamp voor vluchtelingen. Het is duidelijk dat de terugkeer van Navalny naar Rusland het Kremlin zwaar onder druk zet.

Navalny weet volk te mobiliseren. Via internetplatformen bereikt hij ook de jongeren, een groep waarop het Kremlin geen vat heeft. Voor Vladimir Poetin is dat een serieus probleem. Navalny wil de oppositie zo in beweging krijgen dat de president en zijn aanhang de parlementsverkiezingen in september verliezen.

Het is duidelijk dat de terugkeer van Navalny naar Rusland het Kremlin zwaar onder druk zet.

Navalny is niet alleen een intern probleem voor Poetin. Het Westen veroordeelt unaniem zijn aanhouding en veroordeling. Het verzwakt op die manier Rusland, dat gebukt gaat onder een zwaar sanctieregime, aanzienlijk.

Het moet voor de Russische president een enorme opluchting zijn geweest dat het gerenommeerde Britse medisch blad The Lancet na onafhankelijk onderzoek oordeelde dat het Russische coronavaccin Spoetnik V voor 92 procent doeltreffend is. Spoetnik V wordt al sinds augustus geproduceerd, maar stuitte op een muur van wantrouwen. Dat wantrouwen sloeg deze week om in verwondering. Het vaccin speelt nu mee in de liga van Pfizer-BioNTech en Moderna. Het is zelfs doeltreffender dan het AstraZeneca-vaccin, tenminste als de eerste bevindingen worden bevestigd.

Poetin wil, net als China, met het vaccin zijn geopolitieke invloed vergroten. Voor het Midden-Oosten en Latijns-Amerika is de wetenschappelijke goedkeuring goed nieuws, want ze krijgen een goedkoop, efficiënt en gemakkelijk te vervoeren vaccin in handen. Maar ook voor Europa biedt Spoetnik V perspectieven.

Bellen met Poetin

De Europese leiders proberen een gezamenlijk vaccinbeleid aan te houden. Dat lukt voorlopig, maar de leveringsproblemen bij de westerse fabrikanten zetten de politici onder zware druk.

Hongarije doorbrak als eerste de rangen. Het nationale agentschap keurde vorige maand via een toegestane noodprocedure het Russische vaccin al goed. Het is overigens dezelfde noodprocedure als de Britten vorig jaar gebruikten om versneld vaccins te valideren. De brexit was nog geen feit, maar het uitzonderingsregime is perfect legaal in de Europese wetgeving.

In Duitsland zit kanselier Angela Merkel met een kater. De leveringsproblemen zijn politiek erg vervelend. In Duitsland gingen de voorbije week stemmen op om Spoetnik V ook te gebruiken in de vaccinatiecampagne. Markus Söder, de minister-president van Beieren, riep de Europese autoriteiten op om de Russische en Chinese vaccins te onderzoeken. Eenzelfde geluid was te horen bij Jens Spahn, de federale minister van Gezondheid.

Tot nu heette het dat het vaccin en Navalny twee aparte dossiers waren. Dat is na vrijdag niet langer vol te houden.

Merkel, die het Russisch machtig is, belde met Poetin over de mogelijkheid om het vaccin in Duitsland te produceren. Dat is een Europese vereiste om vaccins voor Europees gebruik toe te staan. Het laboratorium IDT kan die taak vervullen.

AstraZeneca kondigde aan dat het onderzoekt of zijn vaccin gebruikt kan worden in combinatie met dat van Pfizer, maar ook in combinatie met Spoetnik V. De kans dat de entstof van Russische makelij in Europa landt, wordt steeds groter.

Al kan de zaak-Navalny dit scenario nog doorkruisen. Rusland zette vrijdag zonder pardon de Duitse ambassadeur in Rusland het land uit omdat hij mee zou hebben gedaan aan het protest tegen de veroordeling van Navalny.

Daarop reageerde Merkel furieus. Ze zei dat de uitwijzing ‘ongegrond’ was. Bovendien dreigt Duitsland nu met tegenmaatregelen. Dat brengt het dossier-Spoetnik aan het wankelen.

Niet versoepelen

Voor Merkel wordt het koorddansen tussen het verkrijgen van het Russische vaccin en druk zetten op het Kremlin in de zaak- Navalny. Dat is geen eenvoudige oefening. En het is niet het enige moeilijke dossier dat op de tafel van de kanselier ligt.

Het andere heet Nord Stream 2, een gasleiding die rechtstreeks van Rusland naar Duitsland loopt. Het project is al jaren de inzet van spanningen met andere Europese landen, zoals Polen, maar ook met de Verenigde Staten. Merkel heeft het dossier altijd verdedigd, maar alles wijst erop dat de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden het sanctieregime niet wil versoepelen.

Antony Blinken, de nieuwe Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, staat dan wel bekend als een ‘atlantist’, maar het is zeker dat hij Bidens harde lijn tegenover Rusland zal volgen. De constructie van Nord Stream 2 wordt dan heel onrealistisch. Poetin mag dan onder zware internationale druk staan, ook Merkel staat voor moeilijke beslissingen: kiezen voor een harde principiële lijn of voor een snel leverbaar vaccin. Tot nu heette het dat het vaccin en Navalny twee aparte dossiers waren. Dat is na vrijdag niet langer vol te houden.

Lees verder